Кіріспе

Йога жаттығуларының тізбегі

Бес тибет ритуалдары – бұл жаттығулар жүйесі, алғаш рет 1939 жылы Питер Келдер «Аян көзі» атты кітапшасында жариялаған. Бұл жүйе «Бес ритуал», «Бес тибеттік» және «Бес жаңарту ритуалдары» деп те аталады. Келдер бұл ритуалдардың адамның ішкі «энергия орталықтарын» өзгерту арқылы жастыққа қайта оралуға көмектесетінін айтқан. Бұл ритуалдардың Тибеттің нағыз дәстүрі екенін көрсететін ешқандай дәлел жоқ. Керісінше, олар Батыс эзотерикалық дәстүрінен, хатха-йогадан шабыттанған. Бұл ритуалдар көптеген толықтырылған басылымдарда және аудармаларда қайта басылып, Жаңа Эра жақтастары арасында кең таралған.

Шығу тегі

Келдер бұл рәсімдер 2500 жылдан астам бұрын жасалғанын айтты, бірақ бұл шындыққа сай келмейді. Тибеттіктер бұл рәсімдерді нағыз тибеттік амалдар деп мойындаған жоқ. Оккультизм тақырыбында жазатын Джон Майкл Грир бұл рәсімдердің үнді рухани тәжірибелерінен шабыттанғанын, бірақ америкалық шығаттынын мәлімдеді. Грир кітапшадағы диеталық кеңестердің заманауи Хай диетасына ұқсас екенін, ал екінші, үшінші, төртінші және бесінші рәсімдердің Хатха йогаға ұқсас екенін жазды. 20 ғасырдың басында жарық көрген американдық кітаптар физикалық мәдениет қозғалысының бір бөлігі ретінде Хатха йогаға әсер еткен. Грир сондай-ақ бірінші рәсімді американдық спиритуалистік қозғалысымен байланыстырады.

Тарихи контекст

Келдер "Аян көзі" кітабының алғашқы нұсқасын 1939 жылы, ал кеңейтілген басылымын 1946 жылы Лос-Анджелестегі оккульттік тақырыптарға арналған кітапшалар шығаратын шағын баспа арқылы жариялады. 1924 жылы Уильям Монтгомери Макговерн, Тибетке барған алғашқы американдық ретінде танымал болды, және "Лхасаға жасырын сапар: құпия экспедиция арқылы құпия Тибет" атты кітабын шығарды. Үш жыл өткен соң, американдық антрополог Уолтер Эванс Венц "Тибет өлілерінің кітабын" ағылшын тіліне аударды. Француз саяхатшысы Александра Дэвид-Неелдің "Тибеттегі мистиктер мен сиқыршылар" атты естеліктерінің ағылшын тіліндегі аудармасы 1931 жылы жарық көрді. Онда ол ламадан тибеттік йоганы үйренгенін айтады. "Аян көзі" кітабында Келдер зейнеткерлікке шыққан британдық әскери полковнигімен кездескенін, ол оған шалқары Тибет монастырына саяхаты және кейіннен осы рәсімдерді және олардың жастыққа әсерін ашқаны туралы айтқанын мәлімдеді. 1988 жылы Дональд Майкл Крайгтың "Қазіргі заманғы сиқыр" атты бестселлерінде осы рәсімдердің сипаттамасы келтірілді. Крис Килхэм, оның 1994 жылғы "Бес тибеттік" кітабы осы жаттығулардың танымалдылығын арттырды, Келдердің әңгімесін әдепкі бойынша қабылдамайтын практиктердің мысалы болып табылады.

Әңгіме

"Аян көзі" кітабында Келдер Үндістанда қызмет еткен кезде британдық әскери офицер полковник Брэдфордтың (лақап аты) жасөсперлік "бұлағын" тапқан ламалар тобы туралы әңгіме естігенін айтады. Зейнетке шыққаннан кейін Келдердің полковнигі Брэдфорд ламаларға барып, олармен бірге өмір сүрді, олар оған бес жаттығуды үйретті, оларды "дәстүрлер" деп атады. Кітапшада ламалар денеде жеті айналмалы "психикалық құйындар" бар екенін айтқан: "екісі мида, біреуі - көмекейдің тамырында, екіншісі - бауырдың оң жағында, біреуі - жыныс мүшелерінде, ал екі құйыны - екі тізеде". Мысалы, бір ұстаз алдымен жылынып, баяу қимылдап, бас пен мойынды түзу ұстауды ұсынды. "Аян көзінде" Келдер Мевлеви орденінің дервиштері сағат тілімен айналады десе де, шындығында олар сағат тіліне қарсы айналады. Алайда, осы басылымның алдынан: "Бұл кітапта сипатталған жаттығулар, диеталық шаралар және денсаулыққа қатысты басқа да кеңестер әркімге де жараспайды және белгілі бір жағдайларда жарақатқа әкелуі мүмкін" деген ескерту орналасқан. 1990 жылдардың басында осы дәстүрлер алаяқтық хаттарда қарттарға жастықтың құпиясын сыйлау туралы уәде берген. Кейбір ұстаздар мен тәжірибешілер осы дәстүрлердің пайдасын стрессті азайту және денсаулықты жақсарту сияқты басқа йога практикаларымен салыстырады.