Кіріспе

Италиялық саясаткер (туған 1953)

Антонио Таяни (; 4 тамыз 1953 жылы туған) – итальяндық саясаткер, журналист және бұрынғы Италия әуе күштері офицері. 2022 жылдың 22 қазанынан бері Италияның вице-премьері және сыртқы істер министрі қызметін атқарып келеді. 2017 жылдан 2019 жылға дейін Еуропалық Парламенттің төрағасы, 2008 жылдан 2014 жылға дейін Еуропалық комиссар болды, сондай-ақ 1994 жылдан 2008 жылға дейін және 2014 жылдан 2022 жылға дейін Италияның депутаттар палатасына сайланғанға дейін Еуропалық Парламент мүшесі болды. Сильвио Берлусконидің қайтысынан кейін 2023 жылдың 15 шілдесінде Таяни «Forza Italia» (2013) партиясының хатшысы болып тағайындалды, партияның жаңа басшысы атанды.

Алғашқы жылдар

Фрозиноне провинциясындағы Ферентино қаласынан шыққан анасы мен Салерно провинциясындағы Витри-суль-Маре қаласынан шыққан әкесі Таяни Римдегі Торквато Тассо лицейінде оқыды және Римдегі Сапиенца университетінің құқық факультетін бітірді; ол Италия әуе күштерінің резервтегі офицері болды. Борго Пиаве ди Латинадағы әуе қорғанысы бойынша жоғары мамандандырылған курсты бітіргеннен кейін, ол Сан-Джованни Театино радиолокациялық базасында әуе қорғанысын бақылаушысы болып жұмыс істеді. Жастық шағында Таяни Италия монархистік одағының (UMI) студенттік ұйымы – «Жастар монархистік фронты» (Fronte Monarchico Giovanile) мүшесі болды. Ол Савойя үйінің елден қуылғаннан кейін отанға қайтаруын үнемі қолдады (Италия Конституциясы 2002 жылға дейін бұл мәселені тыйым салған, бірақ Италия Парламенті бұл тыйымды алып тастады). Ол 1994 жылы «Forza Italia» партиясының негізін қалаушылардың бірі болды, содан кейін 1994 жылдан 2005 жылға дейін Лацио айманындағы партияның үйлестірушісі қызметін атқарды. Берлусконидің бірінші үкіметінде (1994–95) ол премьер-министрдің өкілі болды. 1996 жылы ол Алатри сайлау округінен парламентке үміткер болды, бірақ дауыстардың 45,3% ғана жинап, «Зәйтүн ағашы» коалициясының өкіліне жеңілді. 2001 жылы Таяни «Азаттық үйі» коалициясынан Рим мэрі лауазымына кандидат болды, бірақ 47,8% дауыс жинағаннан кейін Уолтер Велтрониге жеңілді. 1980 жылдан бері кәсіби журналист ретінде парламенттік тілші, «Il Settimanale» журналының редакторы, Rai телеарнасының Gr1 бағдарламасын жүргізушісі және, ақырында, Индро Монтанелли басшылығымен «Il Giornale» газетінің римдік редакциясының басшысы болды. Ол Ливан, Кеңес Одағы және Сомали елдеріне арнайы өкіл ретінде жіберілді. Итальян тілінен басқа, ол ағылшын, француз және испан тілдерін біледі. Үйленген, екі баласы бар.

Еуропалық Парламент

1994 жылы Таджани Еуропалық парламентке депутат болып сайланды және 1999 және 2004 жылдары қайта сайланды. 1999 жылдың маусымынан 2008 жылдың мамырына дейін ол Forza Italia партиясының Еуропалық Парламенттегі делегациясының төрағасы болды. 2002 жылдан бастап (Эсторил конгресінің жылы) Таджани Еуропалық Халық партиясының 10 вице-президентінің бірі болды. Ол 2006 жылы Римде өткен конгресте, 2009 жылы Бонн конференциясында және 2012 жылы Бухарест конгресінде қайта сайланды. 2004 жылғы Еуропалық сайлауда ол Орталық округтен Forza Italia партиясының тізімі бойынша сайланды, 122 000 дауыс жинады. Ол Еуропалық Халық партиясына қабылданды. 2004 жылдан 2008 жылға дейін Таджани Орталық Италиядан Forza Italia партиясынан Еуропалық парламент депутаты болды және Еуропалық Парламенттің Сыртқы істер комитетінде жұмыс істеді. Ол Азаматтық бостандықтар, әділет және ішкі істер комитетінің мүшесінің орынбасары және Израильмен қарым-қатынастар жөніндегі делегацияның мүшесі болды. Ол Еуропалық Конституцияның мәтінін әзірлеген Еуропалық конвенцияның мүшесі болды, аталған Конституция күшіне енген жоқ. Сондай-ақ, ол Еуропаның болашағы жөніндегі конференция жұмыс тобының мүшесі болды.

Көлік жөніндегі Еуропалық комиссар

2008 жылдың 8 мамырында Италияның жаңа сайланған премьер-министрі Сильвио Берлускони оны Италияның Еуропалық одақ комиссары етіп тағайындады, ал бұрынғы сыртқы істер министрі Франко Фраттини жаңа қызметке тағайындалды. Таджани Көлік істері жөніндегі комиссар лауазымын алды. Ол 2008 жылғы 18 маусымда Еуропалық Парламенттің 507 дауысымен 53 қарсы, 64 қалыс қалған дауыспен ресми түрде бекітілді. Ол сондай-ақ Еуропалық комиссияның вице-президенті болып қызмет етті. Осы қызметінде Таджани жеке қаржыландыруды тарту арқылы Alitalia әуе компаниясын құтқару жоспарын ілгерілетуге тырысты. Алайда, жоспары сәтті болмады және Alitalia заңсыз мемлекеттік көмекпен ғана қолдау көрсетіліп, әкімшілік басқаруда қалды. Таджани көлік саласына қатысты жаңа ЕО ережелерін әзірлеуді қадағалады, оның ішінде әуе көлігіндегі жолаушылардың құқықтарын нақтылады. Мақсаты – рейстен бас тарту, рейстің жойылған немесе кешіктірілген жағдайында жолаушыларға көмек және өтемақы төлеуді қамтамасыз ету болды. Ұсыныстар жеткіліксіз болды, нәтижесінде Еуропа бойынша әуе компаниялары заңды бұрмалап, ал клиенттер оны теріс пайдаланды. Екі тарап та заңнаманы әділ және жұмыс істейтін етіп реформалауды қажет деп санайды.

Еуропалық өнеркәсіп және кәсіпкерлік комиссары

2009 жылы ол екінші Баррозу комиссиясының итальяндық азаматы ретінде қайта тағайындалды, өнеркәсіп және кәсіпкерлік жөніндегі Еуропалық комиссар болды; ол Комиссияның төрт вице-президентінің бірі болды. Таянидің расталуы сыртқы саясат жөніндегі жоғары өкіл ретінде Массимо Д'Алема кандидатурасының күрт төмендеуінен кейін болды. Таяни үшін Лацио аймағының президенті лауазымына үміткер болу мүмкіндігі қарастырылған. Мишель Барнье екі рет оның орнына комиссар міндетін атқарды, 2014 жылғы 19 сәуірден 2014 жылғы 25 мамырға дейін ол 2014 жылғы Еуропалық парламент сайлауына сайлау науқанына демалысқа шыққанда және 2014 жылғы 1 шілдеден 2014 жылғы 16 шілдеге дейін орнына отырғаннан кейін. 2012 жылдың қазан айында Антонио Таяни экономикалық дағдарыстың бағытын өзгертіп, өнеркәсіпті жаңғырту мақсатында Еуропада жаңа өнеркәсіптік революция науқанын бастады. Бұл бастаманың нақты мақсаттары – 2020 жылға қарай өнеркәсіптің құнын ЖІӨ-нің 20%-ына дейін жеткізу, жаңа жұмыс орындарын құру және тұрақты өсімді дамыту. 2011 жылы коммерциялық мәмілелердегі төлемдерді кешіктіруге қарсы бағытталған жаңа 2011/7/EU Төлемдерді кешіктіру туралы директива қабылданды. Қабылданғаннан кейін Таяни оны барлық мүше мемлекеттерде, тіпті 2016 жылғы 16 наурызға белгіленген ресми мерзімнен бұрын жүзеге асыруға шақырды. Осы процесті одан әрі жеделдету үшін ол 2012 жылдың қазаны мен 2014 жылдың желтоқсаны аралығында 27 мүше мемлекетте ақпараттық науқанды іске қосты. 2013 жылдың наурызында Таяни Комиссар Олли Ренмен бірге мемлекеттік басқарудың кәсіпорындарға бұрынғы қарыздарын өтеу жоспары аясында Еуропалық комиссияның тапшылық және қарыз критерийлерін сақтауды бағалауда «жеңілдететін факторларды» мойындауға дайын екенін мәлімдеді. 2012 жылы Таяни Еуропалық Одақтағы басқа бір мемлекетте көлік құралын тіркеу рәсімін жеңілдету туралы ұсынысты дайындады. 2014 жылы күшіне енуі тиіс ұсыныстың мақсаты – басқа мемлекетте автомобильдерді, фургонды, жүк көліктерін және автобустарды тіркеу үшін қажетті әкімшілік рәсімдерді барынша азайту. Сонымен қатар, басқа елде ұрланған көлік құралын тіркеу мүмкін емес, бұл Еуропалық деңгейдегі құзыретті органдардың ынтымақтастығының күшеюінің нәтижесінде мүмкін болды. 2012 жылдың желтоқсанында вице-президент Таяни өнеркәсіптік тауарлардың жалғандауына қарсы күресті қолдау мақсатында азаматтарды хабардар ету науқанын бастады. Бұдан бөлек, 2013 жылдың ақпан айында Еуропалық комиссия ішкі нарықтағы өнімдерді бақылауды күшейту жоспары арқылы нарық қадағалауын күшейтті. «Made in» атауы контрафактілік өнімдерді жасау мәселесінде, әсіресе Италиядағы тоқыма секторында талқыланды. Таяни мен Тонио Боргтың, Еуропалық денсаулық сақтау және тұтынушылар саясаты жөніндегі комиссары ұсынған пакетте, басқа да мәселелермен қатар, Еуропалық нарыққа кіретін өнімдерді жақсы бақылау үшін ЕО-да және одан тыс жерде өндірілген өнімдерге «Made In» атауын енгізу көзделген. Еуропалық автомобиль өнеркәсібінің бәсекеге қабілеттілігі мен тұрақты дамуын ынталандыру мақсатында 2012 жылдың қарашасында Таяни CARS2020 іс-қимыл жоспарын ұсынды. Жоспар энергия тиімділігін арттыруға және баламалы энергия көздеріне, сондай-ақ өндіріс үшін технология мен озық материалдарға көшуге бағытталған. Таянидің өсуді ынталандыру және жұмыспен қамту деңгейін арттыру үшін қабылдаған шараларының ішінде кәсіпкерлерді қолдауға бағытталған іс-қимыл жоспары бар, ол бизнеске көшуді жеңілдету, қаржыға қол жеткізуді ұлғайту және банкроттықтан кейін екінші мүмкіндік беру сияқты шараларды қамтиды. Таянидің тағы бір бастамасы 2011 жылдың 1 маусымында басталған «50,000 турист» жобасы болды, ол Еуропа мен Оңтүстік Америка арасындағы төменгі маусымдағы туризмді насихаттауға, еуропалық үкіметтер, туризм индустриясы және әуе компаниялары арасындағы ынтымақтастықты ынталандыруға бағытталған. Туризмге байланысты бастамаларға 2012 жылдың тамызында қауіпсіз саяхаттау ережелері жинағы – «Саяхатшылар туралы он ереже» кірді. Сонымен қатар, 2012 жылдың қарашасында Таяни ішкі істер жөніндегі Еуропалық комиссар Сесилия Малмстреммен бірлесіп, визалар бойынша ортақ саясатты іске асыру мен дамытудың Еуропалық Одақтың өсуіне қалай көмектесе алатынын қарастыратын хабарлама ұсынды, бұл шетелдік саяхатшыларға Одаққа келу мүмкіндіктерін арттыру арқылы жүзеге асырылады. 2013 жылдың наурыз айында Еуропалық комиссияның президенті Жозе Мануэль Баррозу Таяниді жаңа ЕО-Бразилия жұмыс тобын басқаруға тағайындады, бұл топқа Еуропалық сауда комиссары Карел Де Гухт және ғылым, инновация және зерттеу жөніндегі Еуропалық комиссар Мэйре Геогеган Куинн де кіретін болды. Топ ЕО мен Бразилия арасындағы өнеркәсіптік ынтымақтастық мүмкіндіктерін, әсіресе ең технологиялық салаларда бағалауға жауапты болады. 2013 жылғы 11 маусымда Таяни 1977 жылдан бері болат өнеркәсібі үшін алғашқы іс-қимыл жоспарын ұсынды, бұл сектордың бүгінгі күнгі қиындықтарына қарсы тұруға және инновацияларды ынталандыру, өсім мен жұмыс орындарын құру арқылы болашақ бәсекеге қабілеттілігінің негізін қалауға көмектеседі. Комиссия еуропалық болат өндірушілері үшін әділ сауда нарығында үшінші елдерге қол жеткізуді қамтамасыз ету арқылы еуропалық болатқа деген сұранысты ішкі және сыртқы нарықтарда қолдау көрсетуді ұсынды.

Еуропалық Парламент Төрағасы

Мартин Шульцтің өкілеттік мерзімі аяқталғаннан кейін, сегізінші Еуропалық парламенттің қалған (2014–2019) кезеңі үшін төрағалық дәстүр бойынша ЕХП мүшесіне берілуі тиіс еді. Алайда, ЕХП-С&D келісімі бұзылған сияқты болды, бұл ЕХП кандидаттығына ие Таянидің президент болып сайлану мүмкіндігіне күмән тудырды. Басқа үміткерлер: социал-демократ Джанни Пителла, либерал Гай Верхофштадт, консерватор Хельга Стивенс, солшыл Элеонора Форенца және «жасыл» Жан Ламберт. 2017 жылдың 17 қаңтарында Верхофштадт үміткерлігінен бас тартып, АЛДЕ партиясы ЕХП кандидатын қолдайтынын мәлімдегеннен кейін Таяни төрт раунд дауыс беруден кейін сайланды. Ол христиан демократы Эмилио Коломбодан (1977–1979) кейін осы лауазымға тағайындалған алғашқы итальяндық болды. 2017 жылдың наурыз айында Таяни «Африка қазір Қытайдың колониясына айналу қаупі бар» деп ескертті, себебі қытайлар тек шикізатқа қызығушылық танытып, тұрақтылыққа мүдделі емес. 2018 жылдың ақпан айында Сильвио Берлускони наурызда өтетін жалпы сайлауда оңшыл орталық жеңіске жеткен жағдайда Таяниді премьер-министрлікке кандидат ретінде көрсетті. Таяни 1 наурызда бұл кандидатураны қабылдады. 2019 жылдың қаңтар айында Таяни екінші 2,5 жылдық мерзімге қайта сайлануға үміттенді, бірақ оның орнына Демократиялық партияның мүшесі Дэвид Сассоли тағайындалды.

Сыртқы істер министрі және Forza Italia партиясының жетекшісі

2022 жылғы сайлауда оң орталық коалиция жеңіске жеткеннен кейін, 2022 жылдың 22 қазанында Италияның бауырлары партиясының төрағасы Джорджия Мелони Италияның тұңғыш әйел премьер-министрі болып ант берді. Таджани оның үкіметінде премьер-министрдің орынбасары болды. Екінші дүниежүзілік соғыстан бері Италияның ең оңшыл үкіметіне Маттео Сальвинидің Лига партиясы да кірді. Таджани сонымен қатар сыртқы істер министрі қызметіне тағайындалды. 2023 жылдың 12 маусымында Берлускони қайтыс болды. Берлускони қайтыс болғаннан кейін бірнеше күн өткен соң, партия жаңа партия басшылығын сайлайтын ұлттық құрылтайға дейінгі жол картасын анықтау және міндетін атқарушы президентті тағайындау мақсатында жаздың соңына дейін ұлттық кеңес шақырылатынын мәлімдеді. Шілде айында партияның ұлттық кеңесі партия жарғысына Берлусконимен мәңгі байланысты болатын президент лауазымын жойып, хатшы лауазымын енгізу арқылы өзгерістер енгізді (соның ішінде партия символында). Осы орайда Таджани бірауыздан хатшы болып сайланды, партияның жаңа басшысы атанды.

Даулар

2013 жылдың 12 ақпанындағы хатында қоршаған ортаны қорғау жөніндегі комиссар Янез Поточник Таяниге "автомобильдердің көрсеткіштері сынақ циклына тым қатаң бейімделген, бұл осы шеңберден тыс шығарындылардың күрт өсуін ескермейді" деген кең таралған алаңдаушылықты жеткізді. Таяни 2015 жылы Volkswagen шығарындыларының жанжалы комиссардың алаңдаушылығын растағанға дейін Поточниктың алаңдаушылығына қатысты шаралар қабылдаудан немесе хабарлаудан бас тартты. Кейіннен EMIS-те өткен тыңдауда Таяни бұл мәселе туралы сол кезде хабардар болмағанын мәлімдеді. Таяни Еуропа Парламентінің Президенті болып сайланған қарсаңында ЛГБТИ құқықтарын қорғайтын ILGA Europe ұйымы Таянидің жаңа саяси лауазымына және Еуропалық Халық партиясы (ЕХП) мен Либералдар және Демократтар Альянсы (АЛДЕ) тарапынан көрсетілген саяси қолдауына наразылық білдірді. ILGA 1996 жылы Таянидің бір жынысты жұптардың психологиялық денсаулығына қатысты білдірген алаңдаушылығы мен 2014 жылы гетеронормативті емес отбасыларға қарсы ұстанымы АЛДЕ мен ЕХП-ның сексуалдық бағдарлама бойынша кемсітуге қарсы тұру қағидаларына сәйкес келмейтінін мәлімдеді. 2018 жылдың қазан айында Rai News телеарнасына берген сұхбатында Таяни Италия үкіметінің азаматтарға табыс беру жоспарының "дұрыс бағытта кетпейтінін" айтты, сондай-ақ ол "ақшалар ромалардың, Еуроодақ және Еуроодақтан тыс елдердің азаматтарының қалтасына түседі, бірақ итальяндықтардың көптеген қалтасына түспейді" деп қосты. Еуропалық рома халқының құқықтарын қорғайтын орталық Таяниді ромаларға қарсы пікірлері үшін сынады. 2019 жылдың ақпан айында Таяни Басовиццада (Триест) өткен Сүргіншілдер мен Фойба құрбандарының еске алу күнінде сөз сөйлеген кезде Словения мен Хорватияда наразылық тудырды, әсіресе "Ұзақ өмір сүрсін Триест, Ұзақ өмір сүрсін итальяндық Истрия, Ұзақ өмір сүрсін итальяндық Далмация!" деген мәлімдемесі. Екі елдің жоғары лауазымды өкілдері бұл сөзді ревизионистік және ирредентистік мағынасы үшін қатты айыптағаннан кейін Таяни бұл сөздерін "бейбітшілік туралы хабарлама" ретінде жеткізгенін және олардың дұрыс түсінілмегенін мәлімдеді. 2019 жылдың наурызында итальяндық Radio 24 арнасының "La Zanzara" бағдарламасында сұхбат беру кезінде Таяни "Муссолини жасаған жақсылықтар" туралы айтты, бұл да сынға ұшырады. Кейіннен ол Twitter-де өзінің сөздерін бұрмалап көрсеткендер туралы жазды.

Қоғамдық имидж

2015 жылдың сәуір айында Испанияның Астурия княздығындағы Гижон қаласында Антонио Таяниге бір көше арналды, бұл Еуропалық комиссияның өнеркәсіп және кәсіпкерлік саласы бойынша вице-президенті қызметін атқарған кезеңдегі еңбегінің танылуы болды. Көшеге ат қою туралы ұсынысты американдық Tenneco компаниясының қызметкерлері мен Астуриялық бизнес федерациясы бірлесіп енгізді және Гижон қалалық кеңесіндегі барлық саяси күштер бірауыздан мақұлдады. Бұл мақұлдау 2013 жылдың қыркүйегінде Tenneco компаниясымен жүргізілген келіссөздердегі Таянидің аралыққа түсуіне байланысты болды, себебі компания Астуриядағы зауытын жабуды жоспарлаған еді, бұл орындалған жағдайда 210 қызметкердің жұмыстан босатылуына әкелген болар еді. Компания басшыларымен және әлеуметтік серіктестермен ұзақ және қиын келіссөздер жүргізгеннен кейін Таяни 2014 жылдың сәуірінде зауытты қайта ашуға қол жеткізді, соның арқасында жұмысшылардың үштен екісінің жұмысы сақталды.