Кіріспе
1861-1875 жылдар аралығында Қытай императоры) Тунчжи императоры (27 сәуір 1856 - 12 қаңтар 1875), сондай-ақ Цин императоры Муцзунь деп те аталады, жеке аты Цайчунь, Цин әулетінің тоғызыншы императоры және Қытайды билеген сегізінші Цин императоры. Оның 1861-1875 жылдардағы билігі, жасөспірім кезінде өткендіктен, анасы, император жесір Циси билігінің көлеңкесінде қалды. Мемлекеттік істерге ықпалы шамалы болғанымен, оның билік ету кезеңі тарихшылар "Тунчжи жаңғыруы" деп атаған сәтсіз жаңғырту бағдарламасына әкелді. Сянфэн императорының жалғыз тірі баласы Тунчжи бес жасында анасы және император жесір Циань басқарған регенттік кезеңде таққа отырды. Өзін-өзі күшейту қозғалысы оның тұсында басталды, онда Цин шенеуніктері опиум соғыстары мен Тайпин көтерілісінің салдарынан радикалды институционалдық реформаларға ұмтылды. Тунчжи 1873 жылы Цин үкіметін жеке басқара бастады және бірден министрлерімен қақтығысқа түсті, бірақ император жесірлердің саясатына қарсы тұра алмады. 1875 жылы Тунчжи 18 жасында сәтсіз ем-домнан кейін шешек ауруынан қайтыс болды, еркек мұрагері болмағандықтан, мұрагерлік дағдарыс туды. Цин әулетінің дәстүріне қайшы, император жесір Циси өзінің жүйесінен туған немере інісін мұрагер етіп тағайындады, ол Гуансю императоры ретінде таққа отырды.
The Tongzhi Emperor (27 April 1856 – 12 January 1875), also known by his temple name Emperor Muzong of Qing, personal name Zaichun, was the ninth Emperor of the Qing dynasty, and the eighth Qing emperor to rule over China proper. His reign, from 1861 to 1875, which effectively lasted through his adolescence, was largely overshadowed by the rule of his mother, Empress Dowager Cixi. Although he had little influence over state affairs, the events of his reign gave rise to what historians call the "Tongzhi Restoration", an unsuccessful modernization program. The only surviving son of the Xianfeng Emperor, Tongzhi ascended the throne at the age of five under a regency headed by his mother and Empress Dowager Ci'an. The Self Strengthening Movement began during his reign, in which Qing officials pursued radical institutional reforms following the disasters of the Opium Wars and the Taiping Rebellion. Tongzhi assumed personal rule over the Qing government in 1873 and immediately came into conflict with his ministers, but was outmaneuvered by the empresses dowager. In 1875, Tongzhi died of smallpox at the age of 18 following unsuccessful medical treatments, creating a succession crisis as he died without a male heir. In contravention of Qing's dynastic custom, the empresses dowager installed Cixi's nephew as his successor, who assumed the throne as the Guangxu Emperor.
Өмір
Сянфэн императоры мен императрица жесір Сисидің жалғыз тірі қалған ұлы, Тонгчжи императоры, анасы бастаған саяси реформа – Тонгчжи жаңартуының есімін алды. Оның дәуірінің аты бастапқыда "Qixiang" (祺祥; Маньчжу: Fengšengge sabingga) деп ұсынылған, бірақ таққа отырғаннан кейін "Тонгчжи" деп өзгертілді. Дәуір атауы "тәртіп және гүлдену" дегенді білдіреді, бұл Конфуцийдің "жақсы үкіметтің көптеген жолдары бар, олардың бәрін тәртіп пен гүлдену деп қорытуға болады" деген ұстанымынан туындаған. Тонгчжи императоры әкесі Сянфэн императорының қазасынан кейін бес жасында император болды. Әкесі таңдаған регент Сушун, анасы – императрица жесір Циси мен императрица жесір Циань арасындағы одаққа орын беріп, қызметтен алынды. Тонгчжи императоры Кангси императоры сияқты табысты басшы бола алады деген үміт болғанмен, бұл үміттер ақталуға тиіс болған жоқ. Себебі, Тонгчжи императоры өсе келе, анасы – императрица Цисиге наразылығын білдіретін, жарамсыз және ерке мінезді жас жігітке айналды. 1872 жылдың күзінде ол император Сяочжэньге және екі ресми кәнизаққа үйленді. Тонгчжи императоры билікті дереу қолға алуға ниеттенгендігі анық болды, бұл хан ордасында регенттікті жою және оның уақытын анықтау туралы дауға себеп болды. Алайда, екі император жесір 1873 жылдың 23 ақпанына дейін күтіп, регенттіктің аяқталуын кешіктірді. Тонгчжи императоры билікті алғаннан кейін шетелдік елшілер онымен кездесуді сұрады. Бұл сұраныс шетелдік елшіліктердегі министрлер мен сыртқы істер министрлігі (Зонгли Ямен) арасында қарым-қатынастың нашарлауына әкелді, себебі министрлер императорға құлшылық ету рәсімін орындамайтындарын мәлімдеді. Цин үкіметі аудиенцияны Тыйым салынған қаланың ішінде өткізуге құлық танытпады, соңында шешім "Күлдік сарайлардың" біріндегі "Күлдік сарай" деп аталатын көл жағасындағы сарайда өткізуге бекітілді, қазір бұл орын Чжуннаньхайдың бір бөлігі. Аудиенция 1873 жылдың 29 маусымында өтті. Алайда, аудиенциядан кейін шетелдік өкілдер Цин императорларының салық төлейтін мемлекеттердің елшілерін қабылдау үшін бұрын қолданған залға қабылдаудан көңілі қалғанын білдірді. 1874 жылдың күзінде Тонгчжи императоры екі інісі – ханзада Гонг пен ханзада Чуньды қоса, министрлерімен қақтығысқа түсті. Бұл қақтығыстың себебі, императордың банкрот болған империяның жағдайында Ескі жазғы сарайды қайта құру жоспары және оның жарамсыз мінез-құлқы болды. Император министрлерді қызметтен босатып, жауап берді, бірақ императорлар Циань мен Циси араласып, оларды қызметіне қайта орналастырды. Сол жылдың желтоқсан айында оның шешекпен ауырғаны хабарланды, императорлар жесір регенттікке қайта оралды. Ол 1875 жылдың 12 қаңтарында дүниеден өтті, мұрагер болатын ұлы болған жоқ. Тонгчжи императорының қазасы таққа мұрагерлік дағдарысты тудырды, себебі ол баласыз болды. Соңында, императорлар жесір Тонгчжи императорының үш жасар туысы Зайтианды таққа мұрагер етіп тағайындады. Зайтиан ханзада Чуньдың ұлы болғанмен, Тонгчжи императорының мұрагері болуға лайықты деп есептелуі үшін Сянфэн императорының ұлы ретінде символдық түрде қабылданды. Осылайша Зайтиан Гуансю императоры ретінде таққа отырды, ал императорлар Циань мен Циси регенттік рөлін қайтадан жалғастырды. Тонгчжидің әйелі, Алуте патшайымы, оның қазасынан кейін тамақтанбай, ерлі-зайыптылық адалдық көрсетіп, ол қайтыс болғаннан кейін жетпіс күн өткен соң дүниеден өтті.
Өзін-өзі нығайту қозғалысы
Болашақтағы Өзін-Өзі Нығайту қозғалысының бастауы, Қытайдың соғыс пен бүлікке қарсы қорғанысы тек іштен тууы керек деген ойдан туды, себебі адал адам Көк күшінің ықпалымен өзін нығайтады. Соғыс пен бүлік шығындары Цин әулетін өмір сүруін қамтамасыз ету үшін қатаң шаралар қабылдауға мәжбүр етті. Сонымен қатар, Қытайдың өзінің болашағы қауіптің астында болды. Өзін-өзі нығайту күш-жігері жарты ғасырға жуық уақыт бойы кезең-кезеңмен дамыды. 1840 жылы Императорлық комиссар Лин Цзексу, Опиум соғысының алғашқы шайқастарында британдық әскери кемелерінің күшіне тәнті болғаннан кейін, Батыс теңіз технологиясын қабылдауды ұсынды. "Немсис" атты бу кемесі ауыр, көне қытай соғыс кемелерінің айналасында оралып жүрді. Алғашқыда кейбір қытайлықтар кемедегі адамдар дөңгелектерді қолмен айналдырады деп ойлады, бірақ көп ұзамай будың күшін түсінді. Комиссар Лин – өзін-өзі нығайтуды бастаған алғашқы адам болды. Арсеналдар, кеме жасаушылықтар және техникалық мектептер сияқты өзін-өзі нығайтумен байланысты кәсіпорындар енді Батыс технологиясына ең тікелей қол жеткізілетін маңызды келісім шарты порттарында құрылды. 1860 жылға қарай, қытай ғалымдарының көп бөлігі Қытайда Батыстың күшейіп бара жатқан ықпалының салдарынан болып жатқан өзгерістердің ауқымын түсінді. Олар енді өзгеріске қарсы тұру мүмкін емес екенін жариялады және Батыс технологиясын терең зерттеуді ұсынды. Көптеген реформалар, соның ішінде Өзін-Өзі Нығайту қозғалысы ұсынылып, іске асырылды, бірақ реформалардың сәтсіздігіне саяси махинациялар сияқты бірнеше фактор себеп болды.