Кіріспе

АҚШ-тағы экономикалық саясат мәселесі

Азат күміс 19 ғасырдың соңында АҚШ-тағы маңызды экономикалық саясат мәселесі болды. Оның жақтастары алтын стандартында қатаң сақталатын, мұқият белгіленген ақша ұсынысына қарсы, күмісті сұраныс бойынша ақшаға шексіз айналдыратын кеңейтілген ақша саясатын қолдады. Азат күміс популизммен, кәсіби одақтармен және қарапайым американдықтардың алтын ғасырындағы банкирлерге, монополистерге және қарақшы барондарға қарсы күресімен байланысты болды. Сондықтан оны «Халықтың ақшасы» деп атады. Күміс пен алтынды бірге пайдаланатын биметалдық ақша жүйесінде күміске маңызды орын беруді жақтаған «күмісшілдер» алтыннан жасалған доллар монеталарына қатысты 16:1 тұрақты салмақ қатынасында күміс доллар монеталарын шығаруды ұсынды. Екі металдың нақты бағасы сол кезде алтынның пайдасына айтарлықтай жоғары болғандықтан, көптеген экономистер құны төмен күміс монеталары құны жоғары алтынды айналымнан ығыстырады деп ескертті. Барлығы ақша ұсынымының ұлғаюы бағаларды көтеретініне келіссе де, мәселе осы инфляцияның пайдалы бола ма, жоқ па дегенде болды. Бұл мәселе 1893 жылдан 1896 жылға дейін ең жоғары деңгейге жетті, сол кезде экономика бағалардың төмендеуімен (дефляция), өнеркәсіптік аймақтардағы жоғары жұмыссыздықпен және фермерлер үшін ауыр қиындықтармен сипатталатын ауыр депрессиядан зардап шекті. Бұл АҚШ тарихындағы қор нарығының 11-ші ең ірі құлдырауы болып табылады. «Азат күміс» пікірталасы, Солтүстік-Шығыстағы алтынды қолдайтын қаржылық элитамен, теміржолдармен, фабрикалармен және кәсіпкерлермен, дефляциядан пайда көретін және алтын доллармен несиелерді өтеуден үлкен пайда көретін несиегерлермен, өнімдеріне жоғары баға мен несиелік жүктемелерді жеңілдетуді күтетін фермерлерді қарама-қарсы қойды. Күміс мәселесі бойынша пікірталас 1873 жылы қабылданған, күмісті ақша ретінде қолдануды тоқтатқан және қарсыластары «73 жылғы қылмыс» деп атаған төртінші монета заңынан басталып, 1934 жылғы күміс сатып алу заңынан кейін 1963 жылға дейін жалғасты. Бұл заң АҚШ Президенті мен Қаржы министрлігіне АҚШ күмісін реттеуге мүмкіндік берді.

Нәтижесінде күміс монеталардың ақшалай құны олардың құрамының тауарлық құнына емес, мемлекеттік шешімге негізделді, және бұл Батыстағы күміс кендерінің табылуынан кейін одан да айқын болды, бұл күміс бағасын одан әрі төмендетті. Сол кезден бастап 1960 жылдардың басына дейін АҚШ-тың он, жиырма бес цент, жарты доллар және күміс долларындағы күміс мөлшері олардың номиналды құнынан әлдеқайда төмен болды. Күміс монеталарын азат шығару ақша ұсынымын арттырып, инфляцияға әкелер еді.

Жауап

Көптеген популистік ұйымдар инфляциялық ақша саясатын қолдады, себебі ол борышкерлерге (әсіресе жерлеріне ипотекалық қарыз алған шаруаларға) өз қарыздарын арзан, оңай қолжетімді доллармен төлеуге мүмкіндік беретін еді. Бұл саясаттан зардап шегетіндер – банктер мен жер иелері сияқты кредиторлар болды. Брайанның 1896 жылғы үміткерлігін популистер, "күміс республикашылар" және көптеген демократтар қолдады. Дау АҚШ валютасының немен қамтамасыз етілетіні туралы болды. Екі балама болды: алтын ("алтынға құмарлар" мен Уильям МакКинлидің қалауынша) және күміс (Силверлиттер мен Брайанның қалауынша). Қамтамасыз етілмеген қағаз ақша (гринбактардың қалауынша) үшінші баламаны ұсынды.

Күмiз бауырластық ордендерi

1890 жылдардың ортасында үш бауырластық ұйым көзге түсті және 1896 жылы күміс науқанына қолдау көрсетті. Науқан сәтсіздікке ұшырағаннан кейін олардың бәрі де тарап кетті.

Сильверлік бауырластық ордендерінің тізімі

"Күміс қорғаушыларының еркін федерациясы" 1894 жылы Вашингтон штатының Спокан қаласында құрылған, сол жылдың соңында Вашингтон штатының Пуллман қаласында конституция, жарғылар және рәсімдер қабылдады. Олардың мақсаты "күміс жақтастарын бір тудың астына біріктіріп, ақ металл үшін күресу және алтын монополиясына қарсы соғыс ашу" болды. Бұл ұйым "Видеттердің Ұлттық Орденінен" пайда болған. Бұл тәртіп Тынық мұхитының жағалау штаттарында және шығысқа қарай Миссури өзеніне дейін тарады. 1896 жылдың соңында 800 000 мүшесі болды деген мәлімдеме жасалды, бірақ Стивенс мұны "артық әңгіме" деп есептеді. Дегенмен, 1896 жылғы тегін күміс науқаны кезінде Роки тауларының батысында оның танымалдылығы мен ықпалы күмәнсіз болды. Орденнің міндеттемесі "өте қатаң және міндетті" деп айтылды, ал заңгерлер мен банкирлерге мүшелікке жол берілмеді. 1920 жылдардың басында орден таратылған. "Американың күміс рыцарлары" 1895 жылдың басында тегін күміс науқаны үшін құрылды, штаб-пәтері Вашингтон қаласында орналасқан, онда әдеби бюросы болды. Басқару органы – Жоғарғы ғибадатхана 100 000 долларлық капиталмен акционерлік қоғам ретінде тіркелді. Невада штатының сенаторы У.М. Стюарт президент, Джеймс Пейт вице-президент, Оливер Сэбин хатшы, Джеймс А.Б. Ричард қазынашы, ал С.С. Йодер бас директор болып тағайындалды. Ұйымда көптеген танымал, қазіргі және бұрынғы Өкілдер палатасының мүшелері болды. Ұйым Миссури, Иллинойс, Кентукки және Арканзас штаттарында "бір уақытта" ілгерілеуге ұмтылды, содан кейін демократиялық көзқарасты ұстанатын аймақтарға басып кірді. "Американың күміс әйелдері" атты әйелдер бөлімшесі болды, ол "ұйымның әлеуметтік жағын күшті дамытуға" бағытталған. Орденде рәсімдер, құпия сөздер, амалдар және жерлеу рәсімі болды. Орден 1896 жылдан кейін таратылды. "Америка патриоттары" 1895 жылдың соңында Уильям Харви 1896 жылғы науқанда тегін күміс үшін ұйымдастыру мақсатымен құрды. Орденнің лауазымдарында Бірінші Ұлттық патриот Уильям Харви, Мичиганнан Ұлттық тіркеуші Чарльз Х. МакКлюр және Мичиганнан Ұлттық қазынашы Джеймс Ф. Адамс болды. Әр штаттан да Бірінші штаттық патриот болуы күтілді, және осы лауазымдардағы адамдар Патриоттар Конгресін құрайтын болды. Әр округте де Бірінші патриот болуы керек еді. Ұлттық, штаттық және округтік деңгейдегі "Бірінші патриоттар" сайлаулы немесе тағайындалған лауазымдарда қызмет етуден және 100 000 доллардан астам мүлікке ие болудан бас тартуға ант беруі керек еді. Америка патриоттарының мүшелеріне көмек көрсету үшін "Республиканың қыздары" атты көмекші ұйым құрылды. Ұйымға жарна төленбеді, қаржыландыру ерікті үлестер арқылы жүзеге асырылды. Орденнің мақсаты 1896 жылы партиялардың бірін тегін күміс платформасына көндіру болды, және егер бұл сәтсіз аяқталса, тәуелсіз тегін күміс тізімін іске қосу болды. Орден әр төрт жыл сайын қолдайтын мәселе мен кандидатты анықтау үшін дауыс беруді өткізуі күтілді, бірақ 1896 жылдан кейін орден таратылған сияқты. Штаб-пәтері Чикагода орналасқан.

Символизм

Тегін күміс халықшылдықпен, кәсіби одақтармен және қарапайым американдықтардың банкирлерге, теміржол монополистеріне және Алтын ғасыр капитализмі дәуірінің қарақшы барондарына қарсы күресімен тығыз байланысты болды және «Халықтың ақшасы» деп аталды (алтынға негізделген валютаға қарсы, оны популистер «пайдалану» және «құлдық» ақшасы деп бейнеледі). Уильям Харвидің 1893 жылғы үрейден кейін жарық көрген «Coin’s Financial School» атты танымал памфлеті күмістің «қалпына келтіру» қасиеттерін көрсетті; валютаның құнсыздануы арқасында жабық фабрикалар қайта ашылады, сөнген пештер қайтадан жанып, т.б. Бірақ прогрессивті белсенді Генри Демарест Ллойд оны қатаң сынап, былай деп жазды: «Тегін күміс қозғалысы – жалған. Тегін күміс – реформа қозғалысының көкек құсы. Ол басқалардың еңбегі мен құрбандықтарымен салынған ұя күтіп, содан кейін өз жұмыртқаларын салып, қалғандарын жерге тастап, сындырып жіберді».

1934 жылғы күміс сатып алу туралы заң

1934 жылы күміс сатып алу туралы заңның қабылдануы Гровер Кливлендтің 1893 жылы 1890 жылғы Шерман күміс сатып алу заңының күшін жоюынан туған пікірталасты қайта жақтандырды. Жаңа заң АҚШ Президенті мен АҚШ Қаржы министріне күміс сатып алуға, күміс сертификаттарын шығаруға, сондай-ақ АҚШ кен орындарын мемлекеттік меншікке алуға құқық берді. 1943 жылы қосымша басылымдар тоқтатылды, ал 1934 жылғы күміс сатып алу заңы 1963 жылы толығымен күшін жойды.