Иордания Коммунистік Партиясының Тарихы

Кіріспе

Иорданияның Коммунистік партиясы (ИКП; الحزب الشیوعی الاردنی, al Hizb al Shuyu'i al Urduni) – 1948 жылы құрылған Иорданиядағы коммунистік партия. Қазіргі бас хатшысы – Сауд Кубайлат. Партия «al Jamahir» (الجماهير, «Халық») газетін шығарады.

Тарих

1952 жылдың маусым айында Батыс жағалаудағы палестиналық коммунистер, сол кезде Палестина Ұлттық Азаттық Лигасына біріккен, JCP-ге қосылды. Келесі жылдары партияның негізгі бекінісі Батыс жағалау болды, ал партия басшылығы көбінесе палестиналықтардан құралды. JCP-ге бірігуге дейін палестиналық коммунистер Батыс жағалаудың Иорданияға қосылуына қарсы болған. Алайда 1951 жылы бұл саясат өзгертіліп, JCP Батыс жағалауды Иорданияның бір бөлігі деп мойындады. Бастапқы кезеңдегі басшылар Фуад Нассар, Фахми әл Салфити және Фаиқ Варад болды. Партия Наблус және Иерусалим қалаларындағы қалалық зиялылардың арасында беделге ие болды. Атап айтқанда, партия Наблус қаласының жанындағы Салфит ауылында күшті позицияны қалыптастырды, онда көптеген белгілі JCP басшылары өсіп-жетілді. Партия белсенділік танытқан басқа да аймақтар Рамалла, Бетлехем және Иерихон маңындағы босқындар лагерьлері болды. Партияның басты органы – ай сайын жарық көретін «әл-Муқауама аш Шәбия» (المقاومة الشعبية, «Халық қарсылығы») басылымы. Партия Иордания мемлекеті тарапынан қатал репрессияға ұшырады. 1951 жылдың 29 желтоқсанында Фуад Нассар тұтқындалды. Ол он жылға бас бостандығынан айырылды. 1953 жылы JCP кадрларын мәжбүрлі еңбекке тарту туралы заң қабылданды. Дегенмен партия жасырын түрде жұмысын жалғастырды. Партия Демократиялық жастар қауымдастығы және Бейбітшілік партизандары сияқты жаппай ұйымдар құрды. 1954 жылдың мамырында партия Ұлттық майданды құрды, оның арқылы сол жылы өткен сайлауға қатысты. Сайлауда Ұлттық майдан бір парламенттік орынды жеңіп алды, ол Наблустан Абд әл Кадир Салихқа бұйырды. Партияның ықпалы 1956-1957 жылдары, Суэц дағдарысынан кейін және англо-иордандық келісімге қарсы жұмылдыру кезінде ең жоғары деңгейге жетті. 1956 жылғы сайлауда Ұлттық майдан үш орын жеңіп алды. Салих өзінің орындығын сақтап қалды, ал Фаиқ Варад Рамалладан, ал Якуб Зиядин Иерусалимде жеңіске жетті. Сайлаудан кейін партия үшін қысқа мерзімге мүмкіндік ашылды. Салих Наблуси үкіметінде Ауыл шаруашылығы министрі болып тағайындалды. Фуад Нассар сияқты тұтқындар түрмеден босатылды. Партия баспасөзі ашық таратыла бастады. Сол кездегі басты қарсыласы Баас партиясы болды, ол да зайырлы секторлардың арасында беделге ие болуға тырысты. Алайда бұл мүмкіндік өте қысқа болды. 1957 жылдың қаңтар айында Иорданияның Хусейні партияны қатаң сынап, коммунистерді Израильмен ынтымақтастық жасады деп айыптады. Зиядин мен Варад парламенттік иммунитетінен айырылғаннан кейін тұтқындалды. Олар сәйкесінше 19 және 16 жылға бас бостандығынан айырылды. Партияның қызметі дерлік тоқтады, ішкі кадрларды оқыту мен «Аль-Мукавама аш Шабия» басылымын шығарудан басқа. 1960 жылдардың ортасында АҚШ Мемлекеттік департаменті партия мүшелігінің шамамен 500 адамды құрады деп бағалады. Сонымен қатар партия ішкі дау-жанжалдарға тап болды. Аммандағы бас хатшы міндетін атқарушы Фахми әл Салфити партияның оңшыл фракциясын басқарды. Ол Хашимит әулетімен ынтымақтастық орнатуды жақтады. Ол партизандық күреске қарсы болды және Израильге қарсы күресте Хусейн патшасы жетекші рөл атқаруын қалады. Аль Салфити фракциясы БҰҰ Қауіпсіздік Кеңесінің 242 қарарына қолдау көрсетті. Аль Салфитиге партияның бас хатшысы Фуад Нассар бастаған эмиграциядағы басшылық оппозиция жасады. Алты күндік соғыстан кейін (5-10 маусым 1967 ж.) Батыс жағалаудағы партия ұйымын Наим әл-Ашхаб, Сүлеймен Әл-Наджаб, «Араби» Аувад және кейіннен Башир Баргути басқарды. Батыс жағалауда партия «ал-Ваттан» (الوطن, «Отан») басылымын жариялай бастады. Әл-Ашхаб басшылығымен Батыс жағалаудағы коммунистер қарулы күрес туралы сақ болды, қазіргі жағдайда оның ерте екенін мәлімдеді. Алайда Батыс жағалаудағы саяси жағдайдың өзгеруі жергілікті белсенділерді өз ұстанымдарын қайта қарауға мәжбүр етті. Партияның Иорданияға жақтас ұстанымы және қарулы күреске қатысты оның екіұштылығы үлкен мәселеге айналды. Батыс жағалаудағы коммунистер Палестина азаттық қозғалысына жақындады. 1973 жылы Батыс жағалаудағы коммунистер Батыс жағалау мен Газаның тәуелсіз Палестина мемлекетін құруды қолдады. Бұл оқиғалар Батыс жағалаудағы коммунистер мен Аммандағы ресми басшылығы арасындағы қарым-қатынасты шиеленістірді. Фуад Нассар 1970 жылдың наурыз айында эмиграцияда палестиналық коммунистер үшін қарулы жасақ құрды, ол «Аль-Ансар күштері» деп аталды. Теориялық тұрғыдан «Аль-Ансар күштері» JCP, Сирияның Коммунистік партиясы және Ирактың Коммунистік партиясының бақылауында болуы керек еді. Бірақ іс жүзінде топтың маңызды рөлі болмады, көбінесе JCP-нің белсенсіздігі мен сатқындығына байланысты. 1975 жылы бұл құрылым таратылды. 1975 жылы Батыс жағалаудағы коммунистер екі жеке ұйымға бөлінді. Аль Салфити фракциясы Палестина Коммунистік Жастар Ұйымын құрды. JCP-де қалған топ «Палестина Коммунистік Ұйымы» ретінде қайта ұйымдастырылды, ол JCP ішінде автономия мәртебесіне ие болды. 1982 жылдың 10 ақпанында ұзақ талқылардан кейін Палестина Коммунистік Ұйымы JCP-ден бөлінді. Палестина Коммунистік партиясы жеке партия ретінде құрылды, ол Батыс жағалаудағы JCP филиалын және Газадағы Палестина Коммунистік Ұйымын біріктірді. JCP 1993 жылға дейін «заңсыз» болып қала берді. 2006 жылдың мамырында партия «Иордания коммунистерінің Бірлік конференциясын» ұйымдастырды, партиядан шығып кеткен фракцияларды біріктірді. Алайда, басты оппозициялық топ – Иордания Коммунистік Еңбекші партиясы конференцияға қатыспады. Олар 2008 жылы қайта бірікті.

In June 1952, the Palestinian communists in the West Bank, then organized in the Palestinian National Liberation League, joined JCP. During the years to come the main stronghold of the party was in the West Bank, and the party leadership was predominantly Palestinian. Prior to the merger into JCP, the Palestinian communists had opposed the annexation of the West Bank by Jordan. However, in 1951, that policy was reversed and JCP recognized the West Bank as part of Jordan. The main leaders during the initial period were Fu'ad Nassar, Fahmi al Salfiti and Fa'iq Warrad. The party gained influence amongst urban intellectuals in Nablus and Jerusalem. In particular, the party developed a strong position in the Salfit village outside of Nablus, from where many prominent JCP leaders hailed. Other areas in which the party was active were Ramallah, Bethlehem and amongst refugees near Jericho. The main party organ was al Muqawamah ash Shabiya (المقاومة الشعبية, "People's Resistance"), a monthly publication. The party faced harsh repression from the Jordanian state. On December 29, 1951, Fu'ad Nasser was arrested. He was sentenced to ten years' imprisonment. In 1953, a legislation was passed that ordered forced labor for JCP cadres. However, the party continued to work in a clandestine way. The party built up mass organizations, such as the Democratic Youth Association and the Peace Partisans. In May 1954, it formed the National Front, through which the party took part in the elections that year. In that election the National Front won one parliamentary seat, Abd al Qadir Salih from Nablus. The party reached the peak of its influence in 1956–1957, following the Suez Crisis and during the mobilizations against the Anglo Jordanian Treaty. In the 1956 elections, the National Front won three seats. Salih retained his seat, and Fa'iq Warrad won in Ramallah and Yaqub Ziyadin won a seat in Jerusalem. Following the elections, there was a brief opening for the party. Salih was appointed as Minister of Agriculture in the government of Nablusi. Prisoners, like Fu'ad Nassar, were released from jail. The party press could be circulated openly. Its main opponent at the time was the Ba'ath Party, which also sought to make inroads amongst the secular sectors. The opening would however become very short. In January 1957, Hussein of Jordan harshly attacked the party and the communists were accused of collaborating with Israel. Ziyadin and Warrad were arrested by the government after having their parliamentary immunities removed. They were sentenced to 19 and 16 years' imprisonment respectively. The party activities nearly halted, except for internal cadre schooling and publication of al Muqawamah ash Shabiya. In the mid 1960s, the United States Department of State estimated the party membership to be approximately 500. At the same time, the party suffered from internal divisions. The acting General Secretary in Amman, Fahmi al Salfiti led the right wing sections of the party. He favored collaboration with the Hashemite dynasty. He vehemently opposed guerrilla struggle and expressed a will that King Hussein would take the leading role in the struggle against Israel. The al Salfiti fraction supported Resolution 242 of the United Nations Security Council. Al Salfiti was opposed by the exiled leadership, led by the party general secretary Fu'ad Nassar. After the Six Day War (5–10 June 1967), the party organization in the West Bank was led by Na'im al Ashhab, Suleiman Al Najjab, 'Arabi 'Awwad and later, Bashir Barghuti. In the West Bank, the party started publishing al Watan (الوطن, "The Fatherland"). Under al Ashhab's rule, the West Bank communists remained cautious of armed struggle, claiming that it was premature under existing conditions. However the changed political scenario in the West Bank would force the local activists to review their stands. The pro Jordanian positions of the party and its ambiguity towards the armed struggle were becoming more and more problematic. The West Bank communists moved closer to the Palestinian liberation movement. By 1973, the West Bank communists supported the formation of an independent Palestinian state of the West Bank and Gaza. These developments strained the relations between the West Bank communists and their formal leadership in Amman. In exile, Fu'ad Nassar built up an armed militia for the Palestinian communists, the al Ansar Forces, in March 1970. In theory the al Ansar Forces would remain under the supervision of the JCP, the Syrian Communist Party and the Iraqi Communist Party. In practice, the group would not play a major role, largely due to the passivity and betrayal of the JCP. By 1975, the structure was disbanded. In 1975, the West Bank communists split in two separate organizations. The pro Salfiti branch formed the Palestinian Communist Youth Organization. The group which remained in JCP was reorganized as the "Palestinian Communist Organization", which achieved autonomous status within JCP. On February 10, 1982, after much debate, the Palestinian Communist Organization was separated from JCP. The Palestinian Communist Party was constituted as a separate party, merging the JCP branch in the West Bank and the Palestinian Communist Organization in Gaza. The JCP remained "illegal" until 1993. In May 2006, the party organized a "Unity Conference of Jordanian Communists", merging sectors that had left the party. However, the main splinter group, the Jordanian Communist Toilers Party, did not attend. They eventually did reunite in 2008.