Кіріспе

Юнти (10 ақпан 1688 – 16 ақпан 1755), туған аты Иньчжэнь, 1722 жылға дейін Юиньти деп те белгілі болған, ресми түрде Сюнь патшасы деп танылған, Цин әулетінің маньчжур принці және әскери генералы болды. Ол әкесі Канси императорының сенімін ақтап, сол кездегі әулетке ең үлкен қатер төндірген Джунгар хандығына қарсы императорлық күштерді жетектеді. Ол табысты және халыққа танымал әскери басшы болды. Кейіннен оны жаңа император, толыққанды бауыры Йонгчжэн тұтқындады. Йонгчжэн Юнтидің жетістіктерінің куәліктерін, сондай-ақ оның таққа құқығы болуы мүмкін екендігінің куәліктерін жойды.

Кангси дәуірі

Юнти Айсин Гиоро тайпасында Кангси императорының 14-ші ұлы ретінде "Йиньчжэнь" деген атпен дүниеге келді. Оның анасы – император Сяогонгрен, ол сондай-ақ Юнчжэн императорының анасы болды. Юнтидің туған аты "Йиньчжэнь" төртінші ағасы Йиньчжэньнің (胤禛) атына ұқсас болғандықтан, "Йинти" (胤禵) деп өзгертілді. 1709 жылы Йинтиге бейзи атағы берілді. 1718 жылы Дзунгар әскерлері Тибеттегі Салуин өзені бойында Цин әскерін жеңгеннен кейін, Кангси императоры Йинтиді "Шекараны бағындыратын ұлы генерал" (撫遠大將軍) деп тағайындап, 300 000 сарбаздық әскермен Тибетке Дзунгариялықтарға және олардың басшысы Цэван Рабтанға қарсы шабуылдауға жіберді. Бұл Кангси императоры Йинтиді тақ мұрагері деп қарастырып отырғанының белгісі деп есептелді. 1720 жылдың ақпанында Йинти өзінің орынбасарлары Галби мен Янсинге Лхасаны басып алу үшін Синьиннен жолға шығуға бұйрық берді, ал ол өзінің моңғол одақтастарының қолдауын жинау үшін Синьинде қалды, содан кейін жетінші Далай-ламаны Лхасаға сүйемелдеп алып барды. 1720 жылдың 24 қыркүйегінде Йинти әскері Лхасаны басып алып, Далай-ламаны Потала сарайына қайтарды.

Юнцзэн дәуірі

1722 жылғы 21 желтоқсанда Юнти Дзүнгар хандығын бағындыруды жоспарлап жатқанда, ресми мәліметтерге сәйкес, ол Канси императорының қазасы туралы хабар алып, дереу астана Пекинге әкесінің жаназасына қатысу үшін шақырылды. Оның төртінші інісі Иньчжэнь әкесінің орнын басып, тарихта Юнчжэн императоры ретінде танылды. Қазір Юнчжэннің хаттары арқылы белгілі болғандай, оны әкесі (демек, Юнтидің таққа отыруын дайындау үшін) немесе ағасы Юнчжэн (Канси есімінен және мұра мәселесін ғана айтқан, бірақ Кансидің қазасын жасырған) әскери билігінен бас тартуға итермелеу үшін шақырған. Юнти әкесінің қайтыс болғаны туралы тек Шаньсиға жеткенде ғана білді. Алғашқыда ол штабына қайтуды ойлады, бірақ одан бас тарды. Содан кейін тақтың жоғалғанын түсініп, астанаға қайтуға шешім қабылдады, ағасы өлім жазасын береді деп күтті. Юнти мен оның бауырлары императордың есіміндегі «Инь» (胤) әрпін «Юнь» (允) әрпімен алмастыруға мәжбүр болды, себебі бұл әріпті қолдануға тыйым салынған. 1723 жылы Юнти бейзиден жунванға (екінші дәрежелі ханзада) көтерілді. Бірақ келесі жылы ол қайтадан бейзи дәрежесіне төмендетілді. Юнчжэн императоры Юнтиді өзінің тағына қауіп деп санады, сондықтан 1725 жылы Юнтиді бейзи атағынан айырып, қазіргі Жиншань саябағындағы Шоухуан сарайында үй қамауына алды. Ол бірнеше рет орын аударған сияқты. 1734 жылы ол Чанчуньюаньдегі Юанью пагодасының жанындағы бір қызметшімен қыз баласы болды. 1735 жылы Юнчжэн қайтыс болған кезде корей елшілері оның Ескі жазғы сарайдың артқы бағында ұсталып тұрғанын хабарлады (онда оның ағасы әдетте тұратын). Олар сондай-ақ, ағасының қазасына аз уақыт қалғанда, мың қарулы сарбазбен күзетілген тұтқынға күзет күшейтілгенін, тіпті одан қорқатын ағасы оған жақсы қарағанын айтты. Бір кезде Юнчжэн Юнтиге қызмет етсе бостандық ұсынған сияқты, бірақ ол бас тартты. Ол ашуланып, оны көндіруге жіберілген Маерсайды (Ма Цзяши) өлімге кесу керек деп айтты, содан кейін ғана Юнчжэнге қызмет етуге келісер еді (Маерсай Юнчжэннің таққа отыруы мен Цай Хуайси ісі кезінде Юнтиді басуда маңызды рөл атқарды, ол Юнтиге тақты қайтарып алуға шақыру үшін хат жіберді).

Цянлонг дәуірі

1735 жылы Юнцзэн императоры қайтыс болды, оның орнына төртінші ұлы Хунгли таққа отырды, ол тарихта Цянлон императоры ретінде белгілі болды. Цянлон императоры оның тәж киген жылы Юнтиді босатты. 1737 жылы Юнти фуго гонг (кіші герцог) дәрежесіне қайта оралды. Он жыл өткен соң, 1747 жылы ол бейле дәрежесіне көтерілді. 1748 жылы ол жунван дәрежесіне қайта көтеріліп, "Екінші дәрежелі Сун ханзадасы" (恂郡王) атағын алды. Юнти 1755 жылдың 16 ақпанында қайтыс болды және қайтыс болғаннан кейін "Екінші дәрежелі Сунькин ханзадасы" (恂勤郡王) атағымен құрметтелді. Сун ханзадасының титулы оның екінші ұлы Хунмин (弘明; 1705–1767) мұраға алды, ол 1735 жылы бейле болды.