Қолазқы фальката: ежелгі Иберия жартыаралының қисық қылышы. Римге дейінгі кезеңдегі соғыстарда қолданылған, Ханнибал армиясында болған қару. Тарихы мен ерекшеліктері.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
көне семсер түрі
Көне иберий бір жақты қылыш
the ancient type of sword
Ancient Iberian single edged sword
Фальката – римге дейінгі Иберияға тән қылыш түрі. Фальката ежелгі Иберия түбегінде соғыста тиімді қолданылған, және Испанияның оңтүстік Иберия тайпаларымен, сондай-ақ Испанияның көне халықтарымен тығыз байланысты. Бұл қылышты көне генерал Ганнибал жоғары бағалап, Екінші Пун соғысында Карфаген әскерін осы қылышпен жабдықтандырған.
The falcata is a type of sword typical of pre Roman Iberia. The falcata was used to great effect for warfare in the ancient Iberian peninsula, and is firmly associated with the southern Iberian tribes, among other ancient peoples of Hispania. It was highly prized by the ancient general Hannibal, who equipped Carthaginian troops with it during the Second Punic War.
Атауы
Ежелгі ибериялықтар қаруға қандай ат бергені белгісіз. Фальката – бұл отандық атау да емес, классикалық дереккөздерде де қолданылмаған, бірақ 19 ғасырда тарихшы Фернандо Фулгозио оның жапырағының пішінін сипаттау үшін жасаған термин. Бұл термин латынша falcatus сөзінен туындайды, ол сөзбе-сөз "құсқырылған пішіндес" дегенді білдіреді. Классикалық лексикада ensis falcatus деп аталатын қылыш болған, бірақ ол, көрінетін болса, сойыл немесе қайқы болған. Дегенмен, бұл атау тез танылып, қазір ғылыми әдебиетте нығайып қалды.
It is unknown which name ancient Iberians gave to the weapon. Falcata is neither a native name nor one used in classical sources, but a 19th century term coined by historian Fernando Fulgosio to describe the shape of its blade. The term derivates from Latin falcatus, meaning literally "falcon shaped". Classical vocabulary did have a sword named ensis falcatus, but it was apparently meant to be either a falx or a harpe. In any case, the name caught on very quickly and is now firmly entrenched in the scholarly literature.
Пішіні
Falcata-ның бір қырлы пышағы бар, ол ұшын алға қарай иеді, тұтқаға жақын шеті ойыс, ал ұшқа жақын шеті дөңгелек болады. Бұл пішін салмақты орынды соққымен беруге мүмкіндік береді, сонымен бірге қылыштың ұзын кесу қабілетін және шаншуға қолайлылығын сақтайды. Тұтқасы көбінесе ілгек тәрізді болып келеді, ұшы жиі жылқы немесе құс пішіндес бейнеленеді. Тұтқаның иілген бөлігі мен тұтқаны байланыстыратын жұқа тізбек кездеседі. Грек кописіне өте ұқсас болғанымен, falcata-ны ұзындығының екінші жартысындағы өткір жалған жиегімен ажыратуға болады.
The falcata has a single edged blade that pitches forward towards the point, the edge being concave near the hilt, but convex near the point. This shape distributes the weight in such a way that the falcata is capable of delivering a blow with the momentum of an axe, while maintaining the longer cutting edge of a sword, as well as the facility to thrust. The grip is typically hook shaped, the end often stylized in the shape of a horse or a bird. There is often a thin chain connecting the hooked butt of the handle with the hilt. Though almost identical to the Greek kopis, the falcata is distinguished by the sharpened false edge in the second half of its length.
Шығу тегі
Кейбіреулер фалькатаны темір дәуіріндегі орақ тәрізді пышақтардан туындаған деп санайды, бұл олардың діни мақсатта қолданылуымен үйлеседі. Басқалары оның темір өңдеумен бірге Иберия түбегіне келттер әкелгенін болжайды. Бірқатар тарихшылар фалькатаның шығу тегі грек кописімен бір мезгілде болғанын, бірақ одан шықпағанын айтады. Дегенмен, батыста да, шығыста да кең таралған грек мәдениетінің әсері, Иберияның шығыс жағалауындағы б.з.д. 8 ғасырдағы Эмпорион (қазіргі Эмпуриес) сияқты грек сауда порты, копистің фалькатадан ғасырлар бұрын пайда болғанын көрсететін нақты археологиялық жазбалар, сондай-ақ пышақтардың бүкіл әлемдік тарихында кездеспейтін ерекше иілісті пішіні гректердің шығу тегі мен ықпалын күшті дәлелдейді.
Some have posited that the falcata was derived from the sickle shaped knives of the Iron Age; which coincides with their ritual use. Some speculate it was introduced to the Iberian Peninsula by the Celts, along with iron working. There are several historians who believe that the falcata's origin is coincident to the Greek kopis without deriving from it. However, the extent of profound Hellenistic influence both west and east, Greek trade ports like Emporion (modern Empuries) from the 8th century BCE along the east coast of Iberia, the unequivocal archeological record of the kopis predating the falcata by centuries, as well as the utterly anomalous inward "recurve" configuration across the entire world history of blades heavily argues for the Greek origin and influence.
Сапа және өндіріс
Екінші Пуникалық соғыста және кейіннен Испанияны жаулап алу кезінде рим әскерлері ибериялық жалдамалы сарбаздар мен жауынгерлердің қолданған қаруларының сапасына таң қалды. Фалькатаның жалпы сапасы пішінімен қатар, темірдің сапасынан да туындады. Айтуынша, болат жалаты екі-үш жылға жерге көміліп, одан нашар болатты тотықтырып шығарған, бірақ бұл техникалық тұрғыдан дұрыс емес, себебі "жақсы" болаттың көміртегінің жоғары құрамы оны химиялық тотығуға осал етеді. Болат қабаттарын отта біріктіру әдісі, ұстаханада стандартты процедура болды.
Roman armies in the Second Punic War and later, during the Conquest of Hispania, were surprised by the quality of the weapons used by Iberian mercenaries and warriors. The overall quality of the falcata came not only from the shape, but also from the quality of the iron. It is said that steel plates were buried in the ground for two to three years, corroding the weaker steel from them, but this is technically nonsensical as the higher carbon content of the 'better' steel makes it more vulnerable to chemical corrosion. The technique of joining layers of steel in a fire welding process in a forge was a standard procedure.
Әсемдік және литургиялық мақсаттарда
Ибериядағы тайпалардың ерте заманында фалката әскери мақсаттан гөрі көбінесе әшекейлік және діни салтанаттарда қолданылған. Мысалы, Альмединилла фалкатасы сияқты, қабірлерде әсем безендірілген фалкаталар табылды. Бастапқы кезде фалкатаның сирек кездесуі аймақтағы темірдің қымбаттылығымен және жетіспеушілігімен байланысты болды.
In the early times of the tribes in Iberia, its use was more ornamental and liturgical than military. Highly decorated falcata have been found in tombs, for example the Falcata de Almedinilla. The scarcity of the falcata during early times was due to the expense and scarcity of iron in the region.