Шотландияның оңтүстік таулы аймағы: географиясы, геологиясы, табиғаты және сирек қоныстанған аумағы туралы мағлұмат. Southern Uplands аймағын зерттеңіз!
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Шотландияның ең оңтүстік және ең сирек қоныстанған аймағы
Southernmost and least populous region of Scotland
Оңтүстік биік жерлер (Na Monaidhean a Deas) – материктік Шотландияның үш негізгі географиялық аймағының ең оңтүстік және ең сирек қоныстанған аймағы (қалғандары – Орталық жазықтар және Таулы аймақтар). Бұл термин географиялық аймақты сипаттау үшін де, сондай-ақ осы аймақтағы төбелер мен таулардың әртүрлі тізбектерін біріктіре белгілеу үшін де қолданылады. Көбінесе ауылдық және егіншілік аймақ болып табылатын Оңтүстік биік жерлер жартылай орманды және көптеген ашық далалы жерлерді қамтиды. Аймақтағы төбелердің аттары осы ерекшеліктерімен үйлеседі.
The Southern Uplands (Na Monaidhean a Deas) are the southernmost and least populous of mainland Scotland's three major geographic areas (the others being the Central Lowlands and the Highlands). The term is used both to describe the geographical region and to collectively denote the various ranges of hills and mountains within this region. An overwhelmingly rural and agricultural region, the Southern Uplands are partly forested and contain many areas of open moorland the hill names in the area are congruent with these characteristics.
Геология
Оңтүстік жоталары негізінен 420 миллион жыл бұрын Япет мұхитында шөгіндірген силур кезеңінің шөгінділерінен тұрады. Бұл тау жыныстары шамамен 400 миллион жыл бұрын (Ma) Каледония тау жасалу кезінде, Лаврентия, Балтика және Авалония құрлықтары мен террандары соқтығысқанда, теңіз түбінен аккрециялық клинге итерілді. Каледония тау жасалуы Шотландияның латынша атауы – Каледониядан алған атын. Тау жыныстарының көп бөлігі әлсіз метаморфозға ұшыраған дөңгелек тас. Тектоникалық пластинаның субдукциялануы кезінде шөгінділер теңіз түбінен сызылып алынып, аккрециялық клиннің қалыптасуына себеп болған тектоникалық процестер бірнеше ірі, шығыс-батысқа бағытталған жарылымдардың пайда болуына әкелді. Бұл жарылымдар қазір өзендер арқылы пайдаланылады және Оңтүстік жоталарындағы аңғарларды анықтайды. Бұл жарылымдармен байланысты деформация деңгейі әртүрлі, бірақ ұсақ түйірлі шөгінділерде кең таралған. Екіншілік минералдану осы төменгі палеозойлық тау жыныстарын одан әрі өзгертті, олар ерекше бұлақтарға жатады, олардың кейбіреулері Моффат маңындағылар сияқты туризм үшін пайдаланылады.
The Southern Uplands consist mainly of Silurian sedimentary deposits deposited in the Iapetus Ocean 420 million years ago. These rocks were pushed up from the sea bed into an accretionary wedge during the Caledonian orogeny, roughly 400 million years ago (Ma), when the continents and terranes of Laurentia, Baltica and Avalonia collided. The Caledonian orogeny is named for Caledonia, a Latin name for Scotland. The majority of the rocks are weakly metamorphosed coarse greywacke. The tectonic processes involved in the formation of the accretionary wedge, where sediment is scraped off the seafloor as a tectonic plate is subducted, has led to the formation of multiple, major, east–west faults that are now exploited by rivers and define valleys across the Southern Uplands. Levels of deformation associated with these faults is highly variable but is pervasive in the finer grained sediments. Secondary mineralisation has further altered these Lower Palaeozoic rocks which are hosts for some distinctive springs, some of which have been exploited for tourism, such as those around Moffat.
География
Оңтүстік жоталары Баллантрейден (Айршир жағалауында) солтүстік-шығысқа қарай Шығыс Лотиандағы Данбарға дейін созылатын Оңтүстік жоталардың жарылыс сызығының оңтүстігінде жатыр, бұл арақашықтық шамамен ... құрайды.
The Southern Uplands lie south of the Southern Uplands Fault line that runs from Ballantrae on the Ayrshire coast northeastwards to Dunbar in East Lothian on the North Sea coast, a distance of some .
Тау жоталары
Оңтүстік биік жазықтарында бірнеше төбе және тау тізбектері бар. Шығыстан батысқа қарай:
There are several ranges of hills and mountains within the Southern Uplands. From east to west these are:
Англо-шотланд шекарасының шығыс бөлігінде орналасқан Чевиот таулары. Дунбардың оңтүстігіндегі Ламмермюр төбелері. Эдинбургтың оңтүстігіндегі Мурфут төбелері. Твидсмир немесе Манор Хиллз Твидсмирдің оңтүстігінде. Биггардың оңтүстігіндегі Култер Хиллз. Моффеттің солтүстік-шығысындағы Моффет төбелері. Моффатдейлдің оңтүстігіндегі Эттрик Хиллз. Клайдсдейл/Анандейл және Нитсдейл арасындағы Лоутер Хиллз. Нитсдейл мен Гленкенс арасындағы Карсфэрин және Скаур Хиллз. Гленкенстің батысындағы Гэллоуэй төбелері. Бұл солтүстіктегі Лох-Дун мен оңтүстіктегі Солвей-Ферт аралығында жатқан кең төбелік аймақ. Оның ішкі аймақтары: The Awful Hand, Dungeon Hills, Rhinns of Kells, Minnigaff Hills және Cairnsmore of Fleet.
Cheviot Hills straddling the eastern end of the Anglo Scottish border. Lammermuir Hills south of Dunbar. Moorfoot Hills south of Edinburgh. Tweedsmuir or Manor Hills south of Tweedsmuir. Culter Hills south of Biggar. Moffat Hills north east of Moffat. Ettrick Hills south of Moffatdale. Lowther Hills between Clydesdale/Annandale and Nithsdale. Carsphairn and Scaur Hills between Nithsdale and the Glenkens. Galloway Hills west of the Glenkens. This is a large hill area lying between Loch Doon in the north and the Solway Firth to the south and have the sub ranges: The Awful Hand, Dungeon Hills, Rhinns of Kells, Minnigaff Hills and Cairnsmore of Fleet.
Жабайы табиғат
Бұл аймақта түрлер мен орталардың әртүрлілігі жоғары. Жоғартөбелерде қара және қызыл қасқыр, тау қояны, алтын бүркіт, құс қасқыр және сирек кездесетін өсімдік түрлері кездеседі. Батыс төбелері қызыл бұғы, едірей, жабайы ешкі және жабайы шошқаға мекенжай. Батыс орманның бестен бірі Шотландиядағы қызыл бөркіттерге тиесілі. Оспарилер Галлоуэй орман паркінің, Сент-Мэри көлінің және Твид өзені бойындағы кейбір көлдерде кездеседі. Көптеген шағын өзендерде қоңыр алабұқа таралған, ал аймақтағы көптеген өзендерде теңіз алабұқасы, лосось және еуразиялық сусарлардың популяциялары бар.
The area has a wide diversity of species and habitats. The uplands support black and red grouse, mountain hares, golden eagles, hen harriers and some unusual plant species. The western hills are home to red deer, roe deer, feral goats and wild boar. The western forests have one fifth of the Scottish population of red squirrels. Ospreys are present at some of the lochs of the Galloway Forest Park, St Mary's Loch and along the River Tweed. Brown trout are common in many burns and a number of the rivers in the area have populations of sea trout, salmon and Eurasian otters.
Жергілікті билік
Батыста Дэмфрис пен Галлоуэйдің және шығыста Шотландия шекарасының екі біртұтас әкімшілігі Оңтүстік биік жерлердің көбін қамтиды. Солтүстік жиектерінде Оңтүстік Айршир, Шығыс Айршир, Оңтүстік Ланаркшир және Шығыс Лотиан кеңестері аймаққа қарай созылады. 1974 жылы жергілікті басқаруды қайта ұйымдастыру кезінде және 1996 жылғы кезекті қайта ұйымдастыруға дейін Оңтүстік биік жерлері Дэмфрис және Галлоуэй және Бордерс екі «аймағы» арқылы басқарылды, сондай-ақ Стратклайд және Лотиан аймақтарының оңтүстік шеттері де осы басқаруға бағынды. Осы аймақтардың әрқайсысында өздерінің аудандық кеңестері бар аудандар болды. Тарихи тұрғыдан, яғни 1974 жылға дейін, аймақ Вигтаун, Кирккдбрайт, Дэмфрис, Роксбург, Пиблс, Селкирк және Бервик округтерінен, сондай-ақ Айршир, Ланаркшир, Мидлотхен және Шығыс Лотианның бір бөлігінен тұрды. Аймақтың географиялық ерекшеліктері оны сирек қоныстанғандыққа алып келді, бұл сипаттама биік жерлерге тән, бірақ Орталық төмендіктерден өзгеше. Саяси және географиялық шекаралар толық сәйкес келмесе де, оңтүстік екі жергілікті билік аймағының біріктірілген халқы 4314 шаршы миль (11 173 км²) аумақта шамамен 265 000 адамды құрайды, бұл Орталық төмендіктердегі бес аймақтан кем, мысалы, Солтүстік Ланаркширде 184 шаршы миль (477 км²) аумақта 340 000 адам тұрады.
The two unitary authorities of Dumfries and Galloway in the west and the Scottish Borders in the east cover almost all of the Southern Uplands. Along its northern margins, the councils of South Ayrshire, East Ayrshire, South Lanarkshire and East Lothian extend into the region. After local government reorganisation in 1974 and prior to further reorganisation in 1996, the Southern Uplands were administered by the two 'regions' of Dumfries & Galloway and Borders along with the southern margins of the regions of Strathclyde and Lothian. Within each of these regions were districts with their own district councils. Historically, i. e. prior to 1974, the region comprised the counties of Wigtown, Kirkcudbright, Dumfries, Roxburgh, Peebles, Selkirk and Berwick together with parts of Ayrshire, Lanarkshire, Midlothian and East Lothian. The geography of the region has caused it to be sparsely populated, a characteristic shared with the Highlands but in contrast to the Central Lowlands. Although the political and geographical borders do not precisely coincide, the two southern local authority areas have a combined population of around 265,000 across 4314 square miles (11,173 km2), fewer inhabitants than five of the areas within the Central Lowlands, for example North Lanarkshire is home to 340,000 across 184 square miles (477 km2).
Экономика
Ауыл шаруашылығы мен орман шаруашылығы Оңтүстік таулы аймақтағы жерді пайдаланудың басты түрлері болып табылады. Тұрақты қуат өндірісі бірнеше ондаған жылдардан бері жүзеге асырылуда: Галлоуэй су электр станциясы 1930 және 1936 жылдар аралығында салынған. Жақында биік жатқан жерлерде бірнеше жел электр станциялары пайда болды. Туризм мен демалыс маңыздылығын арттырып келеді: жаяу серуендеу, балық аулау және қарақасқа шолу – дәстүрлі әрекеттер, ал тау велосипедтері соңғы жылдары кеңінен танымал болды. 19 және 20 ғасырларда Шотландия шекарасындағы көптеген қалаларда тоқыма өнеркәсібі көптеген адамдарды жұмыспен қамтыды. 1771 жылы Хавик қаласында тоқыма станоктары енгізілді, ал Галашиелстің алғашқы жүн фабрикасы 1800 жылы салынды, бірақ тоқыма өндірісінің бұл аймақта ұзақ тарихы бар: зығыр өндірісі орта ғасырдан бері маңызды өнеркәсіп болып келді. Тоқыма өнеркәсібі 20 ғасырдың соңында құлдырады, 1981 жылы 7800 адам жұмыс істесе, 1998 жылы бұл көрсеткіш 4400 адамға дейін төмендеді. Дегенмен, ол жергілікті экономика үшін де, жалпы Шотландия үшін де маңыздылығын сақтап тұр.
Agriculture and forestry are the main forms of land use in the Southern Uplands. Sustainable power has been in production for several decades: the Galloway hydro electric power scheme was built between 1930 and 1936. More recently a number of wind farms have been developed on upland sites. Tourism and recreation are of increasing importance: walking, fishing and grouse shooting are traditional pursuits and mountain biking has become popular in recent years. The textile industry employed large numbers in many of the towns of the Scottish Borders in the 19th and 20th centuries. Stocking frames were introduced in Hawick in 1771 and Galashiels' first woollen mill was built in 1800, but textile manufacture had a long history in the area: linen production had been a major industry since the Middle Ages. The textile industry declined in the late 20th century, with 7,800 people employed in 1981 and only 4,400 by 1998. However, it continues to be significant both to the local economy and to that of Scotland in general.
Ауыл шаруашылығы
Жалпы алғанда, Шотландия шекарасының шығысында қой және егін шаруашылығы көбірек дамыған, ал Дамфрис және Галлоуэй аймақтарында сүт шаруашылығы дәстүрлі түрде маңыздырақ, бірақ соңғы жылдары осы аймақтарда мал жаюдан қой шаруашылығына қарай өзгеріс байқалуда.
Generally, sheep and arable farming are more predominant in the Scottish Borders to the east, while dairy farming is traditionally more important in Dumfries and Galloway, although recent years here have seen a move away from cattle grazing towards sheep farming.
Үстірту
Оңтүстік жоталарында, әсіресе батыс бөлігінде, Галлоуэй төбелерінде тауға өрмелеуге жақсы жағдайлар бар. Көтерілудің көп бөлігі сапалы граниттен жасалған, көбінесе плита тәрізді, кейде аздап сынықтар кездеседі. Суық қыста Крейгнау, Меррик және Флиттің Кэрнсмор төбелерінде мұзға өрмелеуге мүмкіндік бар.
There is some good rock climbing in the Southern Uplands, particularly in the western portion, the Galloway Hills. The majority of the climbing is on good quality granite, often slabby and sometimes a bit broken in nature. In cold winters there is good ice climbing on the hills of Craignaw, Merrick and Cairnsmore of Fleet.
Мәдениет
Оңтүстік жоталар, әсіресе ағылшын-шотланд шекарасына жақын аймақтар, қайғылы және қанды тарихқа толы. Олар көптеген шабуылдардың, жорықтардың және шайқастардың куәсі болды, соның ішінде Анкрум Мур шайқасы, Несбит Мур шайқасы және Филипхоу шайқасы. Джедбург, Келсо, Хавик, Пиблс, Селькирк және Лангхолм сияқты Оңтүстік жоталардың көптеген қалаларындағы «Жақын жүру» фестивальдары оңтүстіктен болатын шабуылдар туралы ескерту беру үшін қала шекараларын аралау дәстүрін қайта жаңғырта отырып, осы тарихты еске түсіреді. Осы зорлық тарихы көптеген шекаралық балладаларда бейнеленген, олардың тағы бір ортақ тақырыбы – табиғаттан тыс құбылыстар, мысалы, Томас Ример және Там Лин балладаларындағыдай. Сэр Уолтер Скотт көптеген шекаралық балладаларды «Шотландия шекарасының әндері» жинағында жинақтады. Скотт сонымен қатар өзінің бірнеше прозалық және поэзиялық туындыларында (мысалы, «Соңғы жыршының жырлары») Оңтүстік жоталардың әлеуметтік тарихын, фольклорын және дәстүрлерін бейнеледі, сондай-ақ Эттрик шопаны ретінде танымал Джеймс Хогг та осы аймақтың ерекшеліктерін көрсете білді.
The Southern Uplands and especially those areas adjacent to the Anglo Scottish border have a troubled and bloody history. They were the scene of many raids, campaigns and battles, including the Battle of Ancrum Moor, the Battle of Nesbit Moor and the Battle of Philiphaugh. The Common Riding festivals of many Southern Upland towns such as Jedburgh, Kelso, Hawick, Peebles, Selkirk and Langholm recall this history, re enacting the practice of riding the boundaries of the town to enable warning to be given of raids from the south. This violent history is also commemorated in many Border ballads, another common theme of which is the supernatural, as in the ballads of Thomas the Rhymer and Tam Lin. Many Border ballads were collected by Sir Walter Scott in his Minstrelsy of the Scottish Border. Scott also portrayed the social history, folklore and traditions of the Southern Uplands in several of his prose and verse works (such as The Lay of the Last Minstrel), as did James Hogg, known as the Ettrick Shepherd.