Кіріспе

Американдық тіл білімі маманы Робин Толмах Лакофф (/l//eɪ//k//ɒ//f/; 1942 жылдың 27 қарашасында туған) – Калифорния университетінің (Беркли) зейнеткер профессор. Оның 1975 жылғы «Тіл және әйелдің орны» атты кітабы тіл білімі және басқа да салалардағы тіл мен гендер тақырыбын кеңінен талқылауға мүмкіндік берді.

Өмірбаян

Лэкофф 1942 жылы Нью-Йорк штатының Бруклин қаласында дүниеге келген. Ол Рэдклифф колледжінде бакалавр, Индиана университетінде магистр, ал 1967 жылы Гарвард университетінде тіл білімі саласы бойынша докторлық дәрежесін алған. Ол лингвист Джордж Лакоффқа үйленген. 1972 жылдан зейнеткерлікке шыққанға дейін Калифорния университетінде (Беркли) сабақ берді. Рэдклифф колледжінде (Кембридж, Массачусетс штаты) оқып жүрген кезінде Лэкофф Массачусетс технология институтында (MIT) Ноам Чомскийдің лекцияларын тыңдап, MIT лингвистика бөлімімен байланыс орнатқан. Осы кезде Чомский мен студенттер Трансформациялық генеративтік грамматиканы жасап жатқанда, Лэкофф және басқалар тіл құрылымына сыртқы контекстің қалай енетінін зерттеді. Лэкофф «Хаффингтон Пост» газетіне тұрақты автор. Лэкофф «Хиллари Клинтонның электрондық пошта ісі – әйелдерге жасалған шабуыл» деген мақаласы үшін ұлттық назарға ие болды, бұл мақала TIME журналында жарияланған.

Тіл соғысы

Лэкоффтың "Тіл соғысы" (2000) еңбегінде қазіргі заманғы мәселелер бойынша сөздің лингвистикалық талдауы жасалған. Онда Hill–Thomas тыңдаулары, О. Дж. Симпсон ісі, Левински жанжалы және саяси дұрыстық феномені сияқты тақырыптар қамтылған. Лэкофф әр тақырыпты талқылай отырып, тілдің өзі саяси күрестің аренасы деген жалпы тезисті дәлелдейді. "Тіл соғысы" еңбегінде Лэкофф фреймдер мағынаны құрайды деген тұжырымды енгізді. Ол тіл (вербалды немесе вербалды емес) және тәжірибе – "көрсетілімді түсіну үшін инференциялық базаны қамтамасыз ету үшін шақырылатын білім жиынтығы" екенін айтады (Левинсон, 1983).

Фреймдер – күтулерді қалыптастыратын және шындық пен салауаттылық ретінде қарастырылатын назар ошақтарын құрайтын идеялар. Егер біреу фреймді қабылдауға шешім қабылдаса, ол фреймдегінің бәріне шындық деп сенеді, ал фреймде алған білімі оның салауатты ақыл деп санайтынына айналады. Мысалы, 19 ғасырда адамдар әйелдер корсет киюге және белін таңуға тиіс деп ойлаған. Корсетсіз киім кию туралы ешкім ойламаған, себебі корсет – міндетті сәндік элемент деп есептелген. Бірақ, егер біреу сол жағдайды фреймнен тыс қараса – бұл сирек кездеседі, өйткені адамдар салауатты ақылды негіздеуді қажет деп санамайды – ол фреймдегіні мүлдем басқаша түсінеді және салауатты ақылдың мәнісіз екенін сезінеді. Корсет мысалын жалғастыратын болсақ, қазіргі уақытта корсеттердің денсаулыққа зиянды екені және әйел денесіне пайдадан гөрі зиян келтіретіні туралы жалпы түсінік бар. Сондықтан қазіргі әйелдердің көпшілігі корсет кимейді. Ал 19 ғасырдың ескі фрейміне көз жүгіртсек, сол кездегі сән сезімін ерекше деп ойлаймыз. Бұл – фреймдердің өзгеруінің нәтижесі.

Таңдалған шығармалар

1972 жылы: "Тіл контексте". Тіл 48:4 (1972 жылдың желтоқсаны): 907–27. 1973: Сыпайылықтың логикасы; немесе, әріптеріңізге назар салыңыз. In: Чикаго лингвистикалық қоғамының тоғызыншы аймақтық мәжілісінен алынған мақалалар, ред. C. Corum, T. Cedric Smith Stark, A. Weiser, 292–305 беттер. Чикаго: Чикаго университетінің Тіл білімі кафедрасы. 1975: Тіл және әйелдің орны. 1977: Сөзбен не істеуге болады: Сыпайылық, прагматика және тілдік әрекеттер. In: Performatives, Presuppositions and Implicatures туралы Техас конференциясының материалдары, ред. R. Rogers, R. Wall & J. Murphy, 79–106 бб. Арлингтон, Вирджиния: Қолданбалы лингвистика орталығы. 1985: Сөздің құны жоқ емес. Менди Афтелмен бірге. Warner. 1990: Сөйлеу күші. Basic Books. 1993: Әке жақсы біледі: Фрейдтің Дора жағдайында терапияны қолдану және зәулімдік. J. Coyne-мен бірге. Teachers College Press. 2000: Тіл соғысы. Калифорния университетінің баспасы. 2006: "Жеке сәйкестік: не жесең, сондайсың". In: Discourse and Identity, ред. Anna DeFina, Deborah Schiffrin және Michael Bamberg. Кембридж университетінің баспасы: Кембридж.