Кіріспе
Монархтың кіші ұлдарының еркек ұрпақтары Кадет тармағы монархтың немесе патриархтың кіші ұлдарының (кадеттер) еркек ұрпақтарынан тұрады. Еуропа мен Азияның көптеген елдеріндегі билеуші әулеттер мен ақсүйек отбасыларда отбасының негізгі мүліктері (ел, лауазымдар, иеліктер, мүлік және кіріс) әкесінен бірінші ұлына, яғни мұрагерлік жолмен беріліп келді. Кіші ұлдары, кадеттер, болашақ ұрпақтарына жеткізу үшін аз мүлік пен билік (мысалы, шағын иелік) мұра етті. Бұл әдет-ғұрып немесе заң болмаған отбасылар мен мәдениеттерде, мысалы феодалдық Киелі Рим империясында, отбасылық мүліктің еркек мүшелер арасында тең бөлінуі, мұраны тым шағын етіп, ұрпақтарды ата-бабаларының әлеуметтік-экономикалық деңгейінде ұстау мүмкіндігін жоғалтатын еді. Сонымен қатар, аға-інілер мен олардың ұрпақтары бөлінген үлестері үшін дауласып, тіпті жақындықтарын үзіп тастауға бейім болды. Агнатикалық мұрагерлік отбасылық байлықты сақтап қалудың және отбасылық жанжалдарды азайтудың кең таралған тәсілі болғанымен, бұл кіші ұлдар мен олардың ұрпақтарының есебінен жасалды. Мұрагерлік бойынша мұрагерлік заңмен реттелгенге дейін де, кейін де кіші ағалар әкесінің мұрагері болу үшін үлкен ағаларымен бәсекелесіп, немесе таңдау жасалғаннан кейін үлкен ағасының құқығын тартып алуға тырысты.
A cadet branch consists of the male line descendants of a monarch's or patriarch's younger sons (cadets). In the ruling dynasties and noble families of much of Europe and Asia, the family's major assets (realm, titles, fiefs, property and income) have historically been passed from a father to his firstborn son in what is known as primogeniture; younger sons, the cadets, inherited less wealth and authority (such as a small appenage) to pass on to future generations of descendants. In families and cultures in which that was not the custom or law, such as the feudal Holy Roman Empire, the equal distribution of the family's holdings among male members was eventually apt to so fragment the inheritance as to render it too small to sustain the descendants at the socio economic level of their forefather. Moreover, brothers and their descendants sometimes quarreled over their allocations, or even became estranged. While agnatic primogeniture became a common way of keeping the family's wealth intact and reducing familial disputes, it did so at the expense of younger sons and their descendants. Both before and after a state legal default of inheritance by primogeniture, younger brothers sometimes vied with older brothers to be chosen as their father's heir or, after the choice was made, sought to usurp the elder's birthright.
Мәртебе
Мұндай жағдайларда отбасының беделін, атақ-даңқын және байлығын арттырудың басты жауапкершілігі болашақ ұрпақ үшін үлкен тармаққа тиді. Аз қамтамасыздықпен кадеттің отбасы болуы күтілмеді. Егер кадет отбасы құруды таңдаса, оның мүшелері беделділіктен сақталып, отбасының әлеуметтік мәртебесін сақтап қалуы керек еді, бірақ үлкен тармақ үшін тым арсыз немесе қауіпті болған, басқа билеушінің аймағына көшіп кету, саудамен айналысу немесе заң, дін, ғылым, әскери қызмет немесе мемлекеттік қызмет сияқты кәсіптерді таңдауға құқылы болды. Кейбір кадеттік тармақтар үлкен тармақтың тәжін мұра етті, мысалы, 1593 жылы Вендом Бурбон графтары Франция тағына отырды (азамат соғысынан кейін); Савой-Кариньян үйі 1831 жылы Сардиния патшалықтарына және 1861 жылы Италияға ие болды; Цвайбрюкен графтары 1799 жылы Рейн Палатинат Электоратын және 1806 жылы Бавария Корольдігін алды; ал 1890 жылы Люксембург Ұлы Герцогтығында құлатылған Нассау герцогі егемендікке қайта келді. Басқа жағдайларда кіші тармақтар үлкен тармақтардан жоғары дәрежеге және билікке көтерілді, мысалы, Саксонияның сайлаушылары мен патшалары, Веттин әулетінің кіші тармағы, Саксонияның Веймар ұлы герцогтарынан гөрі. Веттиндердің одан да кіші тармағы, Саксен-Кобург пен Гота кіші герцогтігінің билеушілері, 19 және 20 ғасырларда дипломатия немесе неке арқылы Бельгия, Португалия, Болгария және Ұлтақтар Достастығының патшалық тәждерін иеленді немесе олармен туыстық байланыс жасады. Сонымен қатар, Ольденбург (Гольштейн-Готторп), Полиньяк және Бурбон-Парма үйлерінің кадеттеріне үйлену осы әулеттерді сәйкесінше Ресей, Монако және Люксембург тақтарына жеткізді. Голландия корольдік үйі әр түрлі уақытта Мекленбург және Липпе (Бистерфельд) үйлерінің кіші тармағы болды. Ұлтақтар Достастығында Эдинбург герцогі Филипптің еркек ұрпақтары Глюксбург үйінің кадет мүшелері болып табылады. Кадеттік тармақтардың заңды мұрагерлерін сақтап, мәртебесі төмендеуі мүмкін еді, себебі саяси құлпырулар кезінде (фракциялық дауларда немесе революциялардағы құқықтық механизмдер, өлім жазасы және көрсетілімдік соттар) жеткіліксіз байлық өмір сүруге келмейтіндей болды, сондай-ақ танымал болмауы немесе биліктегі тармақтан алыстауы салдарынан. Капетиялық тармақтың де Куртене принцтерінің соңғы "принці" 1733 жылы корольдік тақпен танылмай қайтыс болды, бірақ Францияның VI Людовигінен бесұрпақтан кейін тегін жоққа шығаруға болмады. Медичи үйінің Оттажано князьдары Тоскана Ұлы Герцогтығына мұрагер болды, бірақ 1737 жылы одан үлкен тармақтың соңғы еркегі қайтыс болғаннан кейін, Еуропаның ірі державаларының араласуымен олардың орнына Габсбург-Лотарингия үйінен Франческо II Стефано тағайындалды. 1613 жылдан монархияның соңына дейін Ресей тағына билік еткен Романовтар, 1880 жылдан кейін, патша Александр II Рурикід ханшайымы Екатерина Долгоруковаға үйленгеннен кейін, 9 ғасырлық негізін қалаушы билеуші Руриктен тарағанын баса айтудан бас тартты. Бұл, ішінара, кейінірек кадеттік балаларды шеттету үшін, ал екінші жағынан, Александр ұзақ уақыт бойы Екатеринамен жақын қарым-қатынаста болғандықтан, неке морганаттық деп есептелді.
Ерекше аталатын кадеттік бөлімдер
Йорк әулеті: Англия королі Эдуард III Плантагенеттің төртінші ұлының ұрпақтары. Розалар соғысы (1455–1485) кезінде ағылшын тағында (1461) Ланкастер тармағы Плантагенеттердің агнатикалық жоғары сызығын ығыстырды, бірақ ақырында Ланкастердің туысқан ұрпағы Генри Тюдор, Ричмонд графы, Ричард III-тен (1485 жылдың тамызы) тақты басып алып, оны ығыстырды. Генрих VII ретінде ол 1486 жылдың қаңтарында кадет тармағының мұрагері, Йорктік Елизаветаны патшаның қалыңдығы ретінде қабылдады. Олардың ұлы Генрих VIII осылайша Плантагенеттердің екі тармағын өз тұлғасында және Англия тағында біріктірді және 1603 жылға дейін Англияны басқарған Тюдорлар әулетін құрды. Шлезвиг-Гольштейн-Зондербург-Глюксбург әулеті: Дания королі Кристиан III-тің (Ольденбург әулеті) кіші ұлының ұрпақтары, олар ақырында Дания, Норвегия және Грекияның монархтары болды. Бурбон әулеті: Франция королі Людовик IX-тің кіші ұлының ұрпақтары. 1589 жылы Франция королі Генрих IV тұлғасында Валуаның аға желісінен Франция тағына мұрагерлік етті. Олардан Испанияның Бурбон корольдері (карлистік және француздық легитимистік желілерді қоса алғанда), Екі Сицилия корольдері және қазіргі уақытта Люксембургтің Ұлы Герцогтігінде кадет желісінде билік ететін Парма герцогтарының ұрпақтары тарады. Сондай-ақ, Луи XIII де Бурбоннан Орлеандар үйі деп аталатын кадеттік тармақ тарайды, оған Азамат патша Луи Филипп, Франция тағына Орлеандық талапкерлер (Генри, Париж графы, Франция герцогы) және Орлеан-Браганза үйі жатады. Гонзагалар әулеті: Мантуяда билік құрған асыл отбасы өз әулетінде кейбір кадеттік тармақтарды санады. Гиза үйі: Лотарингия герцогтары континенттік тәуелсіздікке ие болса да, олар номиналды түрде Киелі Рим императорларының вассалдары болды, ал олардың геосаяси маңызы олардың аймағының көлеміне қарағанда, бәсекелесетін француз және неміс халықтарының арасындағы маңызды орынға ие болды. Антуан герцогтың інісі Лотарингиялық Клод Францияда Гиз иелігінен қорқып, өзінің байлығын іздеу үшін француз сотына барды. Ол жерде оған Франция жұртының мүшесі ретінде Гиз герцогы атағы берілді, ол және оның еркек ұрпақтары бұдан былай принц étranger дәрежесіне ие болды. Протестантизмнің кальвинистік түрі Францияның ақсүйектері мен саудагерлер қатарына кеңінен тараған кезде, Клодтың ұрпақтары Контрреформацияны қабылдады және протестанттық монархтың соңғы Валуа патшаларының тағына ие болуына немесе оны басып алуына жол бермеу үшін Католик лигасын құрды. Лиганың басшылығы Гизеске француз саясатында теңдесі жоқ билік берді. Олардың Франциядағы дін соғыстары кезіндегі көшбасшылық рөлі 1593 жылы Бурбондар әулеті таққа отырғанға дейін Еуропа істеріндегі ықпалын одан әрі кеңейтті және Нансиде билік құрған аға ағаларының рөлінен әлдеқайда асып түсті. Мандела: Оңтүстік Африка Республикасының марқұм президенті Нельсон Мандела Оңтүстік Африканың Хоссас тебу халқының Нгубенгкука патшасының еркек ұрпағынан шыққан үлкен немересі болды. Алайда, ол және оның Тембус патшасы АмаХала әулетінің Мандела тармағының мүшелері ата-бабалар тағына отыруға лайық емес, өйткені олардың барлығы Нгубенгкуканың ритуалды төмен отбасынан шыққан әйелге жасаған үйленуінен тарайды. Осылайша, олардың патшалықтағы дәстүрлі рөлі - бұл таққа өздері отыра алмайтын Тембу монархтарының тұқым қуалайтын жеке кеңесшілері. Сонымен қатар, отбасының танылған басшысы, Мандла Мандела, дәстүр бойынша Мвезоның тайпалық басшысы ретінде қызмет етеді. Спенсер: Спенсер отбасының комиталды тармағы Джон Спенсерден тараған, ол Чарльз Спенсердің, 3-ші Сандерленд графының және Леди Энн Черчилльдің кіші ұлы. Ерлі-зайыптылардың үлкен ұлы Роберт әкесі берген Сандерленд граф титулын мұра етті. Роберт, 4-ші Сандерленд граф, мұрагерсіз қайтыс болған кезде, оның аталық атақтары оның кіші інісі Чарльзға берілді, ол кейіннен Марлборо герцогы атағын енесі Генриетта қайтыс болғаннан кейін мұра етті және 3-ші Марлборо герцогы болды. Чарльз ұрпақтары (кейіннен Спенсер Черчилльдер деп аталды) Спенсерлер отбасының аға тармағы болды. Оның кіші інісі Джонның жалғыз ұлы болды, оның аты Джон болды, ол 1-ші граф Спенсер болды. Спенсерлер сызығынан көптеген танымал тұлғалар, соның ішінде Уэльс ханшайымы Диана, оның ұлы Уэльс ханзадасы Уильям Ұлыбританияның мұрагері. Веллингтон: Артур Уэлсли, Ричард Уэлслидің кіші інісі, Морнингтонның 2-ші графы, өзінің мансабын аға ағасының қорғауында бастады. Ол әскерге түсті, бұл жас ұлдарының дәстүрлі кәсібі еді. 1809–1814 жылдары ол бірқатар маңызды жеңістерге жетті және оған бірнеше жоғарылау атақтар берілді: Барон Дуро, Висконт Веллингтон, Эрл Веллингтон, Маркиз Веллингтон және, ақырында, Герцог Веллингтон. Барон Коулидің, Ричард Уэлслидің кіші інісінің ұрпағы, Ұлыбритания жұртында Коули графы болды, осылайша оның отбасының кіші тармағы да Ирландия жұртындағы Морнингтон графынан жоғары мәртебеге ие болды. Сауд әулетінің жағдайында, "Аль Сауд" тегі Мухаммед ибн Саудтың немесе оның үш бауырласының – Фархан, Тунайян және Мишаридің кез келген ұрпағына беріледі. Аль Саудтың басқа отбасы тармақтары, мысалы, Аль Кабир, Аль Жилуви, Аль Тунайян, Аль Мишари және Аль Фархан – кадеттік тармақтар. Кадеттік тармақтардың мүшелері үкіметте жоғары және ықпалды лауазымдарды иеленеді, бірақ олар Сауд тағына мұрагерлікке құқылы емес. Көптеген кадеттік мүшелер Аль Сауд ішінде туыстық байланысты нығайту және үкіметте ықпалын сақтау үшін үйленеді. Ибн Саудтың ұлдары, қыздары, әкелік қыздары және немерелері "Его Королевское Высочество" (HRH) деп аталады, кадеттік тармақтарға жататын адамдардан өзгеше, олар "Его Высочество" (HH) деп аталады, сонымен қатар, биліктегі корольдің "Екі қасиетті мешіттің сақшысы" атағы бар. Ауғанстандағы Мухаммадзай әулетінде, Паинда Мухаммед Хан, Мухаммадзай әулетінің патриархының барлық ұрпақтарына "Сардар" (принц) деген атау беріледі. Мухаммадзайдың кадеттік тармақтары Паинда Мухаммедтің қай ұлы арқылы принц тарағанына қарай анықталады. Кадеттік тармақтарға Телай, Сұлтан Мұхаммед Ханның ұрпақтары, оларға король Захир Шах, принц Дауд Хан және профессор принц Абдул Халек жатқан; Дост Мұхаммед Ханның ұрпақтары, оларға король Аманулла Хан жатқан және Шағаси, Паинда Мухаммед Ханның басқа балаларының ұрпақтары, оларға Лойнаб Шир Дил және принц Әли Хан Шағаси жатқан.