Колумбияның 1991 жылғы Конституциясы және оның қалыптасу тарихы

Колумбия Конституциясы 1991: Адам құқығы, саяси өзгерістер, зорлық-зомбылықтан кейінгі жаңа кезең. 1886 жылғы Конституцияны алмастырды. Басты мәліметтер!

36 мин оқу

100%

Дереккөз: Colombian Constitution of 1991 — Wikipedia

Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.

Мазмұны

Кіріспе

Колумбияның қазіргі Конституциясы – 1991 жылғы Колумбияның саяси Конституциясы (lang es) – Колумбия Республикасының Конституциясы. Ол 1991 жылдың 4 шілдесі күні Конституциялық газеттің 114-ші нөмірінде жарияланды және «Адам құқықтары Конституциясы» деп те аталады. Бұл Конституция 1886 жылғы саяси Конституцияның орнына келді және либерал Сесар Гавирия президенттігі кезінде, либерал Луис Карлос Галанның идеялары негізінде қабылданды.

Тарих

1980 жылдардың соңында Колумбия бұрын-соңды болмаған зорлық-зомбылық кезеңін бастан өткізді. Саяси зорлық-зомбылық ел тарихында 19 ғасырдан бері жиі кездесетін құбылыс болғанымен, Колумбия 1960 жылдардан бастап негізінен партизандық топтармен қарулы қақтығысқа тартылған еді. Бірақ 1980 жылдары қарулы қақтығысқа қатысушылардың саны күрделене түсті және зорлық-зомбылықтың сипаты өзгерді. Қақтығысқа жаңа партизандық қозғалыстар, жартылай әскери топтар және зорлық-зомбылықпен көзге түскен есірткі картельдері (әсіресе Пабло Эскобардың Медельин картелі) тартылды. Саяси жағынан алғанда, Колумбияның екі үлкен партиясы – консерваторлар мен либералдар арасындағы Ұлттық фронт келісімі (1958–1974) үшінші партиялар мен басқа да қозғалыстардың саяси қатысуын шектеу арқылы саяси жүйені әлсіздеткені айтылды. Ұлттық фронттың қатаң қолданылуы 1974 жылғы сайлаумен аяқталғанымен, жүйенің билікті бөлісу қағидалары біртіндеп жойылды. Тек 1986 жылы президент Вирджилио Барко консерваторлар оның үкіметінде үш министрлікке келіспегеннен кейін, бір партиялық либералдық үкімет құрды. 1988 және 1989 жылдары болған қастандықтар мен террористік шабуылдар саяси және конституциялық реформаларға қоғамдық сұранысты күшейтті, себебі елдің саяси институттары зорлық-зомбылық толқынына төтеп бере алмайтын жағдайда болды. 1989 жылы 12 судьяның қаза тауып, 18 тамызда Соаха қаласында либералдық президенттік үміткер Луис Карлос Галанға қастандық жасалды, 2 қыркүйекте Боготадағы El Espectador газетінің кеңсесіне бомба тасталды, 27 қарашада Avianca 203 рейсінің ішінде жарылыс болды және 6 желтоқсанда DAS штаб-пәтеріне жасалған бомбалау салдарынан 70 адам қаза тапты. 1990 жылы тағы екі президенттік үміткерге қастандық жасалды – Патриотикалық одақтың өкілі Бернардо Джарамильо 22 наурызда, ал AD M 19 ұйымының өкілі Карлос Писарро 26 сәуірде қаза тапты. 1989 жылдың тамызында Луис Карлос Галанға жасалған қастандық, ол 1990 жылғы сайлауда жеңіске үміткер болғандықтан, Колумбия қоғамын дүр сілкіндірді және жеті күннен кейін Боготадағы университет студенттері ұйымдастырған «Үнсіз шеруге» (Marcha del silencio) әкелді. Шеру ұйымдастырушыларының мақсаты 1988 жылы күніне орта есеппен 11 адамның өмірін қиған қатал зорлық-зомбылықты айыптау болды.

In the late 1980s, Colombia was facing a period of unprecedented violence. Although political violence had been commonplace in the country's history since the 19th century, and Colombia had been embroiled in an armed conflict primarily against guerrilla groups since the 1960s, in the 1980s the list of actors involved in the armed conflict became increasingly complex and the violence took on new forms. The conflict now involved new guerrilla movements, paramilitary groups and violent drug cartels (most famously the Medellín Cartel of Pablo Escobar). Politically, the National Front arrangement (1958–1974) between Colombia's two dominant parties, the Conservatives and the Liberals was widely seen as delegitimizing the political system by severely limiting third parties and other movements' political participation. Although the strict application of the National Front ended with the 1974 election, the power sharing aspects of the system were dismantled only gradually only in 1986 did President Virgilio Barco form a single party Liberal government, after the Conservatives had rejected his offer of three ministries in his administration. A series of assassinations and terrorist attacks in 1988 and 1989 increased popular demands for political and constitutional reform, as the country's existing political institutions were seen as broken in the face of the wave of extreme violence. 1989 witnessed the assassination of 12 judicial officers, the assassination of Liberal presidential candidate Luis Carlos Galán on August 18 in Soacha, the bombing of the El Espectador newspaper's offices in Bogotá on September 2, the in flight explosion of Avianca Flight 203 on November 27 and the bombing of the DAS headquarters on December 6 causing the death of 70 people. In 1990, two other presidential candidates were assassinated Bernardo Jaramillo of the Patriotic Union (UP) was killed March 22, 1990, and Carlos Pizarro of the AD M 19 was shot on April 26, 1990. The August 1989 assassination of Luis Carlos Galán, who was the early favourite to win the 1990 elections, shocked public opinion in Colombia and led, seven days later, to a 'silent march' (Marcha del silencio) organized by university students in Bogotá. The organizers' original objective was to express their rejection of indiscriminate violence, which had claimed the lives of an average of 11 people per day in 1988.

Конституциялық реформаның бұрынғы әрекеттері

Конституциялық өзгерістерді қиындатқан факторлардың бірі 1886 жылғы Конституцияға түзетулерді тек Конгресс ғана енгізе алатындығы болды. 1886 жылғы Конституцияның 218-бабында, 1990 жылы Конституцияға тек Конгресс қабылдаған заңмен (заңнамалық акт немесе Acto Legislativo) ғана өзгертулер енгізілуі мүмкін деп көрсетілген: Басқа да мәселелермен қатар, Ұлттық майданды құрған конституциялық реформалар 1957 жылы жалпыұлттық плебисцитте мақұлданды. Алайда, 1957 жылғы плебисцитте дауыс берушілер мақұлдаған мәтінде болашақтағы кез келген конституциялық түзетулерді Конгресс 218-бапта белгіленген тәртіппен ғана қабылдауы мүмкін екендігі тағы да қайталанды. 1957 жылғы 0247 нөміріндегі Заң шығарушы жарлықтың (Decreto Legislativo Numero 0247 de 1957) 13-бабында былай делінген: Осы заңдық қиындықтарға қарамастан, бірнеше президенттер конституцияның кейбір бөліктерін реформалауға тырысты, бірақ олардың көпшілігі Жоғарғы Соттың немесе саяси қиындықтардың қарсылығына тап болды. 1977 жылы президент Альфонсо Лопес Микельсеннің басшылығымен Конгресс конституциялық түзетуді қабылдады, ол конституцияны тек ведомстволық/муниципалды әкімшілік және сот жүйесіне (соттар, мемлекеттік айыптау, конституциялық юрисдикция) қатысты түзетулер енгізу үшін конституциялық жиналысты шақыруға мүмкіндік берді. 1978 жылғы 5 мамырда Жоғарғы Сот бұл жобаны конституциялық емес деп таныды. Үкімде сот Конгресстің 218-бап бойынша конституцияға түзету енгізу өкілеттігі оның басқаға бере алмайтын ерекше өкілеттігі екенін айтты. 1979 жылдың желтоқсан айында Конгресс президент Хулио Сесар Турбайдың конституциялық реформа бастамасын мақұлдады. Реформа әділ сот төрелігін, мемлекеттік айыптауды және Жоғарғы соттың сот төрелігін қайта қарау процесін елеулі өзгертті. Ұзақ сот процесінен кейін Жоғарғы Сот 1981 жылдың қарашасында конституциялық өзгерістер туралы дау тудыратын шешім шығарып, заң шығару рәсіміндегі рәсімдік ақауларға байланысты бүкіл жобаны күштен шығарды. 1986 жылы солшыл қозғалыстар мен партизандар үнемі талап етіп келген «демократиялық ашылудың» (либерализацияның) нақты дәлелін ұсынудың шұғыл қажеттігіне тап болған Конгресс мэрлерді (бұған дейін департамент әкімдері тағайындаған) тікелей сайлауға мүмкіндік беретін конституциялық түзетуді қабылдады. 1886 жылғы конституцияны реформалау туралы наразылық күшейіп жатты, оны саяси институттарды «жабық» деп тану, азшылықтардың саяси қатысуына мүмкіндіктерді шектеу және қарулы көтерілісші топтардың азаматтық өмірге қайта кірісуіне кепілдік беретін «демократиялық ашылуға» жол бермеу деп айыптады.

One of the factors which made constitutional change difficult was that the 1886 Constitution could only be amended by the Congress. Article 218 of the Constitution of 1886, as it stood in 1990, stated that the Constitution could only be amended by a law (legislative act, or Acto Legislativo) passed by Congress:

The constitutional reforms which, among other things, set up the National Front, were approved by a national plebiscite in 1957. However, the text approved by voters in the 1957 plebiscite reiterated that any future constitutional amendments could only be passed by Congress in the manner prescribed by article 218. Article 13 of the Legislative Decree 0247 of 1957 (Decreto Legislativo Numero 0247 de 1957) read:

Notwithstanding these legal difficulties, several presidents beginning attempted to reform parts of the constitution, but most saw their efforts rebuffed by the Supreme Court of Justice or political complications. In 1977, under President Alfonso López Michelsen, Congress passed a constitutional amendment convening a constitutional assembly to amend the constitution only as it pertained to departmental/municipal administration and the judiciary (courts, public prosecution, constitutional jurisdiction). On May 5, 1978, the Supreme Court of Justice ruled the project unconstitutional. In its verdict, the court argued that Congress' power to amend the constitution under article 218 was an exclusive power which it could not delegate. In December 1979, Congress approved President Julio César Turbay's constitutional reform initiative. The reform made substantial changes to the administration of justice, public prosecutions and the process of judicial review by the Supreme Court. Following a tortuous court challenge, the Supreme Court rendered a controversial ruling on the constitutional amendments in November 1981, striking down the entire project because of procedural defects in the legislative procedure. In 1986, faced with the urgency of presenting some tangible proof of the "democratic opening" (liberalization) that left wing movements and guerrillas had been incessantly demanding, the Congress passed a constitutional amendment allowing for the direct election of mayors (hitherto appointed by departmental governors). There was growing clamour to reform the 1886 constitution, accused of 'closing' political institutions, limiting opportunities for the political participation of minorities and not permitting the "democratic opening" which would guarantee the reincorporation to civilian life of armed rebel groups.

Барко төрағалығының алғашқы реформалар

1986 жылы Либералдық кандидат Вирджилио Барко ұлттық келісім платформасы бойынша президенттікке сайланды. 1988 жылдың қаңтарында Барко күтпеген жерден конституциялық өзгерістер идеясын жаңартып, 1988 жылғы наурыздағы жергілікті сайлаулармен бірге 1957 жылғы плебисциттің 13-бабын жою мақсатында плебисцит ұйымдастыруды ұсынды. Президент бұл бапты (бұл бап та плебисцит арқылы бекітілген болатын) жоюға плебисцит заңдылық береді деп үміттенеді. Алайда, Барко өзінің ұсынысы бойынша саяси келісімнің болмауына байланысты бұл идеядан бас тартуға мәжбүр болды. Оның орнына, 1988 жылдың ақпан айында Барко Либералдық және Консервативтік партиялардың басшыларымен екіпартиялық келісімге (Архидо де ла Каса де Нариньо) қол қойды, онда «институционалдық бейімделу процесін» ұйымдастыру туралы келісім, Конгресс қатарынан құрылатын конституциялық орган құру және конституциялық реформа жөніндегі ұсынысты Конгресске енгізу көзделді. Алайда, 1988 жылдың 4 сәуірінде Мемлекеттік кеңестің шешімімен бұл процесс кенеттен тоқтатылды, ол оны конституцияға қайшы деп жариялады. Кейіннен плебисциттің бастапқы идеясын қайта жандандыруға жасалған әрекет 1988 жылдың желтоқсанында үкімет тарапынан қабылданбады, себебі бір топ конгрессмендер экстрадицияны тыйым салатын сұрақ қосуға тырысты. Осы арада Барконың ұлттық келісім саясаты сәтті болды – 1989 және 1990 жылдар аралығында төрт партизандық топ демобилизацияланды. М-19 1988 жылы үкімет тарапынан диалогқа шақырылған алғашқы топ болды, нәтижесінде 1990 жылдың наурыз айында олар қаруларын тапсырды. М-19-дың демобилизацияланған мүшелері 1990 жылы Демократиялық Альянс М-19 (АД М-19) деп аталған саяси партия құрды. 1991 жылы Революциялық жұмысшылар партиясы (РЖП), Халықтық азаттық армиясының (ХАА) көптеген фронттары және Квинтин Ламэ қозғалысы (ҚЛҚ) демобилизацияланды. Олардың демобилизациясының шарттарының бірі – конституциялық құрылтайға (шектеулі) қатысу құқығы болды. Колумбияның революциялық қарулы күштері (РҚК) жаңа конституцияны қолдады, бірақ демобилизацияланбады. 1985 жылы РҚК және Коммунистік партияның заңды саяси қанаты ретінде құрылған солшыл Патриотикалық одақ (ПО) да жаңа конституцияны қолдады.

In 1986, Liberal candidate Virgilio Barco was elected to the presidency on a platform of national reconciliation. In January 1988, Barco unexpectedly revived the idea of substantial constitutional change by proposing the organization of a plebiscite, alongside the March 1988 local elections, to repeal article 13 of the 1957 plebiscite. The president hoped that a plebiscite would give legitimacy to the repeal of this article (which had also been approved by plebiscite). However, Barco was forced to shelve the idea because of the lack of political consensus around his proposal. Instead, in February 1988, Barco signed a bipartisan agreement with leaders of the Liberal and Conservative parties (the Acuerdo de la Casa de Nariño) which included agreement on the organization of a "process of institutional readjustment" the creation of a constituent body, originating in Congress, which would submit a proposal for constitutional reform to Congress. The process was suddenly halted by the Council of State's ruling on April 4, 1988, which declared it to be unconstitutional. A later attempt to resuscitate the original idea of a plebiscite was rejected by the government itself in December 1988, after a group of congressmen had tried to add a question banning extradition. Meanwhile, Barco's policy of national reconciliation had been successful four guerrilla groups demobilized between 1989 and 1990. The M 19 was the first group to accept the government's offer to dialogue in 1988, culminating in the movement surrendering their weapons in March 1990. The M 19's demobilized members became a political party, known as the Democratic Alliance M 19 (AD M 19), in 1990. In 1991, the Workers' Revolutionary Party (PRT), most fronts of the Popular Liberation Army (EPL) and the Movimiento Armado Quintin Lame (MAQL) all demobilized. One of the terms for their demobilization was their (limited) participation in a constituent assembly. The Revolutionary Armed Forces of Colombia (FARC) supported a new constitution, but did not demobilize. The left wing Patriotic Union (UP), created in 1985 as the FARC and the Communist Party's legal political wing, also supported a new constitution.

Студенттік қозғалыс және "Септима папелета"

Студенттік қозғалыс «Тоско можем спасти Колумбию» («Біз әлі де Колумбияны құтқара аламыз») деп аталды, ол 1989 жылдың тамызындағы «тыныш шеруден» туындады және негізінен Боготаның ең беделді жеке университеттерінің (Universidad Externado de Colombia, Universidad del Rosario, Pontificia Universidad Javeriana, Universidad de los Andes) студенттері мен оқытушылары бастама көтерді, конституциялық жиналыс құруды ұсынды. «Септима папелета» идеясы Гарвардты бітірген, жас конституциялық заңгер Фернандо Каррильоға тиесілі болды, ол сол кезде Боготаның үш ірі жеке университетінде заң сабақтарын оқыды. 1990 жылдың ақпан айында Каррильо El Tiempo газетінде мақала жариялады, онда «септима папелета» терминін алғаш рет қолданып, идеясының мақсаттарын түсіндірді. Каррильо бұл ресми емес дауыс беру «саяси жағдайды қалыптастырады» және «халық пікірі конституциялық жиналысты қалайтынын көрсетеді», ал халық егемендігінің білдірілуі соттардың оны жарамсыз деп тануына кедересін келтіретінін айтты. Каррильоның идеясы елдің саяси және медиа элитасынан зор қолдау алды. Колумбияның ең ірі газеті El Tiempo қозғалысты ынтамен қолдады және кейіннен бюллетеньдерді басып шығаруға қажетті материалдық көмек көрсетті. Либералдық партияның президенттікке үміткері Сесар Гавирия бұл идеяны қолдады және ол туралы алғашқы ашық сөйлеген президенттік үміткер болды. Бұрынғы президент Лопес Микельсен де бұл идеяны қолдады және үкіметтің жетінші бюллетеньдерді ресми санауға бұйрық беретін төтенше жағдай туралы жарлық шығаруын ұсынды. 10 наурызда, сайлауға бір күн қалғанда, президент Барко «септима папелетаны» жеке қолдады. Либералдық фракциялардың көпшілігі «септима папелетаны» қолдады, ал либералдық оппозицияның маңызды бөлігі бұрынғы президент Турбай мен либералдық президенттікке үміткер Эрнандо Дуран Дуссаннан келді. Консервативті Ұлттық құтқару қозғалысының (MSN) жетекшісі Альваро Гомес Хуртадо бастапқыда конституциялық реформаға қарсы болды. «Септима папелетаны» ең көп қолдау көрсеткендер – легалды солшыл партиялар UP және жаңа AD M 19 болды. FARC өз тарапынан халықтық референдум арқылы шақырылатын құрылтай жиналысы жазған толыққанды жаңа конституцияны ұсынды. «Септима папелета» идеясы 1988 жылғы үкіметтік баяндамадағы қорытындыларға ұқсас болды, бұл баяндаманы президент Барко үшін сол кездегі коммуникация министрі Фернандо Сепеданың ұлы Мануэль Хосе Сепеда дайындаған еді. Жоғарғы соттың конституциялық құқық саласындағы шешімдерін егжей-тегжейлі талдау нәтижесінде Сепеда 1886 жылғы конституцияны халық шақырылған жағдайда плебисцит немесе конституциялық жиналыс арқылы реформалауға болатынына тоқталды. Ресми емес санау нәтижесінде сайлауда берілген 7,6 миллионнан астам дауыстың 2,2 миллионнан астамы конституциялық жиналысты қолдады.

A student led movement called Todavía podemos salvar a Colombia ("We can still save Colombia"), born from the August 1989 'silent march' and predominantly spearheaded by student and faculty from the most prestigious private universities of Bogotá (Universidad Externado de Colombia, Universidad del Rosario, Pontificia Universidad Javeriana, Universidad de los Andes), proposed the formation of a constituent assembly. The séptima papeleta was the brainchild of Fernando Carillo, a young Harvard graduate and constitutional lawyer, who at the time was teaching law in Bogotá's three main private universities. In February 1990, Carrillo published an article in El Tiempo, the first to use the term séptima papeleta and explaining the objectives of his idea. Carrillo argued that the unofficial vote would "create a political fact" and "set the record that public opinion wants a constituent assembly", while the expression of popular sovereignty would keep the courts from invalidating it. Carrillo's idea immediately received substantial support from the political and media elites of the country. El Tiempo, Colombia's largest newspaper, enthusiastically supported the movement and later provided some of the material support necessary to print the ballots. Liberal presidential candidate César Gaviria supported the idea and was the first presidential contender to speak about it publicly. Former President López Michelsen supported the idea, and further proposed that the government issue a state of siege decree ordering the official counting of the seventh ballot papers. On 10 March, a day before the election, President Barco gave his personal support to the séptima papeleta. Most Liberal factions also supported the séptima papeleta, with the only significant Liberal opposition coming from former president Turbay and Liberal presidential candidate Hernando Durán Dussán. Álvaro Gómez Hurtado, leader of the conservative National Salvation Movement (MSN), initially opposed constitutional reform. The strongest support for the séptima papeleta came from the legal left wing parties, the UP and the new AD M 19. The FARC, for their part, proposed an entirely new constitution written by a constituent assembly, which would be convened by a plebiscite. The idea of the séptima papeleta was similar to the conclusions of a 1988 government report prepared by Manuel José Cepeda, the son of then communications minister Fernando Cepeda, for President Barco. Based on a detailed analysis of the constitutional jurisprudence of the Supreme Court, Cepeda had concluded that the 1886 constitution could be reformed through a plebiscite or constituent assembly, as long as it was convened by the people. The unofficial count showed over 2.2 million votes in favour of a constituent assembly, out of over 7.6 million votes cast in the election.

927-ші Жарлық және 27 мамырдағы референдум

1990 жылы 3 мамырда президент Барко 927 нөміріндегі Жарлығын шығарды, онда сайлау органдарына 27 мамырда өтетін президент сайлауымен бірге конституциялық ассамблеяны шақыру үшін ресми (бірақ міндетті емес) дауыс беру бойынша дауыстарды санауға бұйрық берілді. Жарлықта күшейген зорлық-зомбылық "институттарды нығайту қажеттігі туралы халықтың талабын" тудырғаны айтылды. Жарлық сотқа шағымданылып, оған қарсылар жарлық жарияланған төтенше жағдай мен оның көздейтін шаралары арасында байланыс жоқ екенін, сондай-ақ ол конституцияның 218-бабын (сонымен қатар 1957 жылғы референдумның 13-бабын) бұзатынын мәлімдеді. Бас прокуратураның пікірінше, төтенше жағдай институционалдық тәртіпті өзгертуге емес, сақтауға ғана мүмкіндік бергендіктен, төтенше жағдай мен жарлықта көзделген шаралар арасында байланыс болмады. Сондай-ақ, міндетті емес дауыс берудің заңдылығына да күмән туды. Жоғарғы Сот 1990 жылғы 24 мамырдағы 59-шы қаулысымен жарлықты конституциялық деп шешті. Елдің саяси институттары тиімділігін жоғалтып, күшейген зорлық-зомбылыққа қарсы тұруға жарамсыз болғандықтан, оларды "қайта құру" қажеттігі айқын болды.

1926 жылғы Жарлық

Либералдық кандидат Сесар Гавирия конституциялық жиналысқа дауыс беру күні президент болып сайланды. Гавирия Барко үкіметінде ішкі істер министрі қызметін атқарды және конституциялық мәселелерге белсенді қатысты. Колумбиялық сайлаушылардың көпшілігі – қатысқандардың – ресми мақұлданған дауыс беруде конституциялық ассамблеяны құруды қолдағанмен, конституциялық өзгерістердің қандай нысанда болуы туралы келісімге келе алмады. Екі үлкен партияның көптеген саясаткерлері конституциялық реформаны Конгресс арқылы жүргізуді қаласа, маргиналды саяси және әлеуметтік күштер конституциялық жиналыстың орнына құрылтай жиналысын өткізуді ұсынды. Гавирия ірі саяси партиялар мен олардың жетекшілерімен келіссөздер жүргізді. 1990 жылдың шілдесінде Гавирия ең ірі саяси партияларға конституциялық ассамблеяны құру жөніндегі ұсынысын жіберді. Оның ұсынысында кішкентай жиналыс, қатаң алдын ала белгіленген күн тәртібі және демобилизацияланған топтарға ғана шектелген партизандық қатысу көзделген. Гавирияның жобасын партизандық топтар, кіші солшыл партиялар, конституциялық жиналысты қолдайтын қозғалыстардың бірлескен ұйымы және тіпті «Колумбияны құтқару әлі де мүмкін» тобы қабылдамады. Конституциялық жиналысты қолдайтын топтар жаңа конституцияны жазу үшін кең ауқымды халықтық және партизандық қатысумен құрылтай жиналысын ұсынды. 1990 жылдың 2 тамызында Гавирия Либералдық партия, екі қарсыласатын консервативтік топ және AD M 19 мүшелерінің конституциялық жиналысқа арналған саяси келісімге қол қоюын қадағалады. Бұл келісім 24 тамызда шығарылған 1926-шы декреттің негізі болды, ол саяси келісім негізінде конституциялық жиналыс құру туралы референдум өткізуге және конституциялық жиналысқа бір уақытта сайлау өткізуге шақырды. 927-ші декрет сияқты, 1926-шы декрет те 1886 жылғы конституцияның 121-бабына сәйкес төтенше жағдай режимінде шығарылды және елдің институттарын реформалау арқылы елдегі қақтығыстарды шешу қажеттілігімен конституциялық жиналыстың құрылуын негіздеді. Келісімге/декретке сәйкес, конституциялық жиналыстың референдумы мен сайлау 1990 жылдың 9 желтоқсанында өтеді, ал жиналыс 1991 жылдың 5 ақпанында басталатын 150 күндік мерзімге шақырылады. Жиналысқа бірден көп мүшелікті ұлттық сайлау округінде сайланатын 70 мүше кіреді, демобилизацияланған партизандық топтардың дауыс беру құқығы жоқ делегаттары үшін кемінде екі қосымша орын сақталады. Сайлауға жоғары саяси лауазымдарды атқарған, кем дегенде үш жыл университет профессоры болған немесе кем дегенде бес жыл университет білімі қажеттілігі бар салада жұмыс істеген азаматтар ғана қабілетті болды, бірақ декрет кем дегенде бір жыл бакалавриат студенттері болғандарға, кем дегенде бір жыл жергілікті көшбасшыларға, кем дегенде бір жыл әлеуметтік көшбасшыларға немесе бейбіт процестің бөлігі ретінде кешірім алғандарға ерекшеліктер жасады. Басқалары – солшыл жақтағы конституциялық жиналысты қолдайтын топтар – сайлауға қатысу шарттарының қатаңдығын және студенттердің, партизандардың, әлеуметтік көшбасшылардың және жергілікті халықтардың шеттетілуін сынады. Бұл солшыл топтар 6 қыркүйекте «халықтық құрылтай» өткізу үшін демонстрация ұйымдастырды. Үкіметпен диалогты қолдайтынын мәлімдеген FARC үкіметтің конституциялық жиналысы Конгресте сәтсіз аяқталған реформаларды қабылдауға ғана қызмет ететінін айтып, жаңа конституцияны жасайтын «автономды және егеменді құрылтай жиналысын» құру туралы талаптарын қайталады. PRT, MAQL және EPL-дің кейбір бөлімдері сияқты демобилизацияланған топтар декреттің кейбір аспектілерін абайсызда қарсы алды, бірақ кейбір салаларда өзгерістерді талап етті.

Liberal candidate César Gaviria was elected president on the same day as the vote on the constitutional assembly was held. Gaviria had served as interior minister in Barco's government, actively involved in constitutional affairs. Although Colombian voters those who participated had overwhelmingly voted in favour of a constitutional assembly in an officially sanctioned vote, there was no agreement on the form that constitutional change should take. Large number of politicians from both major parties preferred to see constitutional reform done through Congress rather than a constituent assembly, while more marginal political and social forces pushed for a constituent rather than constitutional assembly. Gaviria undertook dialogues with the major political parties and their leaders. In July 1990, Gaviria sent his draft proposal for a constitutional assembly to the largest political parties. His proposal planned for a small assembly, a rigid predetermined agenda and with guerrilla participation limited to those groups who had demobilized. Gaviria's draft was rejected by the guerrilla groups, smaller legal left wing parties, the umbrella organization of pro constituent assembly movements and even Todavía podemos salvar a Colombia. Pro constituent assembly groups instead proposed a constituent assembly to write a new constitution, with extensive grassroots and guerrilla participation. On August 2, 1990, Gaviria oversaw the signing of a political agreement for a constitutional assembly by members of the Liberal Party, the two rival Conservative groups and the AD M 19. This agreement was the basis for Decree 1926, issued on August 24 and calling for a referendum on the creation of a constitutional assembly on the basis of the political agreement and simultaneous elections to the constitutional assembly. Like decree 927, decree 1926 was issued as a state of siege decree under article 121 of the 1886 constitution, and justified the creation of a constitutional assembly with the need to solve the country's conflicts by reforming the country's institutions. As per the agreement/decree, the referendum for and parallel election of a constitutional assembly would be held on December 9, 1990 and the assembly would convene a period of 150 days beginning on February 5, 1991. The assembly would be composed of 70 members elected in a single multi member national constituency, with a minimum of two additional seats reserved for non voting delegates from demobilized guerrilla groups. Only citizens who had held high political office, had been university professors for at least three years or had worked in a field with a university degree for at least five years were eligible for election, although the decree created exceptions for those who had been undergraduate students for at least one year, indigenous leaders for at least one year, social leaders for at least one year or those who had received a pardon as part of a peace process. Others such as the pro constituent assembly groups on the left blasted the fairly rigid eligibility conditions and the exclusion of students, guerrillas, social leaders and indigenous peoples. These left wing groups organized demonstrations for a "people's constituent assembly" on September 6. The FARC, who claimed to support a dialogue with the government, contended that the government's constitutional assembly would merely serve to pass reforms which had failed in Congress and reiterated their demands for an "autonomous and sovereign constituent assembly" which would draft a new constitution. Demobilized groups such as the PRT, MAQL and some fronts of the EPL cautiously welcomed some aspects of the decree but sought modifications in certain areas.

Жоғарғы Соттың 138 қаулысы

1926 жылғы Жарлық бірнеше талапкерлермен Жоғарғы Сотқа жеткізілді. Жарлықтың жақтастары оны сайлау шарасын ұйымдастыруға қатысты деп дәлелдеді және 1886 жылғы конституцияның 2-бабы бойынша егемендіктің көзі болып табылатын Ұлт, 218 және 13-баптарға қарамастан, өзінің құрылтайлық билігін жүзеге асыра алады деп мәлімдеді. Соттың жазбасында айтылғандай, жарлықты сынға алғандар оны бірнеше жағынан сынады: күтілетін реформалар элиталық және ауқымы шектеулі деп мәлімдегендер; және жарлық 218 және 13-баптарды бұзғаны үшін конституцияға қайшы деп мәлімдегендер (олар сондай-ақ 2 және 218-баптардың арасында басымдық орнату мүмкін емес екенін айтты). 927-ші қаулысындағыдай, мемлекеттік министрлік соттың жарлық бойынша шешім қабылдамауы керек (өйткені ол "саяси акт") немесе оны конституцияға қайшы деп жариялауы керек деп мәлімдеді. 9 қазанда 138-ші қаулысында Жоғарғы Сот 1926 жылғы жарлықты нақты ерекшеліктермен конституциялық деп тапты. Бұл шешім судьялар арасында 927-ші жарлық бойынша мамырдағы шешімнен гөрі терең дау тудырды, нәтижесінде 15 дауыспен мақұлданды және 12 қарсы дауыс болды (salvamentos de voto). Сот жарлықтың тұтастай алғанда, 24 мамырдағы 927-ші жарлық бойынша шешімінде келтірілген себептерге ұқсас себептермен, қоршау жағдайымен байланысы бар екенін анықтады. Көпшілік өз пікірін былай түйіндеді: "Бірінші құрылтайлық билік – ең соңғы моральдық және саяси күш, тіпті ең қараңғы уақытта да мемлекеттің тарихи бағытын белгілей алады, өзінің барлық мәні мен шығармашылық күшімен пайда болады. Осы себепті ол бұзылған өрбу арналарын аша алады, немесе бас тартқандарды қалпына келтіре алады, немесе, ақыр соңында, әртүрлі себептермен өмір сүру қабілетін жоғалтқан және қабылдауды жоғалтқан жарамсыз жүйені тиімді етеді". Аз сөзбен айтқанда, ең басты құрылтайлық билік – ең соңғы моральдық және саяси билік, тіпті ең қараңғы уақытта да мемлекеттің тарихи бағытын белгілей алады, бүлік тудырады. Осыған байланысты ол сөз білдірудің бұғатталған арналарын қалай ашуды, немесе тыйым салынғандарды қалай құруды немесе соңында әртүрлі себептермен өмір сүру қабілетін жоғалтқан және қабылдауға келген жүйені тиімді етуді біледі. Конституциялық жиналыстың 70 орынды иеленуге 116 тізім немесе кандидат қатысты. Либералды партияның ғана 49 тізімі болды, ол сайлау ережелерін пайдаланып, басқа партиялардан айырмашылығы бірнеше бөлек тізімдерді өткізуді шешті. Сайлаушылар бір тізімдік үміткерге дауыс берді, содан кейін орындықтар сайлау үлесі мен ең үлкен қалдықтарды пайдалана отырып берілді. Ең танымал тізім – Антонио Наварро Вольф бастаған AD M 19 партиясы, ол 992 613 дауыс жинап, 19 орынға ие болды. Ұлттық құтқару қозғалысының Альваро Гомес Хуртадо бастаған тізімі 574 411 дауыс жинап, 11 мүшесін сайлады. Мисаэль Пастрана Боррероның Социал-консервативтік партиясы 236,794 дауыс жинап, 5 орын алды. Жалпы алғанда, Либералды партия ең көп мүшелерді – 25 адамды, жалпы дауыс берудің 31% -дан астамын сайлады. Ассамблеяның үш президенті – Альваро Гомес Хуртадо (MSN), Хорасио Серпа (либералды) және Антонио Наварро Вольф (AD M 19). 1991 жылғы Колумбия Конституциясы 1991 жылдың 4 шілдесінде жарияланды.

Decree 1926 was brought to the Supreme Court by several plaintiffs. The decree's advocates argued that it pertained to the organization of an electoral event and claimed that the Nation, the source of sovereignty under article 2 of the 1886 constitution, could exercise its constituent power notwithstanding articles 218 and 13. Critics of the decree, the court's record stated, hit it from several angles those who claimed the anticipated reforms were elitist and limited in scope; and those who claimed that the decree was unconstitutional as it violated articles 218 and 13 (they also rejected preeminence could be established between articles 2 and 218). As with decree 927, the public ministry opined that the court should either inhibit itself from ruling on the decree (as it was a 'political act') or rule it unconstitutional. On October 9, in sentence number 138, the Supreme Court of Justice narrowly ruled decree 1926 to be constitutional with specific exceptions. The ruling created deeper divisions between the judges than their May ruling on decree 927, ultimately being approved with 15 votes in favour and 12 dissents (salvamentos de voto). The court found that the decree, taken in its entirety, had sufficient connections to the state of siege, for reasons similar to those presented in its May 24 ruling on decree 927. Summarizing its opinion, the majority wrote:

Quote|text=En pocas pero trascendentes palabras, el Poder Constituyente Primario, representa una potencia moral y política de última instancia, capaz, aun en las horas de mayor tiniebla, de fijar el curso histórico del Estado, insurgiendo como tal con toda su esencia y vigor creativos. Por esto mismo, sabe abrir canales obstruidos de expresión, o establecer los que le han sido negados, o, en fin, convertir en eficaz un sistema inidoneo que, por factores diversos, ha llegado a perder vitalidad y aceptación. In few but transcending words, the primary constituent power represents a moral and political power of ultimate resort, capable, even in times of the greatest darkness, of setting the historical course of the State, rebelling with all its essence and creative vigour. For this reason, it knows how to open blocked channels of expression, or establish those that had been denied, or, in the end, make efficient a system, which, for various reasons, had come to lose vitality and acceptance. 116 lists or candidates ran for 70 seats in the constitutional assembly. The Liberal Party alone accounted for 49 of these lists, having decided to run several separate lists unlike the other parties to take advantage of electoral rules. Voters cast their votes for a single/list candidate, with the seats then attributed using the electoral quotient and largest remainders. The single most popular list was that of the AD M 19, led by Antonio Navarro Wolff, which won 992,613 votes and 19 seats. The list led by Álvaro Gómez Hurtado of the National Salvation Movement won 574,411 votes and elected 11 members. Misael Pastrana Borrero's list for the Social Conservative Party won 236,794 votes and 5 seats. Overall, however, the Liberal Party elected the most members, at 25, with over 31% of the popular vote. The three presidents of the assembly were Alvaro Gómez Hurtado (MSN), Horacio Serpa (Liberal) and Antonio Navarro Wolff (AD M 19). The 1991 Constitution of Colombia was promulgated on July 4, 1991.

Негізгі өзгерістер

Колумбия өз аумақтарына белгілі бір автономиясы бар орталықтандырылған унитарлық мемлекет және президенттік жүйе нысанында қалыптасты. Төрт жылдық президенттік мерзім сақталды. Колумбияның Бас прокуроры (Fiscalía General de la Nación) айыптау сот жүйесін құрды. Соттық тексеру құқығы 1910 жылдан бері оны жүзеге асырып келген Жоғарғы Соттан тәуелсіз Конституциялық сотқа берілді. Жаңа орган заңдардың, заңнамалық декреттердің, халықаралық шарттарды бекітетін заңдардың конституциялықтығына шағымдарды, сондай-ақ референдумдарға немесе сайлау округтерінің шақыруларына қатысты дауларды қарады және конституциялық құқықтарды қорғау ісіне байланысты төменгі сот шешімдеріне шағымдарды тыңдады. Конституциялық құқықтарды қорғау ісі 1948 жылғы Адам құқықтары жөніндегі жалпы декларацияның 8-бабында көрсетілгендей, азаматтарға өздерінің негізгі құқықтарын жүзеге асыруға мүмкіндік беретін жылдам және тиімді механизм ретінде орнатылды. Колумбия азаматтарын экстрадициялау 1996 жылы бұл ереже күшін жойғанға дейін тыйым салынды. Президентті қайта сайлауға толыққанды тыйым салынды, тіпті 1886 жылғы Конституцияда бірден қайта сайлауға рұқсат берілмеді. Алайда, бұл ереже 2004 жылы Конституциялық сот 2005 жылғы 19 қазанда жарамды деп таныған процедуралар арқылы жойылды. 2015 жылы Конгресс президенттердің мерзіміне шектеу қойған 2004 жылғы конституциялық түзетуді жоюды бекітті.

I бөлім: Негізгі қағидалар

1-бапта Колумбия «заң үстемдігімен қамтамасыз етілген әлеуметтік мемлекет» немесе estado social de derecho ретінде, «децентрализацияланған біртұтас республика, өзінің аумақтық бірліктерінің автономиясымен» ұйымдастырылған мемлекет деп анықталады. Ол сондай-ақ Колумбия мемлекетін анықтайтын негізгі принциптерді көрсетеді: демократиялық, қатысушылық, көп түрлілікке негізделген, адамның қадір-қасиетіне, оның құрамына кіретін адамдардың еңбегі мен бірлестігіне, сондай-ақ жалпы мүдделердің басымдығына құрмет көрсету.

Құқық мемлекетінің әлеуметтік жүйесі

Колумбияның "құқық мемлекетінің әлеуметтік мемлекеті" немесе испан тілінде estado social de derecho ретінде анықталуы 1991 жылғы конституциямен байланысты ең маңызды құқықтық және философиялық өзгерістердің бірі болып табылады. Бұл ұғым континенталды Еуропаның құқықтық ойлауында екі жалпы ілімді біріктіреді: Rechtsstaat (құқық мемлекеті немесе құқықтың үстемдігі, испан тілінде estado de Derecho деп аталады), неміс құқық ғылымынан алынған; және "әлеуметтік мемлекет" (estado social), әл-ауқат мемлекетінің ұқсас ұғымына жақын. 1991 жылғы Колумбия Конституциясы Германия Федеративтік Республикасының Негізгі заңынан (оның 20-бабы Германияны "демократиялық және әлеуметтік федеративтік мемлекет" (demokratischer und sozialer Bundesstaat) деп жариялайды) және Испанияны "құқықтың үстемдігімен әлеуметтік және демократиялық мемлекет" (Estado social y democrático de Derecho) деп белгілеген 1978 жылғы Испания Конституциясынан шабыт алды. Rechtsstaat немесе estado de derecho – саяси биліктің заңмен шектелуі және заңның әділ болуымен сипатталатын мемлекет. Бұл ілімнің негізгі қағидалары – жазбаша конституцияның үстемдігі, биліктің бөлінуі, барлық тармақтардың заңмен байланысқандығы, заңдардың иерархиясы, жеке адамның негізгі құқықтарының кепілдігі, құқықтық нақтылық және мемлекеттік әрекеттердің пропорционалдығы. Әлеуметтік мемлекет – құқықтық жүйесі мен конституциялық тәртібіне әлеуметтік құқықтарды (немесе екінші буын құқықтарды) енгізген мемлекеттерді білдіреді. Бұл құқықтарға жұмыс істеу, әлеуметтік қамсыздандыру, білім алу және денсаулық сақтау құқықтары жатады. Әлеуметтік құқықтарды нақты бекіткен алғашқы конституция 1919 жылғы Германияның Веймар конституциясы болды, одан кейін 1931 жылғы Испания Конституциясы және Колумбияда 1936 жылғы президент Альфонсо Лопес Пумарехоның конституциялық реформасы келді. Колумбиялық құқық ғалымы Луис Виллар Борда неміс құқық ғалымы және философы Герман Хеллерді теңдік принципін іске асыруда Rechtsstaat-тің шектеулерін ескере отырып, 1930 жылдары Estado social de derecho тұжырымдамасын жасаған автор ретінде атады. Колумбия мемлекетінің жаңа анықтамасы мемлекеттің елдің дамуына қызмет ету және кепілдік беру үшін дәстүрлі әкімшілік рөлінен асып түсуін білдірді. Колумбия конституциясы екінші тарауында көптеген азаматтық және саяси құқықтарды, сондай-ақ экономикалық, әлеуметтік және мәдени құқықтарды тізімдейді және оларды кепілдендіру үшін сот механизмдерін белгілейді. Конституциялық сот Т 406/92 шешімінде estado social de derecho ұғымы жеке құқықтарды ғана емес, мемлекеттің барлық ұйымдық аппаратын қамтитынын атап өтті. Сондай-ақ, Конституцияның "органикалық бөлігі" (мемлекеттің саяси институттарын құруды белгілейтін бөлім) тек "догматикалық бөлігінде" бекітілген құқықтар мен қағидаларды іске асыру және қолдану арқылы ғана мағынаға және негіздемеге ие болады. 1991 жылғы конституция Колумбияның көпұлтты және көпмәдени құрамын мойындады және Колумбияның жергілікті, афроколумбиялық және Раисал азшылықтарына, сондай-ақ басқаларға саяси, құқықтық және мәдени көрінуге және танылуға мүмкіндік берді. 9-бапта сыртқы қатынастарды басшылыққа алатын қағидалар белгіленеді: ұлттық егемендік, халықтардың өзін-өзі анықтау құқығына құрмет және Колумбия бекіткен халықаралық құқық принциптерін мойындау. Сондай-ақ, Колумбияның сыртқы саясаты Латын Америкасы және Кариб бассейніндегі интеграцияға бағытталған. 10-бапқа сәйкес, кастиль тілі Колумбияның ресми тілі болып табылады, бірақ конституция сонымен қатар этникалық топтардың тілдері мен диалектілерінің өз аумақтарындағы ресми мәртебесін мойындайды және өздерінің тілдік дәстүрлері бар қауымдастықтарда екі тілді білім беруді қамтамасыз етеді. 1991 жылғы конституциямен қатар, мемлекеттің саяси жүйесі мен саяси мәдениетіне децентрализация, қатысу демократиясы, шектеулі тікелей демократияның түрлері, этномәдени әртүрліліктің мойындалуы және негізгі құқықтардың кең ауқымы сияқты бірнеше маңызды өзгерістер енгізілді.

The definition of Colombia as a "social state under the rule of law", or estado social de derecho in Spanish, is one of the most important legal and philosophical changes associated with the 1991 constitution. The concept combines two common doctrines in continental European legal thinking that of the Rechtsstaat (state of law or rule of law, known as estado de Derecho in Spanish), borrowed from German jurisprudence; and that of the "social state" (estado social), similar to the related concept of the Welfare state. The Colombian Constitution of 1991 was inspired by the Basic Law for the Federal Republic of Germany, which in its article 20 proclaims Germany to be a "democratic and social federal state" (demokratischer und sozialer Bundesstaat) and the Spanish Constitution of 1978 which established Spain as a "social and democratic State, subject to the rule of law" (Estado social y democrático de Derecho). The Rechtsstaat or estado de derecho refers to a State in which the exercise of political power is constrained by the law, and where the law is also just. The most important principles underpinning this doctrine are the supremacy of a written constitution, a separation of powers with all branches bound by laws, a hierarchy of laws, the guarantee of individual fundamental rights, legal certainty and the proportionality of state action. The social state denotes those who have incorporated, within their legal system and constitutional order, social rights (or second generation rights). These rights commonly include the right to work, social security, the right to education, the right to health. The first constitution to explicitly establish social rights was the 1919 Weimar Constitution of Germany, followed by the Spanish Constitution of 1931 and, in Colombia, the 1936 constitutional reform of President Alfonso López Pumarejo. Colombian legal scholar Luis Villar Borda identified German legal scholar and philosopher Hermann Heller as the creator of the concept of the estado social de derecho, formulated in the 1930s in the face of the perceived limitations of the Rechtsstaat to make the principle of equality a reality. The new definition of the Colombian State meant that the State transcended its traditional role as an administrator to serve and guarantee the country's development. The Colombian constitution, under its second title, lists a large variety of civil and political rights and economic, social and cultural rights, and establishes judicial mechanisms to guarantee them. In sentence T 406/92, the Constitutional Court noted that the concept of the estado social de derecho encompassed not only individual rights but also the entire organizational apparatus of the State. It further added that the 'organic part' of the constitution (that establishing the organization of the State's political institutions) only acquired meaning and rationale as the implementation and application of the rights and principles enshrined in its 'dogmatic part'. The 1991 constitution therefore recognized the multiethnic and multicultural composition of Colombia, and allowed Colombia's indigenous, Afro Colombian and Raizal minorities among others to gain political, legal and cultural visibility and recognition. Article 9 sets the principles which should guide the foreign relations National sovereignty, respect for the self determination of peoples and the recognition of the principles of international law approved by Colombia. It also states that Colombian foreign policy is oriented towards Latin American and Caribbean integration. Castilian Spanish is the official language of Colombia, as per article 10, but the constitution also recognizes the co officiality of the languages and dialects of ethnic groups in their territories and provides for bilingual education in communities with their own linguistic traditions. Besides the estado social de derecho, the 1991 constitution introduced several significant changes to the country's political system and political culture, such as decentralization, participatory democracy, forms of limited direct democracy, recognition of ethnocultural diversity and a much wider scope of basic rights.

II тарау: Әлеуметтік, экономикалық және мәдени құқықтар

1991 жылғы Конституция Колумбияны «заң үстемдігіндегі әлеуметтік мемлекет» (estado social de derecho) ретінде анықтаудың бір бөлігі ретінде әлеуметтік, экономикалық және мәдени құқықтардың кең ауқымына кепілдік береді. Осы құқықтар 42-77-баптарда тізілген және мыналарды қамтиды: Конституциялық сот тәжірибесі отбасының «икемді сипатын» атап көрсетті, оған сәйкес жеке адам өмірі бойы отбасылық қатынастардың әртүрлі нысандарына қатысады. Бір жынысты неке мәселесіне қатысты, 2011 жылғы шілдедегі C 577 шешімінде Конституциялық сот бір жынысты жұптардың табиғи байланыстар (De Facto Unions) немесе заңды байланыстар (салтанатты шарт) арқылы құрылатын отбасының мойындалған түрі екенін анықтады. Бір жынысты жұптарға қол жеткізе алатын заңдық шарт болмағандықтан, Ұлттық Конгресс «қорғау тапшылығын» түзетуге шақырылды және бір жынысты қатынастар мәселесі бойынша заң қабылдауға итермеленді. C 577 шешімінде Конгресс 2013 жылғы маусымға дейін тапшылықты түзетпесе, бір жынысты жұптар судьялар мен нотариустар алдында заңдық тікелей байланысқа түсуге құқылы болады деген мерзім белгіленді. Мерзім орындалмады, және соған сәйкес, көптеген судьялар бір жынысты жұптарды үйлендірді. 2016 жылғы сәуірдегі SU 214 шешімінде Конституциялық сот қорғау тапшылығын түзетуге арналған заңдық байланыстың неке екенін және барлық судьялар мен нотариустар осы рәсімді қарама-қарсы жұптар үшін талап етілетін шарттарда орындауға міндетті деп шешті. Әйелдер мен еркектер тең құқықтар мен мүмкіндіктерге ие, және әйелдерге ешқандай кемсітушілік жасалмайды (43-бап). Бұдан әрі, мемлекет әйелдерге жүктілік кезінде және босанғаннан кейін арнайы көмек пен қорғау көрсетуі тиіс, соның ішінде әйел жұмыссыз қалған немесе тастап кеткен жағдайда азық-түлік жәрдемақысы. Балалардың құқықтары (44-бап) өмір сүруге, дене ептілігіне, денсаулық сақтауға және әлеуметтік қамсыздандыруға, теңгерімді тамақтануға, олардың аты-жөніне және азаматтығына, отбасы болуға және одан ажыраспауға, күтім мен махаббатқа, білім мен мәдениетке, демалысқа және өз пікірлерін еркін білдіруге құқылы. Балаларды барлық түрдегі тастап кетуден, физикалық немесе рухани зорлық-зомбылықтан, экономикалық қанаудан, қауіпті жұмыстан және жыныстық зорлықтан қорғау керек. Отбасы, қоғам және мемлекет балаларды қорғауға және оларға көмек көрсетуге міндетті. Жасөспірімдер 45-бап бойынша қорғалуға және жан-жақты дамуға құқылы. 2015 жылғы қарашада Конституциялық сот маңызды шешім қабылдап, бір жынысты ата-аналарды асырап алуға болатын ата-аналар тізімінен шығару балалардың отбасы болу және одан ажыраспау құқығын шектеу екенін анықтады. Мемлекет, қоғам және отбасылардың қарт адамдардың құқықтарын қорғау жөніндегі міндеттемелері (46-бап). Мемлекет оларға толық әлеуметтік қамсыздандыруды және мұқтаж жағдайда азық-түлікпен қамтамасыз етуді қамтамасыз етуі тиіс. Мемлекет физикалық, эмоционалдық немесе психологиялық кемтарлығы бар адамдар үшін жоспарлау, оңалту және әлеуметтік интеграция саясатын ілгерілетуі керек (47-бап). Әлеуметтік қамсыздандыру – тиімділік, әмбебаптық және ынтымақтық қағидаттарын сақтай отырып, мемлекеттік басқару, үйлестіру және бақылау аясында жүзеге асырылатын міндетті мемлекеттік қызмет (48-бап). Колумбияның әлеуметтік қамсыздандыру жүйесі 1993 жылғы 100 заңмен реттеледі. Денсаулық сақтау және санитария – мемлекеттің жауапкершілігіндегі мемлекеттік қызметтер, және барлық адамдарға денсаулықты нығайтуға, қорғауға және қалпына келтіруге бағытталған қызметтерге қол жеткізу кепілдігі беріледі (49-бап). Тұрғын үйге және қадір-қасиетті өмір сүруге құқық (51-бап). Демалысқа, спортпен шұғылдануға және бос уақытты пайдалануға құқық (52-бап). Еңбек заңнамасын Конгресс қабылдайды, бірақ ол жұмысшылардың тең мүмкіндіктерін, жұмыстың мөлшері мен сапасына пропорционалды төлемақыны, жұмыспен қамтудың тұрақтылығын, еңбек ережелерінде белгіленген ең төменгі жәрдемақылардың қайтарымсыздығын, ұжымдық келіссөздерді, әлеуметтік қамсыздандыруды, оқытуды, нұсқауды, қажетті демалысты және әйелдерді, аналарды және кәмелетке толмағандарды ерекше қорғауды (53-бап) қамтитын негізгі қағидаларды ескеруі керек. Дегенмен, осы баппен қорғалатын еңбек құқықтары әлі заңмен реттелмеген. Жұмыс берушілер мен мемлекет оқыту мен біліктілікті ұсынуы тиіс (54-бап). Ұжымдық келіссөздер жүргізу құқығы (55-бап). Негізгі мемлекеттік қызметтерді қоспағанда, ереуілге шығу құқығы (56-бап). Үкімет, жұмыс берушілер мен жұмысшылар өкілдерінен құралған комиссия еңбек қатынастарын жақсартуға, еңбек дауларын реттеуге және жалақы және еңбек саясатын үйлестіруге көмектеседі. Меншік құқықтары кепілдік беріледі, бірақ олар абсолютті емес, өйткені меншіктің әлеуметтік және қоршаған ортаға қатысты рөлі бар, бұл міндеттемелерді білдіреді (58-бап). Жеке меншік құқықтары мен қоғамдық пайдаға немесе әлеуметтік мүддеге арналған заң арасында қақтығыс туған жағдайда, қоғамдық немесе әлеуметтік мүдде басым болады. Қоғамдық пайдаға немесе әлеуметтік мүддеге байланысты экспроприацияға сот рұқсаты және алдын ала өтемақы төлеу қажет. 1999 жылғы конституциялық түзету өтемақысыз экспроприация мүмкіндігін жойды. Нәтижесінде, соғыс жағдайында болмаса, алдын ала өтемақысыз экспроприация конституциялық емес. (59-бап). Меншік құқықтарын толықтыра отырып, 60-бап мемлекеттің жеке немесе ұжымдық меншікке қол жеткізуді ілгерілету міндетін бекітеді. Қоғамдық пайдаланудағы меншік, ұлттық парктері, этникалық қауымдастықтардың ортақ жерлері, жергілікті резерваттар (resguardos) және ұлттың археологиялық мұрасы сатылмайтын, мерзімі өтпейтін және тәркілеуге жатпайтын мүліктер болып табылады (63-бап). Интеллектуалдық меншікті қорғау (61-бап). Білім алу құқығы, 5 және 15 жас аралығында міндетті және кемінде бір жылдық мектепке дейінгі білім беру және тоғыз жылдық негізгі білім беруді қамтиды (67-бап). Мемлекеттік білім беру тегін, бірақ мүмкіндігі барлар мектеп ақысын төлей алады. Мемлекет білім беруді тексеріп, бақылайды. Бұл бапта білім беру жүйесін басшылыққа алатын негізгі құндылықтар да тізілген: адам құқықтары, бейбітшілік және демократия, сондай-ақ мәдени, ғылыми және технологиялық жақсарту және қоршаған ортаны қорғау үшін еңбек және демалыс. Бұл бап 68 және 69-баптармен толықтырылады. 68-бап жеке тұлғаларға білім беру мекемелерін құруға, ата-аналарға балалары үшін білім беру түрін таңдауға, этникалық қауымдастықтарға олардың мәдени ерекшеліктерін құрметтейтін және дамытатын білім беруге кепілдік беруге, білім беруді «жоғары этикалық және педагогикалық біліктілікке» ие адамдардың қолына беруге және мемлекеттің арнайы міндеттемелері ретінде сауатсыздықты жоюға және физикалық немесе психикалық кемістіктері немесе ерекше қабілеттері бар адамдарды білім беруге мүмкіндік береді. 69-бап университеттердің автономиясын қорғайды. Мемлекет барлық колумбиялықтар үшін мәдениетке қол жеткізуді ілгерілетуге және ынталандыруға міндетті (70-бап). Мәдениет, оның әртүрлі формаларында, «ұлттықтың негізі» болып табылады. Ұлттың мәдени және археологиялық мұрасы ұлтқа тиесілі және мемлекет тарапынан қорғалады; алайда, этникалық топтар археологиялық маңызы бар аумақтарды иеленген жағдайда арнайы құқықтарға ие болуы мүмкін (72-бап). Көркемдік бостандық (71-бап). Журналистика оның бостандығы мен кәсіби тәуелсіздігін қамтамасыз ету үшін қорғалады (73-бап). 75-77-баптар электромагниттік спектрді (яғни радио және теледидарды) мемлекет басқаратын және бақылайтын бөлінбейтін және мерзімі өтпейтін қоғамдық ресурс ретінде қарастырады (75-бап), ол оның пайдалануында монополиялық тәжірибелерге жол бермеу үшін араласуы мүмкін.

The 1991 Constitution guarantees a wide range of social, economic and cultural rights as part of the definition of Colombia as a "social state under the rule of law" (estado social de derecho). These rights are listed in articles 42 through 77, and include: Similarly, constitutional jurisprudence has highlighted the 'flexible character' of the family, whereby an individual partakes in several different forms of familial relationships during his/her lifetime. Faced with the issue of same sex marriage, in sentence C 577 in July 2011, the Constitutional Court found that same sex couples are a recognized form of family that may be originated by natural ties (De Facto Unions) or by legal ties (a Solemn Contract), as there were no legal contract that same sex couples could opt, the National Congress was invoked to correct the "deficit of protection" and was exhorted to legislate on the matter of same sex relationships. C 577 sentence included a deadline, if Congress would not correct the deficit by June 2013, then same sex couples would be able to opt for a Legal Tie before Judges and notars. Deadline was not met, and by analogy, many Judges married same sex couples, in sentence SU 214 of April 2016 Constitutional Court ruled that the Legal Tie that corrects the deficit of protection is Marriage and that all judges and notars are obliged to perform that ceremony under the same conditions required for opposite couples. Women and men have equal rights and opportunities, and women cannot be subjected to any type of discrimination (Article 43). Furthermore, the State must provide special assistance and protection to women during pregnancy and after delivery, including food subsidies if the woman should find herself unemployed or abandoned. Children's rights (Article 44) explicitly listed are life, physical integrity, health and social security, a balanced diet, their name and citizenship, to have a family and not be separated from it, care and love, instruction and culture, recreation, and the free expression of their opinions. Children are to be protected against all forms of abandonment, physical or moral violence, economic exploitation, dangerous work and sexual abuse. Families, society and the State must assist and protect children. Adolescents are entitled to protection and integral development by Article 45. In a landmark decision in November 2015, the Constitutional Court ruled that excluding same sex parents from the universe of potential adopters was a limitation of the right of children to have a family and not be separated from it. A commitment to elder rights by the State, society and families (Article 46). The State must provide them with full social security and food subsidies in the case of indigence. The State shall promote a policy of planning, rehabilitation and social integration for those who are physically, emotionally or psychologically handicapped (Article 47). Social security is a mandatory public service which shall be delivered under the administration, coordination, and control of the State subject to the principles of efficiency, universality, and solidarity (Article 48). Colombia's social security system is regulated by Law 100 of 1993. Healthcare and sanitation are public services under the responsibility of the State, and all persons are guaranteed access to services that promote, protect and restore health (Article 49). Right to housing and to live in dignity (Article 51). Right to recreation, the practice of sports and the enjoyment of free time (Article 52). Labour law is passed by Congress, but must take into fundamental principles including equality of opportunity for workers, remuneration proportional to the amount and quality of work, employment stability, the irrevocability of minimum benefits established in labour regulations, collective bargaining, the right to social security, training, instruction, necessary rest and the special protection of women, mothers and minors (Article 53). Nevertheless, labour rights protected by this article have yet to be regulated by law. Employers and the State must offer training and qualification (Article 54). Right to collective bargaining (Article 55). Right to strike save for essential public services (Article 56). A commission made up of the government, representatives of employers and workers promotes sound labour relations, contributes to the settlement of labour disputes and coordinates wage and labour policies. Property rights are guaranteed, but are not absolute, because property has a social and environment role which implies obligations (Article 58). In case of conflict between individual property rights and a law enacted for reasons of public utility or social interest, the public or social interest prevails. There may be Expropriation for reasons of public utility or social interest, subject to judicial authorization and prior compensation. A 1999 constitutional amendment removed the possibility for expropriation without compensation. As a result, expropriation without prior compensation is only constitutional in case of war (Article 59). Complementing property rights, article 60 enshrines the State's duty to promote access to individual or collective property. Property in public use, national parks, communal lands of ethnic communities, Native reserves (resguardos) and the nation's archaeological heritage are inalienable, imprescriptible and not subject to seizure (Article 63). Protection of intellectual property (Article 61). Right to education, mandatory between the ages of 5 and 15 and including at least one year of preschool and nine years of basic education (Article 67). Public education is free, although school fees may be paid by those who can afford them. The State inspects and supervises education. The article also lists the main values guiding the education system; namely human rights, peace, and democracy, and the practice of work and recreation for cultural, scientific, and technological improvement and for environmental protection. The article is complemented by articles 68 and 69. Article 68 allows individuals to create educational institutions, allows parents to choose the type of education for their children, guarantees ethnic communities an education which respect and develops their cultural identity, ensures that education is placed in the hands of people with "recognized ethical and pedagogical suitability" and establishes eradication of illiteracy and the education of individuals with physical or mental limitations or exceptional capabilities as special obligations of the State. Article 69 protects the autonomy of universities. The State has the duty to promote and encourage access to culture for all Colombians equally (Article 70). Culture, in its diverse forms, is said to be "the basis of nationality." The nation's cultural and archaeological heritage belong to the nation and are protected by the State; ethnic groups, nevertheless, may enjoy special rights when they occupy territories of archaeological importance (Article 72). Artistic freedom (Article 71). Journalism is protected to guarantee its freedom and professional independence (Article 73). Articles 75 through 77 address the electromagnetic spectrum (i. e. radio and television), which is an inalienable and imprescriptible public resource managed and controlled by the State (Article 75), which may intervene to avoid monopolistic practices in its uses.

III тарау: Ұжымдық және экологиялық құқықтар

Жоғарыда аталған тарауларда қорғалған бірінші және екінші буын құқықтарынан өзгеше, 1991 жылғы Конституция қоршаған ортаны қорғауды қоса алғанда, жаңа үшінші буын адам құқықтарына жататын құқықтарды бекітті. Осы тарауда қамтылған жаңа ұжымдық және экологиялық құқықтар 1991 жылғы Конституцияны «жасыл конституция» деп атауға себеп болды. Бұл құқықтар:

1991 жылғы 2591 нөмірлі қаулы «action de tutela» (қорғау шарасы) процедурасын реттейді. Азаматтар арасында оның кең таралған себебі – қарапайымдылығы мен ресмилік талаптарының жоқтығы. Кез келген жеке немесе заңды тұлға өтініш беруге құқылы, онда осы шараға себеп болған әрекет немесе әрекетсіздік, бұзылған немесе бұзылу қаупі бар құқық, шағымды қарастыратын мемлекеттік органның атауы және басқа да маңызды жағдайлар, сондай-ақ өтініш берушінің аты-жөні мен тұрғылықты жері көрсетілуі тиіс. Бұзылған нақты конституциялық норманы көрсету міндетті емес, ал өтініш кез келген жазбаша нысанда берілуі мүмкін, сонымен қатар кәмелетке толмағандар мен сауатсыз азаматтар ауызша да өтініш беруге құқылы. Егер өтініш мемлекеттік органға қатысты болса, судьяның шешімі зардап шеккен адамның құқығын толыққанды пайдалануын және (мүмкін болған жағдайда) құқық бұзылғанға дейінгі жағдайға оралуын қамтамасыз етеді. Егер өтініш қандай да бір әрекетті жасаудан немесе жасалмаудан туындаса, судья 48 сағат ішінде тиісті шаралар қабылдауды бұйырады. Ал мінез-құлық, қауіп тудыру немесе әрекет жағдайында, шешім оны дереу тоқтатуды және кез келген жаңа қауіп-қатердің алдын алуды бұйырады. 2011 жылы Конституцияның 20 жылдығына арналған Semana журналының мәліметінше, «action de tutela» ең көп қолданылатын сот механизмі болып табылады, 1991 мен 2011 жылдар аралығында Колумбия бойынша 4 миллион өтініш түскен. 2013 жылы жалғыз 454 500 өтініш қаралып, олардың арасында ең көп сұранысқа ие болған құқықтар: өтініш беру құқығы (48%), денсаулық сақтау құқығы (23%), басқа да экономикалық және әлеуметтік құқықтар (15%), адамның қадір-қасиеті (14%) және әлеуметтік қамсыздандыру (11%) құрады. Істердің 69% дауда азаматтардың пайдасына шешім шығарылды. Дегенмен, осы шараны кеңінен қолдану үлкен кешігулерге алып келді. 2010 жылы үкімет тарапынан сот реформасы үшін шақырылған сарапшылар комиссиясы бұл шараның қолданылуы «процедуралық мерзімдерді бұзуды, істерді қараудағы кешігулерді және артта қалған істердің көбеюіне» себеп болғанын атап өтті.

Халықтық іс-қимылдар және топтық немесе топтық іс-қимылдар

88-бапта меншікке, кеңістікке, қоғамдық қауіпсіздік пен денсаулық сақтауға, әкімшілік этикаға, қоршаған ортаға, еркін экономикалық бәсекелестікке және осы сияқты басқа да салалардағы ұжымдық құқықтар мен мүдделерді қорғау үшін "acciones populares" немесе халықтық іс-қимылдары белгіленеді. Бұл бапта сондай-ақ, 20 немесе одан көп адамдарға зиян келтірген жағдайларда қолданылатын топтық талап арыздары сияқты ұқсас механизмдер де қарастырылған. Оның мақсаты – зиянды жою және компенсация төлеу мүмкіндігін беру. 90-бапқа сәйкес, мемлекеттік органдардың әрекеттері немесе әрекетсіздігі салдарынан туындаған, мемлекеттің жауапкершілігіндегі заңсыз келтірілген залап үшін мемлекет материалдық жауапкершілікке тартылады.

Конституциялық блок

93-баппен құрылған конституциялық блок, яғни конституционалдық блок, Конгресс ратификациялаған барлық халықаралық адам құқықтары туралы шарттар мен келісімдерден тұрады. Бұл шарттар Конституциямен тең конституциялық күшке ие, ал Конституцияда тізілген конституциялық құқықтар оларға сәйкес түсіндіріледі.

V тарау: Міндеттер мен міндеттер

Атаудың бесінші және соңғы тарауы, 95-баптан тұрады, колумбиялықтардың міндеттері мен жауапкершіліктерін тізбектейді, ең бастысы – ұлттық бірлестікті "құрметтеу және қадірлеу" міндеті және Конституция мен заңдарға бағыну. Тізімдегі тоғыз міндет – басқалардың құқықтарын құрметтеу және өз құқықтарын жеміссіз пайдаланбау, әлеуметтік ынтымақтастық принципіне сәйкес еңбек ету, заңды түрде құрылған демократиялық билікті құрметтеу және қолдау, адам құқықтарын қорғау және тарату, саяси және азаматтық өмірге қатысу, бейбітшілікке жету және оны сақтау үшін жұмыс істеу, әділеттілік жүйесінің тиімді жұмыс істеуіне көмектесу, елдің табиғи және мәдени ресурстарын қорғау, денсаулыққа қауіпсіз қоршаған ортаны сақтау және мемлекеттік шығындарды қаржыландыруға үлес қосу.

I және II тараулар: Ұлттығы мен азаматтығы

96-бапта Колумбия азаматтығының туылған кезде немесе натурализация арқылы иелену негіздері белгіленген. Колумбия, Америка құлықтарындағы басқа бірнеше елдерден өзгеше, jus soli принципін шектеген, яғни елде туған баланың кем дегенде біреуі – атасы немесе анасы туған кезде азамат немесе тұрғын болуы тиіс. Конституция тумысынан алынған азаматтығын жоюға тыйым салады, екі азаматтыққа ие болуға рұқсат береді (1886 жылғы Конституция бойынша бұл тыйым салынған еді) және азаматтығынан бас тартқандарға оны қайта иеленуге мүмкіндік береді. 98-бапта азаматтықтан бас тарту мен тоқтата тұру шарттары қарастырылған, сондай-ақ кәмелетке толу жасы 18 деп белгіленген. 99-бапқа сәйкес, азаматтық сайлауға, сайлануға және мемлекеттік қызметке тағайындалуға құқықтың алғы шарты және міндетті талабы болып табылады.

III тарау: Шетелдіктер

100-бап Колумбияда тұратын шетелдіктерге азаматтарға берілгендей азаматтық құқықтар мен кепілдіктерді тағайындайды, бірақ заң, қоғамдық тәртіпті қамтамасыз ету мақсатында, шетелдіктердің нақты азаматтық құқықтарын іске асыруға ерекше талаптар қоюға немесе оларды күштен шығаруға құқылы. Саяси құқықтар Колумбия азаматтарының құзырында, алайда заң кейбір тұрақты тұратын шетелдіктерге жергілікті сайлаулар мен референдумдарда дауыс беруге мүмкіндік берді.

IV тарау: Аумақ

Елдің аумақтық шекаралары халықаралық шарттарда белгіленген және төрелік шешімдермен анықталған, оларды Конгресс мақұлдаған және Президент заңды түрде ратификациялаған шарттар арқылы ғана өзгертуге болады (101-бап).

І тарау: Демократиялық қатысу

Конституцияда (103-бап) белгіленген халық қатысуының механизмдері – дауыс беру, референдумдар, плебисциттер, халықтық кеңесулер (consulta popular), ашық кеңес отырыстары (cabildo abierto), халықтық заң шығару бастамасы және қайта шақыру (тікелей қайта шақыру) (revocatoria del mandato, lit. мандатты қайта шақыру). 1991 жылғы Конституцияның қатысушылық сипатын оған тұрақты сайлаулардан өзге Конституциямен рұқсат етілген саяси қатысудың әртүрлі нысандары береді. Саяси қатысудың осы формалары 1994 жылғы 134-заңмен және 2015 жылғы 1757-заңмен реттеледі, алайда 104-тен 106-баптарға дейін барлық министрлер мен Сенаттың келісімімен Президенттің ұлттық маңызы бар мәселелер бойынша халықпен кеңесе алатыны (104-бап), облыс әкімдері мен қала әкімдерінің өкілеттіктеріне жататын мәселелер бойынша сайлаушылармен кеңесе алатыны (105-бап) және жергілікті деңгейдегі саяси қатысудың түрлері егжей-тегжейлі сипатталады (106-бап).

II және III тараулар: Саяси партиялар мен қозғалыстар және оппозицияның мәртебесі

Аталмыш тараудың екінші және үшінші бөлімдері саяси партиялар мен қозғалыстарға арналған және оппозициялық партияларға ерекше қорғау шараларын белгілейді. Барлық азаматтардың партиялар мен қозғалыстарды құру, ұйымдастыру және дамыту құқығы, сондай-ақ оларға қосылу немесе олардан шығу еркіндігі кепілденеді. Саяси партиялар мен қозғалыстар ашықтық, объективтілік, моральдық қағидалар, гендерлік теңдік және өздерінің саяси бағдарламаларын ұсыну мен тарату міндетімен демократиялық тұрғыда ұйымдастырылады. Саяси партияларға қатысты 107-111-баптардың мазмұны 2003 және 2009 жылдары қабылданған маңызды саяси реформалардың нәтижесінде айтарлықтай өзгертілді. 2003 жылдан бері, бірден артық саяси партияға мүше болу конституциялық түрде тыйым салынған. 2003 жылғы реформа саяси партиялардың міндетті ішкі немесе алдын ала сайлау өткізу мүмкіндігін заңдастырды. 2009 жылғы саяси реформа саяси партияларды өздерінің ұйымдастыру ережелерін бұзғаны үшін, сондай-ақ заңсыз қарулы топтармен байланысы бар, есірткі тасымалымен айналысқан, демократиялық процестерге қарсы немесе адамзатқа қарсы қылмыс жасаған үміткерлерді қолдағаны үшін заңды жауапкершілікке тартады. Мұндай жағдайларда санкцияларға айыппұл салу, мемлекеттік қаржыландыруды қайтару және тіпті заңды танудан айыру кіруі мүмкін. 2009 жылдан бастап, келесі сайлауда басқа партиядан үміткерлікке түскім десе, кандидат өтініш қабылданатын күнге дейін кемінде 12 ай бұрын өкілдігінен бас тартуы керек. 108-бапта саяси партиялар мен қозғалыстарды заңды түрде тану шарттары қарастырылған. Заңды танылған партиялар мемлекеттік лауазымдарға үміткерлерді тікелей ұсына алады, бірақ әлеуметтік қозғалыстар немесе "азаматтардың маңызды тобы" да үміткерлерді тікелей ұсына алады. Бастапқыда партиялар мен қозғалыстар 50 000 қол жинауы керек болды, алдыңғы сайлауда 50 000 дауыс алуы керек немесе Конгресте өкілдігі болуы керек еді. Партиялар өз кезегінде Конгресте өкілдік ала алмаса немесе 50 000-нан кем дауыс жинаса, танудан айырылатын еді. 1991 жылғы Конституция қабылданғаннан кейін көптеген саяси партиялар заңды түрде танылғандықтан, 2003 жылғы саяси реформа Конгрестің екі палатасына өткізілген сайлаулардағы жалпы ұлттық дауыстардың 2% -ын алған партияларға ғана заңды тану құқығын шектеді. 2009 жылы тану үшін бұл шегі жалпы ұлттық дауыстардың 3% -ына дейін көтерілді. Партиялық бірлік пен тәртіпті арттыру мақсатында 2003 жылғы реформа бір партиядан немесе қозғалыстан сайланған депутаттарды бірыңғай фракция құруға және топ шешімдеріне сәйкес әрекет етуге міндеттейтін ережелерді енгізді. Ішкі партия жарғылары осы талаптан діни сенім мәселелерін алып тастауы мүмкін және осы ережелерді бұзғаны үшін санкциялар қабылдауы мүмкін, тіпті партиядан шығаруға дейін. 109-бапта саяси қаржыландыру мәселелері қарастырылған. Мемлекет заңды танылған партиялар мен қозғалыстарды қаржыландыруға қатысады, ал сайлау кампанияларының бір бөлігі мемлекеттік қаражат есебінен қаржыландырылады. 2003 және 2009 жылғы түзетулер президенттік сайлау кампаниялары үшін шығындар лимитін, жарнама мен эфир уақытына қол жеткізуді және кампания шығындары лимитін бұзғаны үшін санкцияларды белгіледі. 110-бапта мемлекеттік қызметкерлерден жарна қабылдауға тыйым салынған. 112-бап үкіметке қарсылық білдіретін партиялар мен қозғалыстарға үкіметті ашық сынға алуға және өздерінің баламалы саясатын қалыптастыруға құқық береді, осы мақсатта олар ресми ақпарат пен құжаттамаға, қоғамдық коммуникацияларға және электромагниттік спектрге қол жеткізе алады, сондай-ақ жауап беруге құқылы. 2015 жылғы конституциялық реформа президенттік, облыстық және қалалық сайлауларда екінші орын алған кандидаттарға сайланатын органдарда орын берді; атап айтқанда, президенттікке екінші орын алған кандидат Сенатқа, вице-президент, облыс әкімі және қала әкімі Өкілдер палатасына, облыстық мәслихатқа және қалалық кеңеске тиісінше орын алуға құқылы. Бұл ереже 2018 жылғы президенттік және парламенттік сайлаулардан бастап қолданылады.

The second and third chapters of the title concerns political parties and movements, and establishes special protection for opposition parties. The right of all citizens to establish, organize and develop parties and movements as well as their freedom to join or leave them is guaranteed. Political parties and movements are democratically organized with transparency, objectivity, morality, gender equality and the duty to present and disseminate their political programs as their guiding principles. The contents of articles 107 through 111 on political parties were significantly modified by the major political reforms adopted in 2003 and 2009. Since 2003, it is constitutionally forbidden to belong to more than one political party. The 2003 reform codified the possibility that political parties may hold binding internal or primary elections. The 2009 political reform made political parties legally responsible for any violation of rules governing their organization as well as for having endorsed candidates for public office who had been or were sentenced for ties to illegal armed groups, drug trafficking, offences against mechanisms of democratic participation or crimes against humanity. In such cases, the sanctions may include fines, the repayment of public party financing up to the loss of legal recognition. Since 2009, a candidate who wishes to seek another party's nomination for the next election must resign his/her seat at least 12 months prior to the opening of nominations. Article 108 governs the conditions for the legal recognition of political parties and movements. Legally recognized parties may run candidates for public office, although social movements or a "significant group of citizens" may also run candidates. Originally, parties and movements needed 50,000 signatures, 50,000 votes in a previous election or holding representation in Congress. In turn, parties lost recognition for failing to obtain representation in Congress or winning less than 50,000 votes. Given the large number of political parties which gained legal recognition following the adoption of the 1991 Constitution, the 2003 political reform limited legal recognition to parties which had obtained 2% of valid votes cast nationally in elections to either house of Congress. In 2009, this threshold for recognition was raised to 3% of valid votes cast. In an effort to increase party coherence and discipline, the 2003 reform introduced rules forcing members of an elected body elected for the same party or movement to form a single caucus and act in accordance with decisions adopted by the group. Internal party by laws may exclude matters of conscience from this requirement and adopt sanctions for failing to obey these rules, up to expulsion. Article 109 deals with political financing. The State contributes to the financing of legally recognized parties and movements, and electoral campaigns are partially financed with public resources. The 2003 and 2009 amendments have allowed for spending limits, access to advertising and airtime for major presidential campaigns and sanctions for violations of campaign spending limits. Article 110 bans contributions from public officials. Article 112 guarantees parties and movements declaring themselves in opposition to the government the right to freely criticize the government and formulate their own alternative policies, and for these purposes they have access to official information and documentation, access to public communications and the electromagnetic spectrum and the right to reply. The 2015 constitutional reform has created seats in elected bodies for runner up candidates in presidential, gubernatorial and mayoral elections; specifically, the second placed candidate for president, Vice President, governor and mayor shall have the right to hold a seat in the Senate, Chamber of Representatives, departmental assembly and municipal council respectively. This rule will be applicable beginning with the 2018 presidential and congressional elections.

I тарау: Мемлекеттің құрылымы

Бірінші тарауда биліктің үш саласы – заң шығарушы, атқарушы және сот органдары, сондай-ақ басқа да дербес және тәуелсіз мекемелер (113-бап) қарастырылған. Заң шығарушы билік (Конгресс, Сенат пен Өкілдер палатасынан құралған) Конституцияны өзгертеді, заңдар қабылдайды және атқарушы билік пен мемлекеттік басқаруды саяси бақылауда ұстайды. Президент – мемлекет басшысы, үкімет басшысы және жоғарғы әкімшілік билік органы; үкімет Президенттен, министрлер кабинетінен және әкімшілік департаменттер басшыларынан тұрады (114-бап). Конституциялық сот, Жоғарғы сот, Мемлекеттік кеңес, Жоғарғы сот кеңесі (оның орнына Ұлттық сот дисциплинасы жөніндегі комиссия құрылатын болады), Бас прокурор, трибуналдар мен судьялар, сондай-ақ әскери қылмыстық сот жүйесі (115-бап) әділеттілікті қамтамасыз етеді. Бұдан өзге, Конгресске белгілі бір сот функциялары жүктелген, ал заң ерекше жағдайларда нақты әкімшілік органдарға белгілі бір салаларда сот функцияларын беруге мүмкіндік береді (бірақ олар қылмыстық істерді қарауға құқылы емес). Бас прокуратура және Республиканың Бас контролері бақылау органдары болып табылады (116-бап). Сайлау ұйымы Ұлттық сайлау комиссиясы мен Ұлттық азаматтық тіркеушінен тұрады (120-бап).

II тарау: Мемлекеттік басқару

Екінші тарау мемлекеттік басқару, мемлекеттік қызметке тағайындау және мемлекеттік қызметшілердің міндеттері мен қызметтеріне арналған. Мемлекеттік қызметтегі міндеттер заңмен нақты белгіленуі керек, бос орындар тиісті жұмыспен қамту жоспарында болуы тиіс, ал жалақылар тиісті бюджетте көзделген болуы керек (122-бап). Мемлекеттік қызметшілер Конституцияны қорғауға және оған сәйкес әрекет етуге, қызметтік міндеттерін орындауға және табыстарын жариялауға ант беруі тиіс. 2004 және 2009 жылғы реформалар мемлекеттік қаржыға қатысты қылмыстар жасаған, заңсыз қарулы топтарға қатысқан, есірткі тасымалдаған және адамзатқа қарсы қылмыстарға кінәлі деп танылғандарды мемлекеттік қызметке, сайлауға, сайлауға үміткер болуға және мемлекетпен шарт жасасуға тыйым салады. 2015 жылы күшін арттырған 126-бап тағайындау және шарт жасасу кезіндегі жемқорлыққа және туыстыққа басуға қарсы ережелерді орнатады. Бірінші абзац мемлекеттік қызметшілерге отбасы мүшелерін тағайындауға, ұсынуға және олармен шарт жасасуға тыйым салады; сондай-ақ, 2015 жылдан бастап, олар өз тағайындалуына араласқан адамдармен және олардың туыстарымен мемлекеттік шарттарға қол қоюға құқылы емес. 2015 жылғы реформа 126-бапқа түзетулер енгізіп, сот жүйесінің, бақылау органдарының және сайлау ұйымдарының жоғары лауазымдарына қайта сайлануға (немесе қайта таңдалуға) тыйым салды, сондай-ақ осы лауазымдардың бірін атқарған адамдардың қызметтен кейін бір жыл ішінде мемлекеттік қызметке сайлануына немесе басқа жоғары лауазымға тағайындалуына тыйым салатын «салқындату кезеңін» енгізді.

VI бөлiм: Заң шығарушы билік

Конституцияның VI тарауы, 132-188-баптарда Колумбияның заң шығару билігі, екі палаталы Конгресстен – Сенаттан және Өкілдер палатасынан тұрады. Конгрестің басты құзыреті – заң шығару және заңнамалық реттеу, ол заңдарды жасауды, қабылдауды, түсіндіруді, өзгертуді және жоюды қамтиды. Одан бөлек, оның сот (Президенттің ісін қарау), сайлау (мемлекеттің жоғары лауазымды шенеуніктерін, әсіресе судьяларды сайлау), рәсімдік (шетелдік саяхатшыларды қабылдау) және саяси бақылау (атқарушы билікті бақылау) сияқты қосымша өкілеттіктері де бар. 1991 жылғы Конституция енгізген маңызды өзгерістердің бірі – Сенатты әр аймақ бойынша емес, жалпыұлттық сайлау округінде сайлау болды. 1991 жылғы Конституция заң шығару процесін демократияландырды, көптеген азаматтар мен жергілікті сайланған өкілдерге Конгресс алдында заң жобасын немесе конституциялық түзету жобасын ұсыну мүмкіндігі берді.

VII бөлім: Атқарушы билік

Конституцияның жетінші тарауында 188-ден 227-ге дейінгі баптарда Колумбия президенті басқаратын атқарушы билік құрылады, оған вице-президент пен Министрлер кеңесі (немесе кабинет) кіреді. Президент – мемлекет басшысы, үкімет басшысы және жоғарғы әкімшілік билік органы. Осы лауазымдарында Президент кабинет мүшелерін және жоғары лауазымды чиновниктерді тағайындайды және босатады, халықаралық қатынастарды басқарады, Колумбия қарулы күштерінің бас қолбасшысы болып қызмет етеді, Колумбияның сыртқы қауіпсіздігін қамтамасыз етеді, заңдарды жариялайды, президенттік жарлықтар арқылы реттеуші билікті жүзеге асырады, мемлекеттік басқаруды басқарады, мемлекеттік кірістерді жинау мен басқаруды қамтамасыз етеді және елдің экономикалық және сауда саясатын басқарады. Президент төрт жылдық мерзімге екі турлы сайлау арқылы тікелей сайланады. 1991 жылғы Конституция президентті өмір бойы бір рет қайталанбайтын бір ғана мерзімге шектеді, бірақ 2004 жылғы президент Альваро Урибе қолдаған конституциялық түзету президенттің екі мерзімге қызмет етуіне мүмкіндік берді. Бұл ереже президент Урибе мен оның ізбасары Хуан Мануэль Сантосқа 2006 және 2014 жылдары екінші мерзімге сәтті үміткер болуға мүмкіндік берді. 2015 жылы конституциялық түзету 2004 жылғы өзгерістерді жойды және бастапқы бір мерзімдік шектеуге қайта оралды. 1991 жылғы Конституция президенттікке бірнеше өзгерістер енгізді. Президент енді екі турлы жүйе бойынша сайланады, ал бұрын ол бір турда сайланып, жеңіске жету үшін көпшілік дауыс жинауы жеткілікті болған. Бұрынғы конституция президенттердің бірден-бірге қайта сайлануына тыйым салған, бірақ олар қатарынан емес, бірнеше мерзімге қызмет ете алатын болған. Вице-президент президентпен бір билет бойынша сайланады. Президенттің орны уақытша немесе тұрақты түрде бос болған жағдайда, вице-президент оның орнын басады. 194-бапта тұрақты бос орындар (faltas absolutas) – өлім, отставкаға кету, қызметтен алыну, қанағаттандырмас денсаулық жағдайы және лауазымды тастап кету; ал уақытша бос орындар – ауру немесе Сенат берген рұхсаттама ретінде тізілген. Вице-президент лауазымы 1991 жылғы Конституцияда құрылды. Бұрын президенттен кейін Конгресс сайлаған Президенттік тағайындалған (Designado Presidencial) келе жатқан.

The seventh title of the Constitution, in articles 188 through 227, establishes the executive branch, which is led by the President of Colombia and includes the Vice President and the Council of Ministers (or cabinet). The President is head of State, head of government and the supreme administrative authority. In these capacities, the President appoints and dismisses members of cabinet and senior bureaucrats, manages international relations, serves as Commander in chief of the Colombian Armed Forces, provides for the external security of Colombia, promulgates laws, exercises regulatory authority through presidential decrees, manages the public administration, ensures the collection and administration of public revenue and manages the country's economic and trade policies. The President is directly elected to a four year term in a two round election. The 1991 Constitution originally limited the President to a single, non renewable once in a lifetime term, but a controversial 2004 constitutional amendment supported by then President Álvaro Uribe permitted a President to serve two terms. This provision allowed President Uribe and his successor, Juan Manuel Santos, to successfully seek second terms in 2006 and 2014 respectively. In 2015, a constitutional amendment repealed the 2004 changes and reverted to the original one term limit. The 1991 Constitution made several modifications to the presidency. The President is now elected using a two round system, whereas he had previously been elected in a single round requiring only a plurality to win. The previous constitution had barred Presidents from seeking immediate reelection, but could serve non consecutive terms. The Vice President is elected on a ticket with the President. The Vice President replaces the President in the event of a temporary or permanent vacancy in the office of the President. Article 194 lists permanent vacancies (faltas absolutas) as death, resignation, removal from office, permanent physical incapacity and abandoning the office; and temporary vacancies as illness or leave granted by the Senate. The office of the Vice President was created in the 1991 Constitution. Previously, the President was followed in the order of succession by the Presidential Designate (Designado Presidencial), who was elected by Congress.

Ерекше жағдайлар

1991 жылғы Конституция қоршау және төтенше жағдайларға маңызды өзгерістер енгізді, олар конституциялық тұрғыдан ерекше жағдайлар деп аталады. 1886 жылғы Конституцияның 121-бабы Президентке шетелдегі соғыс немесе ішкі тәртіпсіздіктер болған жағдайда, заң шығарудың ерекше өкілеттіктерін беретін қоршау жағдайын жариялауға рұқсат берді. Қоршау жағдайының мерзімі іс жүзінде шексіз болды, үкімет қоғамдық тәртіпті қалпына келтірілгені туралы қашан жариялайтынын анықтады; және оны елдің барлық аумағында немесе оның бір бөлігінде жариялауға болады. Қоршау жағдайына сот және заң шығару органдарының бақылауы өте шектеулі болды, бірақ 1968 жылғы түзетуге сәйкес, Жоғарғы Сот қабылданған барлық жарлықтарды автоматты түрде қарап шығуға міндеттелді, ал Президентке заңдарды жоюға тыйым салынды (ол тек қоршау жағдайының мерзімі ішінде оған қайшы келетін заңдарды тоқтатуға құқылы болды) немесе Конгрестің қалыпты жұмысына кедергі келтіруге рұқсат берілмеді. 1886 жылғы Конституцияның 122-бабы, 1968 жылғы түзетумен өзгертілді, әлеуметтік немесе экономикалық дағдарыс жағдайында Президентке жылына 90 күнге дейін төтенше жағдай жариялауға мүмкіндік берді. Колумбиядағы қарулы қақтығыс кезінде атқарушы билік өзінің ерекше өкілеттіктерін жиі пайдаланды. 1970 жылдан 1991 жылға дейінгі кезеңде қоршау жағдайы барлығы 206 ай немесе 17 жыл сақталды. 1991 жылғы Конституция қоршау жағдайын үш түрлі ерекше жағдаймен алмастырды: шетелдегі соғыс жағдайы, ішкі тәртіпсіздік жағдайы және төтенше жағдай.

Шетелдік соғыс жағдайы

Шетелдік қарулы қақтығыс болған жағдайда, Президент барлық министрлердің қол қоюымен сыртқы соғыс жағдайын (Estado de Guerra Exterior) жариялай алады, бұл үкіметке "агрессияны тойтару, елдің егемендігін қорғау, соғыс қажеттіліктерін қанағаттандыру және жағдайды қалыпқа келтіру үшін қажетті өкілеттіктерді" береді (212-бап).

Ішкі бұзылу жағдайы

Қоғамдық тәртіпті күрт бұзатын, мемлекеттік билік тұрақтылығына, мемлекет қауіпсіздігіне немесе азаматтардың бейбіт бірлесіп өмір сүруіне тікелей қауіп төндіретін жағдайларда, Президент барлық министрлердің қол қоюымен елдің бүкіл аумағында немесе оның бір бөлігінде 90 күннен аспайтын мерзімге ішкі қозғалыс жағдайын (Estado de Conmoción Interior) жариялауға құқылы. Ішкі қозғалыс жағдайын екі бірдей мерзімге ұзартуға болады, бірақ екінші ұзарту Сенаттың алдын ала келісімін қажет етеді (213-бап).

IV тарау: Конституциялық сот

Конституциялық сот (Corte Constitucional) – 1991 жылғы Конституциямен құрылған конституциялық құқық бойынша жоғарғы сот. Ол Президент, Жоғарғы Сот және Мемлекеттік Кеңес ұсынған үштен бір тізімнен Сенат сайлаған тоғыз судьядан немесе магистраттардан тұрады, олардың әрқайсысы қайталанбайтын сегіз жылдық мерзімге ие. Сот Конституцияның тұтастығы мен жоғарылығын қорғайды. Оның өкілеттіктері:

Азаматтардың конституциялық түзетулерге қатысты, тек рәсімдік кемшіліктер бойынша конституцияға қарсы петицияларын қарау. Референдум немесе құрылтай жиналысын шақыру актілерінің конституциялық заңдылығы туралы дауыс беруге дейін шешім қабылдау, тек рәсімдік кемшіліктер үшін. Заңдар бойынша референдумдардың, ұлттық кеңестердің немесе ұлттық плебисциттердің конституциялықтығын қарау; соңғы екеуі тек рәсімдік кемшіліктер үшін. Азаматтардың заңдарға қатысты, мазмұны немесе рәсімдік кемшіліктері бойынша конституцияға қарсы петицияларын қарау. Азаматтардың заң күші бар жарлықтарға қатысты, мазмұны немесе рәсімдік кемшіліктері бойынша конституцияға қарсы петицияларын қарау. Конгрестің кез келген тұрақты комиссиясына шақырылған кез келген жеке немесе заңды тұлғаның қатысуын тоқтату туралы шешім қабылдау. Өкіметтің төтенше немесе ерекше жағдай кезінде шығарған жарлықтарының конституциялықтығын анықтау. Өкімет конституцияға қарсы деп ұсынған заң жобаларының конституциялықтығын, мазмұны немесе рәсімдік кемшіліктері үшін қарау. «Қорғау шарасы» (acción de tutela) бойынша сот шешімдерін қарау. Сот қарауға шектеулі іс-шараларды таңдайды. Халықаралық шарттар мен оларды бекітетін заңдардың конституциялықтығын анықтау. 2015 жылдан бастап, әртүрлі юрисдикциялар арасында туындайтын сот дауларын шешу. Кез келген азамат конституцияға қарсы петициялар (acciones públicas) бере алады және кез келген азамат заң нормасын қорғау немесе оған қарсы шығу үшін процеске қатыса алады. Бас инспектор (Прокуратор) барлық жағдайларда 30 күн ішінде пікір (concepto) беруге міндетті. Бұрын сотқа шақыру құқығы Жоғарғы Сотқа тиесілі болған.

V тарау: Арнайы юрисдикциялар

Конституция өз аумағындағы халықтардың билік органдары үшін, олардың әдет-ғұрыптары мен рәсімдеріне сәйкес, Конституцияға немесе заңдарға қайшы келмейтін жағдайда, арнайы юрисдикцияларды белгілейді (246-бап). Әділет судьялары заңмен құрылуы мүмкін (247-бап).