Кіріспе
Қытай императоры 1820 - 1850 жылдары Даогуан императоры (; 1782 жылғы 16 қыркүйек - 1850 жылғы 26 ақпан), сондай-ақ Цин императоры Сюаньцзунь, жеке аты Мианнинг, Цин әулетінің жетінші императоры және Қытайды билеген алтыншы Цин императоры, 1820 - 1850 жылдар аралығында таққа отырды. Оның билеу кезеңі "сыртқы апаттар мен ішкі көтерілістермен" сипатталды. Олардың ішінде Бірінші опиум соғысы және Тайпин көтерілісінің басталуы болды, бұл әулетті құлатуға айналған еді. Тарихшы Джонатан Спенс Даогуан императорын "жақсы ниетті, бірақ тиімсіз адам" деп сипаттайды, ол "әулетті қоршаған ішкі және сыртқы мәселелер туралы ештеңе айтпаса да, тазалықты ұстанатын" шенеуніктерді қызметке тағайындады.
The Daoguang Emperor (; 16 September 1782 – 26 February 1850), also known by his temple name Emperor Xuanzong of Qing, personal name Mianning, was the seventh emperor of the Qing dynasty, and the sixth Qing emperor to rule over China proper, reigning from 1820 to 1850. His reign was marked by "external disaster and internal rebellion." These included the First Opium War and the beginning of the Taiping Rebellion which nearly brought down the dynasty. The historian Jonathan Spence characterizes the Daoguang Emperor as a "well meaning but ineffective man" who promoted officials who "presented a purist view even if they had nothing to say about the domestic and foreign problems surrounding the dynasty."
Алғашқы жылдар
Даогуан императоры 1782 жылы Бейжіңдегі Тыйым салынған қалада дүниеге келді және оған Мианнинг деген есім берілді. Кейіннен император болғанда, есімі Миннинг деп өзгертілді. Оның жеке есімінің бірінші таңбасы Миан-нан Мин-ге ауыстырылды. Бұл жаңалықты оның атасы, биліктегі Цяньлун императоры енгізді. Ол императордың жеке есімінде жиі қолданылатын Миан таңбасын пайдаланудың орынсыз екенін ойлады, себебі ұзақ жылдар бойы қалыптасқан есімдерге тыйым салу дәстүрі болған. Мианнинг – Цяньлун императорының 15-ші ұлы және мұрагері, Юньян ханзадасының екінші ұлы. Юньянның екінші ұлы болғанымен, атасының тағына мұрагерлікке бірінші болып тіркелді. Бұл Дишу жүйесіне сәйкес, оның анасы Хитара ханым Юньянның негізгі жұбайы болғандықтан, ал оның ағасы Юньянның кәнізінен туған еді. Мианнингтің атасы Цяньлун императоры оны өте жақсы көретін. Ол жиі атасының аң аулауға шығуларына қатысып жүретін. Солардың бірінде, тоғыз жасында Мианнинг сәтті түрде елен аулап, Цяньлун императорын қуантты. Император бұл оқиғадан бес жыл өткен соң, 1796 жылы, Мианнинг 14 жасқа толғанда тақтан бас тарды. Мианнингтің әкесі Юньян ханзадасы Цзяцин императоры болып таққа отырды, сосын Хитара ханымды (Мианнингтің анасын) өзінің императорлық жұбайы етті. Қартайған Цяньлун 1799 жылы 87 жасында, Мианнинг 17 жасқа толғанда қайтыс болды, бірақ зейнеткерлікте тағы үш жыл өмір сүрді. 1813 жылы, ол әлі ханзада кезінде, Мианнинг Тыйым салынған қаланы шабуылдаған Сегіз триграмма басқыншыларын жеңіп, оларды өлтіруде маңызды рөл атқарды.
Синьцзяндағы Ходжа көтерілісі
1820 жылдың қыркүйегінде 38 жасында Мианнинг Цзяцин императорының белгісіз себептермен күрт қайтыс болуынан кейін таққа отырды. Ол әкесінің ақталған үлкен ұлы болғандықтан, Цин империясының тұңғыш императоры атанды. Қазір Даогуан императоры ретінде танылған ол, Қытай шекарасына батыстың ықпалы ұлғайып, құлдырап бара жатқан империяны мұраға алды. Оның "Даогуан" есімі "нұрлы жол" деген мағынаны білдіреді. Даогуан императоры билік құрған алты жылдың ішінде, Қожалардың қуғында жүрген мұрагері Жахангир Қожа, Афақи Қожа көтерілісі кезінде Коканнан Синьцзянға шабуыл жасады. 1826 жылдың соңына қарай бұрынғы Цин қалалары – Қашғар, Яркенд, Хотан және Яңиһисар көтерілісшілердің бақылауына өтті. 1827 жылдың наурыз айында досының сатуынан кейін Қожа темір қақпаға салып Пекинге жіберілді де, содан кейін өлім жазасына кесілді, ал Цин империясы жоғалтқан жерлерін қайта бақылауға алды. Афақи тармағының ұйғыр мұсылман Сейіт және Нақшбанди суфи көтерілісшісі Жахангир Қожа, Цинге қарсы көтеріліс ұйымдастырғаны үшін 1828 жылы маньчжурлар тарапынан қиын жазаға (Лингчи) кесілді.
Бірінші опиум соғысы
Даогуан императорының тұсында Қытайда ағылшын саудагерлері Қытайға әкелген опиуммен байланысты ауыр проблемалар туындады. Опиум Енчжэн императорының тұсында Қытайға кіре бастаған, бірақ жылына шамамен 200 сандықпен шектелген. Цянлонг дәуірінде бұл көрсеткіш 1000 сандыққа дейін өсті, Цзяцин дәуірінде 4000 сандыққа, ал Даогуан дәуірінде 30 000-нан астам сандыққа жетті. Даогуан императоры 1820 және 1830 жылдары опиумға тыйым салатын көптеген императорлық бұйрықтар шығарды, оларды Кантонға императорлық комиссар етіп тағайындалған Лин Цзексу іске асырды. Лин Цзексудың Қытайда опиумның таралуын тоқтатуға жасаған тыраны тікелей Бірінші опиум соғысына әкелді. Соғыста жеңілгеннен кейін Лин Цзексу кінәлі деп танылды. Даогуан императоры оның өкілеттіктерін алып тастап, оны Илиге жер аударды. Соғыс кезінде Даогуан императоры 1842 жылы Тайвань префектурасында тұтқында ұсталған 187 британдық және үндістандық әскери тұтқынды Нингпо шайқасындағы қытай әскерінің жеңілісіне жауап ретінде дереу жазалауға бұйырды; жазалау 10 тамызда қытай шенеуніктері тарапынан орындалды. Соғыстағы жеңіліс Цинь Қытайдың Еуропа елдерімен салыстырғанда технологиялық және әскери тұрғыдан кемшілігін көрсетті, нәтижесінде Қытай 1842 жылдың тамызында Нанкин шарты бойынша Гонконгты британдықтарға беруге мәжбүр болды, сондай-ақ қазынаны қаржылық қиындыққа түсірген үлкен сомада өтемақы төледі.
Өлім және мұра
Даогуан императоры 1850 жылғы 26 ақпанда Пекиннен солтүстік-батысқа қарай 8 км жердегі Ескі жазғы сарайда қайтыс болды. Ол он жыл өткен соң, Екінші опиум соғысы кезінде ағылшын-француз әскерлері бұл сарайды өртегенге дейін, сол сарайда қайтыс болған соңғы Цин императоры болды. Оның орнын тұңғыш ұлы Идзю басты, ол кейін Сяньфэн императоры болып таққа отырды. Даогуан императоры еуропалықтардың ниетін, құлшынысын, сондай-ақ есірткіге қарсы соғыстың экономикалық негіздерін түсіне алмады. Еуропалықтар аз болғанымен және туған елдерінен мыңдаған шақырым қашықтықта логистикалық қолдаудан тыс болса да, Қытай жағалауындағы кез келген нүктеде олар басым оттық күшін қолдана алды. Цин үкіметі Гранд-канал арқылы оңтүстік Қытайдан түсетін салық ағынына үлкен тәуелділікте болды, оны британдық экспедициялық корпусы Жэньцзян қаласында оңай үзіп тастады. Даогуан императорының британдықтарды және Британия мен Батыс Еуропаның өткен өнеркәсіптік революцияны түсінуі жеткіліксіз болды, ол әлемнің қалған бөлігіне немқұрайлы қарады, бірақ Қытай мен Еуропа арасындағы қашықтық та әсер еткен болуы мүмкін. Дегенмен, императордың Британия қайда орналасқанын білмегені де айтылды. Оның 30 жылдық билігі экономикалық шиеленістердің, діни тұрақсыздық пен шетелдік араласулардың күшеюіне әкелді, бұл 1911 жылы Цин әулетінің құлауына соқтырды. Даогуан императоры Му (慕; мағынасы – «Құштарлық» немесе «Сый») мақбара кешеніне жерленді, ол Пекиннен оңтүстік-батысқа қарай 120 км жерде орналасқан Батыс Цин қабірлерінің бір бөлігі.