Кіріспе

Қытай саясаткері және Пуйидің кіші інісі (16 сәуір 1907 – 28 ақпан 1994) – Айсын Гиоро әулетінің Цин империялық ханзадасы. Пуцзи – Қытайдың соңғы императоры Пуйидің кіші інісі. Цин әулеті құлағаннан кейін Пуцзи Жапонияға барып, білім алды және жапон ақсүйек әйелі Хиро Сагаға үйленді. 1937 жылы ол Маньчжурияға көшіп барды, онда оның ағасы Екінші Қытай-жапон соғысы (1937–1945) кезінде түрлі деңгейдегі жапондық бақылауда император ретінде билік етті. Соғыс аяқталғаннан кейін Пуцзи совет әскерлеріне түсті, бес жыл бойы советтік тұтқын лагерьлерінде ұсталды, содан кейін Қытай Халық Республикасына қайтарылды, онда ол шамамен 10 жыл Фушунь соғыс қылмыскерлерін басқару орталығында қамауда болды. Кейіннен Қытай үкіметі оны кешіріп, түрмеден босатып жіберді, одан кейін ол Пекинде тұрып, Коммунистік партияға қосылды және 1994 жылы қайтыс болғанға дейін партияда түрлі лауазымдарда қызмет етті.

Аттар

Пуджидің маньчжурша аты – Пу гие, оның әдепті аты – Джунчжи, ал суретшілік аты – Бингфан. Зенг Гуофан Пуджидің Бингфан деген суретшілік атын таңдауына себепкер болды. Бингфан – «Зенг Гуофанның есімін ақтау» деген мағынаны білдіреді.

Ерте өмір

Пуцзи – Цайфэн (Чун князі) мен оның басты жұбайы Юланның екінші ұлы. Бала кезінде ол Пекиндегі Тыйым салынған қалаға әкелінді, ол ағасы Пуйидің ойнақтасы және сыныптасы болды. Бір мәшһүр оқиғада Пуйи Пуджидің пальтосының ішкі жағы сары түсті екенін көргенде ашуға мініпті, себебі сары түс дәстүрлі түрде тек императорға ғана арналған. 1929 жылы Пуджи Жапонияға сапар шегіп, Гакушуин ақсақалдар мектебінде білім алды. Ол жапон тілін жетік меңгерді. Кейін Жапон императорлық әскери академиясына түсіп, 1935 жылдың шілдесінде бітірді. Пуджи 1924 жылы маньчжур ақсүйегінен шыққан Тан Шиксияға үйленді, бірақ олардан балалары болмады. Ол Жапонияға кеткенде әйелін қалдырып, біраз жылдан кейін олардың некесі бұзылды. Жапон императорлық әскери академиясын бітірген соң Пуджи жапондық ақсүйек әйелге үйленуге келісті. Ол Квантун армиясы тексерген бірнеше үміткерлердің арасынан Жапон императорлық отбасының туысы Хиро Саганы суретінен таңдады. Пуйидің мұрагері болмағандықтан, бұл үйленудің маңызды саяси мәні болды, ол екі ел арасындағы қарым-қатынасты нығайтуға және маньчжур императорлық отбасына жапон қанын енгізуге бағытталған. Құдалық рәсімі 1937 жылдың 2 ақпанында Токиодағы Маньчжуко елшілігінде өтті, ал ресми той 3 сәуірде Токиодағы Куданзакадағы Императорлық армия залында болды. Қазан айында жұбайлар Маньчжуконың астанасы Синьцзиньге көшіп, онда Пуйи сол кезде император болып отырды.

Маньчжукодағы өмір

Пуйидің баласы болмағандықтан, Пуджи ағасының Маньчжуко мемлекетінің императоры ретінде ізбасары болып саналды; жапондықтар оны ресми түрде мұрагер деп жариялады. Дегенмен, Пуджи ағасы Цинь әулетінің тағына мұрагерлікке тағайындалмады, себебі императорлық дәстүрге сәйкес, баласыз император өзінің буынынан емес, келесі буынынан мұрагер таңдауы тиіс еді. Маньчжукода Пуджи Маньчжуко императорлық гвардиясының құрметті басшысы қызметін атқарды. 1944 жылы ол қысқа мерзімге Жапонияға оралып, Армия штабының колледжінде оқыды. 1945 жылдың тамызында Маньчжурияға кеңес әскерлерінің басып кіруі салдарынан Маньчжуко мемлекеті құлаған кезде Пуджи бастапқыда ағасымен бірге Жапонияға қашуға тырысты. Бірақ қашып кету мүмкін емес екені анық болған соң, ол қаланы шетелдік күштердің қолына түсірмеу үшін, Қытай Республикасының әскерлеріне тапсыруға сәтсіз әрекет жасап, Синьцзиньге қайта оралуды жөн көрді. Пуджи Кеңес Қызыл Армиясы тарапынан тұтқындалып, алдымен Читадағы түрме лагеріне, содан кейін ағасы мен басқа туыстарымен бірге Хабаровскідегі тағы бір лагерьге жіберілді. Ол 1950 жылға дейін кеңес түрмелерінде шамамен бес жыл тұтқын ретінде өмір сүрді, содан кейін Қытай-Кеңес қарым-қатынасының жақсаруы оны және оның бірге тұтқындалғандарды жаңадан құрылған Қытай Халық Республикасына қайтаруға мүмкіндік берді.

Қытай Халық Республикасындағы өмір

Қытайға оралғаннан кейін Пуцзи Лионин провинциясының Фушунь қаласындағы әскери қылмыскерлерді басқару орталығына қамалды. Үлгілі тұтқын болғандықтан, ол 1960 жылы қытай үкіметі тарапынан кешіріліп, түрмеден босатылды. Ол Коммунистік партияға мүше болып, бірнеше лауазымда қызмет етті. 1961 жылы Қытай премьер-министрі Чжоу Энлайдың рұқсатымен ол әйелі және кіші қызы Хушенгпен қайта қосылып, Пекинге қоныс аударды. Қызы кейін Жапонияға оралып, онда азаматтық алды. 1963 жылы қызы бір жылға олармен бірге тұрғаннан кейін тағы да Жапонияға қайтып оралды. 1978 жылы Пуцзи Шанхайдан 5-ші Ұлттық халық конгресінің депутаты болып сайланды. 1983 жылы ол 6-шы Ұлттық халық конгресінің Ұлттар комитетінің вице-төрағасы қызметін атқарды. 1985 жылдан бастап Қытай-Жапония достық тобының орынбасары болып тағайындалды. 1988 жылы 7-ші Ұлттық халық конгресінің Президиумына мүше болды. 1986 жылдан бастап Пуцзи Мүгедектерді қолдау қорының құрметті директоры болды. Сонымен қатар, Пуцзи 1987 жылы Бернардо Бертолуччи түсірген «Соңғы император» фильмінің техникалық кеңесшісі болды. 1991 жылдың 28 қарашасында Рицумейкан университеті оған құрметті заң докторы атағын берді. 1994 жылдың 28 ақпанында Пекинде сағат 07:55-те 87 жасында қайтыс болды. Оның денесі кремацияланып, күлінің жартысы Жапонияның Ямагучи префектурасының Шимоносеки қаласындағы Накаяма киелі орнына, ал қалған жартысы Пекинге жерленді.

Туысқандары

Пучжидің алғашқы әйелі Тан Йиинг (唐怡瑩; 1904–1993) болды, ол Тан Шися (唐石霞) деген атпен әйгілі болды. Ол маньчжур татаралары (他他拉) руынан тегін шығарған, Гуанчжо императорының еншілес әйелдері Чжэнь мен Цзиньдың ағасы Жикидің қызы еді. Пучжи 17 жасында Танға үйленді, бірақ олар жақсы тіл табыса алмады. 1926 жылы Тан Чжан Сюэлянның сүйіктісі болып, Пучжи мен оның отбасымен қарым-қатынасын үзді. Пучжи Жапонияға оқуға кеткенде, Танның тағы бір махаббаты болды – бұл жолы Лу Ёнсяңның ұлы Лу Сяоцзя (盧筱嘉) еді. Ол Пучжидің әулеттік үйін, Пекиндегі Чун князінің сарайын тонады. Осыдан кейін Пучжи мен Тан ажырасуға дейін бөлек өмір сүрді. 1949 жылы Тан Гонконгқа көшіп, Гонконг университетінің Шығыс тілдер мектебінде лекция оқыды. 1935 жылы Пучжи Жапониядағы оқуын аяқтап Қытайға оралғанда, Пуйи ағасына маньчжур әйелін табуға көмектесуге тырысты. Пучжи Ван Минтоңмен (王敏彤) танысты, бірақ олар ешқашан үйленбеді. Соңында Пучжи жапон императорлық отбасына жақын ақсүйек әйел, Хиро Сагаға (裕子) үйленді. Олардың екі қызы болды: Хуйшен (1938–1957) және Хушен (嫮生; 1940 жылы туған). Хуйшен 1957 жылдың 4 желтоқсанында Жапониядағы Амаги тауындағы оқиғада, өлтіріліп, өз-өзіне қол жұмсағандай болып қайтыс болды. Хушенг Фукунага Кенджиге (福永健治) үйленді және үйленгеннен кейін "Фукунага Косей" (福永康晴) деп аталды. Олардың бес баласы болды.