Кіріспе

Бельгияның патшайымы (1865–1902 жылдары) және Гогенлоге-Шиллингсфюрст ханзадасы Готфридтің әйелі, Австрияның Мари Генриеттасы (Мари Генриетта Анна; 23 тамыз 1836 – 19 қыркүйек 1902) – король Леопольд II-нің әйелі болған Бельгия патшайымы. Бұл неке Мари Генриетта мен Леопольдтың қалауына қарсы жасалған және олардың мінездерінің үйлеспеуінен бақытсыздыққа ұшырады. 1872 жылдан бастап олар жеке өмір сүргенімен, қоғамда бірге пайда бола берді. Патшайым Мари Генриетта белсенді және зиялы ат споршысы ретінде танымал болды, ол өте жануарларын сүйді. 1895 жылы ол қоғамдық өмірден толығымен шеттесіп, соңғы жеті жылын Спа қаласында өткізіп, «Спа патшайымы» деп аталып кетті.

Ерте өмір

Мари Генриетта – Венгрия палатины Жозеф пен Вюртемберг герцогинясы Мария Доротеяның бес баласының бірі. Мари Генриетта Австрия императоры Фердинанд I-нің туысы және әкесі арқылы Киелі Рим императоры Леопольд II-нің немересі болды. Анасының туысқандық байланысы арқылы ол Ұлыбританияның болашақ королевасы Мэридің бірнеше буыннан кейінгі туысы еді. Оның әкесі Венгрия палатины болғандықтан, ол балалық шағының көп бөлігін Венгриядағы Буда қамалында өткізді. Ол он жасында әкесінен айырылды. Әкесі қайтыс болғаннан кейін, Венадағы Аугартен сарайында Австрия архигерцогы Иоаннның қамқорлығына берілді. Ол анасы тарапынан "ұл сияқты" тәрбиеленген деседі. Мари Генриетта – күшті жігері мен ыстық мінезі бар, сонымен қатар атпен жүруге құштар, жанды да белсенді адам еді.

Неке

17 жасқа толуға бір күн қалғанда, ол 18 жастағы Бельгияның ханзадасы Леопольдке, тақтың мұрагеріне, 1853 жылғы 22 тамызда үйленді. Леопольд – Бельгия королі Леопольд I мен оның француз әйелі Луиза Орлеанның екінші тірі қалған ұлы; Мари Генриетта – Бельгия королевасы Шарлоттаның қарындасы, Мексиканың болашақ императоршасы, сондай-ақ Ұлыбритания королевасы Виктория мен Португалия королевасы Мария II-нің туысы. Бұл неке Бельгия монархиясының беделін арттыру мақсатымен жасалды. Жаңадан құрылған монархияның бұрынғы протестант монархы болған Бельгия королі, ұлының Рим-католик және беделді әулеттен шыққан мүшеге үйленуін қалады, ал Габсбургтер есімі – оның маңызды қасиеттерінің бірі еді. Бұл неке сонымен қатар жаңа Бельгия Корольдігі мен Австрия Нидерландының Габсбургтер әулеті арасында тарихи байланыс орнатуға мүмкіндік берді. Неке туралы ұсынысты оның болашақ қайын атасы, Бельгия королі, оның қамқоршысы, Австрияның эрцгерцогы Иоаннға жасады, және екеуі оның рұқсатынсыз бұл мәселені шешті. Ол Леопольдпен 1853 жылғы мамыр айында Хофбургтегі императорлық сарайда өткен кеште таныстырылды және оған үйленетінін естіді. Олар екеуі де бір-біріне жақсы әсер қалдырмады. Ол некеге келу жоспарларына қарсылық білдірді, бірақ анасы оны көндірді. Леопольд өзі де некеге әкесінің ықпалымен келіскенін айтты. Мари Генриетта Австрия тағына құқығынан бас тартып, 1853 жылғы 8 тамызда Венада неке шартына қол қойды. 10 тамызда Шёнбрунн сарайында алыс қатысу арқылы үйлену тойы болды, содан кейін ол Брюссельге сапар шекті, онда 22 тамызда Леопольдпен бірге ресми той өтті. Тойдан кейін Бельгия провинциялары бойынша саяхат жасалып, қазан айында Ұлыбританияға барды. Королева Виктория король Леопольд I-ге олардың екеуінің арасындағы айырмашылықтар туралы айтты. Мари Генриетта – зиялы, білімді және мәдениетті адам ретінде сипатталды, ал Леопольд – жақсы сөйлейтін, әскери мәселелерге қызығушылық танытатын, бірақ ешқандай ортақ қызығушылықтары жоқ еді. Бұл неке Мари Генриет пен Леопольдтің еркіне қарсы жасалды және басынан бастап бақытсыздыққа толы болды.

Брабант герцогіні

1854 жылдың сәуір айында Леопольд пен Мари Генриетта Брабант герцогы мен герцогинясы ретінде Лейкен сарайына қоныстанды. Олар патшаның кіші балалары Филипп пен Шарлоттамен бірге тұрды. Мари Генриеттің әкесі патшамен тығыз қарым-қатынасы болмады, бірақ Шарлоттаның жақын досы болды. Мари Генриеттаға жеке үй берілді, оның қайын анасының бұрынғы құрметті қызметкері (бас қыз) – графня де Мерода. Ол өзін жануарларға деген құштарлығына арнады. Ол аттар мен атпен жүруге ғана емес, басқа да жануарларға қызығушылық танытты. Ол маймылдарды және иттерді өсіруге тырысты. Сонымен қатар, ол попугайлар мен балықтарды ұстады. Оның шамамен елу жылқысы болды. Ол музыкаға да қызығып, ән салу, фортепиано және арфа сабақтарын алды. Брабант герцогының денсаулығына байланысты, жылы климатқа саяхаттауы ұсынылды. Мари Генриетта 1855 жылы Вена, Триест және Корфу арқылы Мысырға, ал Мысырдан Иерусалимге онымен бірге сапарлады. Мари Генриетта және оның жұбайы Францияға мемлекеттік сапармен Универсалды көрмеге (1855) қатысты. Сапар барысында олардың өзгешеліктері тағы да сөз болды. Мари Генриетта күшті, көрікті және жанды, ал Леопольд – салқынқанды, құрғақ және денесі әлсіз деп сипатталды: Мари Генриетта – экстраверт, Леопольд – интроверт. Паулин де Меттерних олардың некесін «бақташы мен қадірлі әйел арасындағы одақ, ал қадірлі әйел – Брабант герцогы» деп жазды. 1856 жылы оның туысы, эрцгерцог Максимилиан, болашақ әйелі, Мари Генриеттаның қарындасы Шарлоттамен кездесу үшін Бельгия сарайына келді. Ол Мари Генриеттаның өзінің шапшаң ақылының көмегімен көптеген қиын жағдайларды жеңіп өтті және Бельгия корольдық отбасына жаңа өмір сыйлады деп бағалады. 1858 жылы Мари Генриетта алғашқы баласын дүниеге әкелді. Баланың қыз болуы көңіл көшірді. Таққа мұрагер 1859 жылы дүниеге келді. 1860 және 1864 жылдары Леопольд тағы екі ұзақ сауықтыру сапарын жасады, бұл жолы Мари Генриеттасыз, соңғы сапар Мысырға, Цейлонға, Үндістан мен Қытайға. Екі сапар да Мари Генриетта жүкті болған кезде жасалды, ол ұзақ сапарға кеткен күйеуінен кейін үйде балалармен қалуға көңілі толмады.

Таңдау

1865 жылдың 10 желтоқсанында король Леопольд I қайтыс болды және оның орнына ұлы Леопольд II таққа отырды, соның нәтижесінде Мари Генриетта патшайым болды. Король таққа отырғанда, Мари Генриеттаның қатысуы керек пе деген сұрақтар туды, бірақ король бас тартты және патшайым рәсімде көрермен ретінде болды. Мари Генриетта мен Леопольд король және патшайым болған алғашқы жеті жыл бойы бірге өмір сүрді, бірақ олардың қарым-қатынасы суық болды, ал Леопольд сыпайы, бірақ билігін көрсетуге бейім күйеу ретінде сипатталды. Мари Генриетта опера мен театрға қызығушылық танытты және әдетте Корольдік театрға барып тұратын, онда патшайымның жеке бөлмесімен кеңейтілген арнайы ложасы болды, онда патшайым жылдар бойы жинаған жақын достарымен араласатын. 1867 жылы оның қарындасы, Мексика императрицасы Шарлотта, Габсбургтардың кінәсінен психикалық тұрақсыздық үшін түрмеге қамалды. Леопольд Мари Генриеттаға Шарлоттаны Бельгияға босату үшін келіссөздер жүргізуді тапсырды. Ол кеңесшісі барон Адриен Гоффинемен бірге Венаға барды және екі апталық келіссөздерден кейін міндетін орындады. Шарлотта бастапқыда Лейкендегі корольдік жұппен бірге болды, онда Мари Генриетта оның қасынан кетпеді және денсаулығын жақсартуға өзін арнады. Шарлоттаның жағдайы жақсарғандай болды, бірақ ол қайтадан нашарлағанда, Мари Генриетта шыдамдылығын жоғалтты және 1869 жылы Шарлотта Лейкеннен толығымен кетіп қалды. 1869 жылы корольдік жұптың жалғыз ұлы қайтыс болды. Мари Генриетта қайғысын Леопольд сияқты ашық көрсетпеді, бірақ Леопольдсыз қайғыру үшін Швейцария мен Венгрияға бірнеше сапар шекті және дінге қызығушылық танытты. Король мен патшайым тағы бір ұлға ие болу үмітімен уақытша татуласты, бірақ олардың күш-жігері 1872 жылы тағы бір қыз, Клементинаның дүниеге келуімен аяқталғанда, олар ресми түрде әлі некеде болса да, қалған өмірлері бойы бөлек өмір сүрді. Леопольд II Мари Генриеттаны ұлының өліміне кінәлады, бұл айыптаманы ол кешіре алмады. Ол сонымен қатар Леопольдтың ашық түрде жасаған зинасынан да ұялған. 1872 жылдан кейін олар жеке өмірде бір-бірімен қарым-қатынас жасамай, бірақ қоғамда патша және патшайым ретінде көрінуді жалғастырды. 1878 жылдың тамызында король мен патшайымның тойы бүкіл Бельгияда ұлттық мерекелерге айналды: фестивальдар ұйымдастырылды, қоғамдық ғимараттар безендірілді және төрт мерекелік күн жарияланды. Мари Генриеттаға азаматтардың жарналары есебінен қаржыландырылған тиара сыйланды, ал патшайым ризашылық білдіріп, патриоттық сөз сөйледі. Мария Генриетта музыка мен сурет өнеріне қызығушылық танытты. Оның басты қызығушылығы – венгр жылқылары. Ол жылқыны тек міну үшін ғана емес, оларды өсіруге де белсенді түрде қатысты. Сондай-ақ, ол олардың қажеттіліктерін жеке өзі қамтамасыз етті, бұл сол кездегі патша әйелі үшін әдет емес және эксцентриктік деп есептелді. Королева әскери мәселелерге қызығушылық танытты және Беверлудегі әскери жаттығуларға жиі қатысты, онда ол өзінің венгр жылқысы, Беверлу атты жылқысына мініп баратын. 1870-1871 жылдардағы Франко-прусс соғысы кезінде ол медициналық көмек көрсетуге қатысты. Бельгия соғысқа қатыспаса да, королева өзінің шекарасынан өткен соғыста жараланған шетелдік сарбаздарға көмек көрсетуге өзін арнады. Ол Седан шайқасынан кейін жараланған сарбаздар үшін Брюссельдегі патша сарайын аурухана ретінде ашуға патшаны көндірді және ол жердегі жараланғандарға жеке қарады. Оның күш-жігері мойындалды және Саксония королі Иоанн I оған Сидония орденін табыс етті. Ол сондай-ақ 1871 жылы Брюссельдегі шешек эпидемиясы кезінде зардап шеккендерге көмек көрсетті. Ұлының өлімінен кейін Мари Генриетта балаларының тәрбиесін дерлік толығымен гувернанттар мен тәлімгерлерге тапсырды, олар өз билігін теріс пайдаланып, оларға жаман қарады, ал анасы олар үшін алыс тұлғаға айналды және тәлімгерлердің қатаң тәртіптік әдістерін мақұлдады. Ол қыздарының патшалық үйлерге үйленуін қалады. Ол Луизаның үйленуіне қуанды, өйткені бұл оған балалық шағындағы Венгрияға жиі бару мүмкіндігін берді. Ол қызы Стефанидің 1881 жылы Австрия мұрагер ханзадасымен құрметті некеге тұрғанына риза болды. 1889 жылы Майерлинг оқиғасында Австрия мұрагер ханзадасы өз-өзіне қол жұмсағанда, Мари Генриетта мен Леопольд Австрия императорының тыйым салған бұйрығын елемеді және оның жерлеу рәсіміне қатысты. Ол өзінің соңғы қызы Клементина мен күйеуінің немере інісі, Бельгия мұрагер ханзадасының некелерін қолдады және 1891 жылы мұрагер ханзада қайтыс болғанда қайғыға батты. Королева Мари Генриетта король Леопольдтың Конгоға деген қызығушылығын қолдамады, ол оны Мексика империясының сәтсіз жобасымен салыстырды және бүкіл отарлау жобасын шындыққа сай емес ...