Кіріспе

Le Dernier Combat (lə dɛʁnje kɔ̃ba; italic=yes) - 1983 жылы түсірілген француздық пост-апокалиптикалық фильм. Бұл Люк Бессонның толық метражды фильмдерді режиссерлік еткен алғашқы жұмысы, сонымен қатар Жан Реноның ең алғашқы маңызды рөлі болды. Фильмнің музыкасын Эрик Серра жазған. Бұл фильм Бессон, Рено және Серра арасындағы көптеген серіктестіктердің бастауы болды. Адамзаттың апаттан кейінгі өмірге бейімделуінің қараңғы көрінісі болған бұл фильм қара-ақ түспен түсірілген және бар болғаны екі сөзден тұратын диалогты қамтиды. Фильмде адамдардың белгісіз жағдай салдарынан үнсіз қалған әлемі бейнеленген.

Сюжет

Фильмді тастап кеткен кеңсеге түсірілген кадрдан бастаймыз, онда басты кейіпкер (Пьер Жоливет) секс-кукшамен жыныстық қатынаста болады. Кейін Адамды тастап кеткен көліктердің бөлшектерін құтқаруға тырысқан кезде көреді, бірақ ол үйіне бос қолына оралады, онда ол уақытша ұшақ жасаумен айналысады. Ол адам өзі тұратын, айналасы шөл даламен қоршалған кеңсе ғимаратынан шығып кетеді. Бір топ адам шөл далада тіршілік етіп жатыр. Олар "Кеуде" (Морис Лами) деген адамды тұтқынға алып, оны өздері үшін су алуға мәжбүрлейді. Тірі қалғандарды бақылап жүрген Адам олардың лагеріне барады, олардың көшбасшысы "Капитанды" (Фриц Веппер) пышақпен шауып, автокөлік батареясын алады. Тірі қалғандар Адамды қуып жүр, бірақ ол өзінің қазір аяқталған ұшағында қашып құтыла алады. "Жанна" (Жан Рено) консерваланған тағамдар салынған қораппен ауруханаға жақындап барады. Жәндік қоңырау шалады, ал "Дәрігер" (Жан Буаз) консервіленген тағамдарды жерге қойып, есіктен қашуды тапсырады. Содан кейін Доктор затты алып, Жәндік кірмей тұрып есікті жауып қояды. Адамның ұшағы түнде құлап түседі. Келесі күні таңертең ол жолды жалғастырады. Brute ауруханаға жаңа қораппен оралады, бірақ бұл жолы ол ғимаратқа кіру үшін есікті жеткілікті уақыт ашық ұстайтын құрылғыны жасайды. Алайда, жоспар іске асады, ғимаратқа қайта оралғаннан кейін Доктор екінші темір қақпаны жабатын рычагты тартады, бұл Жәндіктің кіруіне кедергі келтіреді. Ол бір бос бараны тауып, қатты мас болып, құлап қалады. Ол оянғанда сыртқа шығып, балық жауып жатқанына таңғалады. Балықты пісірудің жолын іздеп жүріп, Адам Жабайыға кездеседі. Бір-бірімен шайқасып, Адам қашып құтыла алса да, Жәндік жеңіске жетеді. Жаман жарақат алған Адам дәрігерді тапқанша айналасында жүріп жүрді. Доктор Адамды емдеп, балық пісіреді. Доктор газ түрін жұтып алады, ол оған бір сөзді айтуға мүмкіндік береді: "Бонжуар". Адам да газды алып, сол сөзбен жауап береді. Екеуі де сөйлеуге қуанышты. Адам мен Доктор үстел теннисі мен сурет салу арқылы байланысады, Адам барда тапқан суретті алу үшін құм дауылға түсіп кетеді. Барда тұрып жатқан Жәндік қайтып келіп, суреттің жоғалғанын байқайды. Доктор тамақ әзірлеп, Адамның көзін байлайды. Ол Адамды аурухананың бір бөліміне апарып, оған тамақ береді. Жәндік аурухананың есігін өртеп жібереді, бірақ Доктор мен Адам отты сөндіреді. Адам мен Доктор әйелге қайтадан тамақ әкелуге барады, ал Адам оған оралған сыйлық береді. Содан кейін олар Brute-ді темір қақпадан көрге ұмтылып ұстайды, бірақ оны қорқытып жібере алады. Доктор мен Ер адам әйелге тамақ дайындайды, бірақ бұл жолы Доктор ер адамның көзін байламауға рұқсат етеді және оның шашын шаюға шақырады. Осы арада "Адамзаттың" аурухананың темір қақпасын бұзып кіргені белгілі болды. Доктор әйелге бара жатқанда аспаннан жаңбыр жауғанда қаза табады. Әйелді Докторсыз қалай табуды білмейтін Адам оны табуға тырысады, бірақ ол Жәндікпен бетпе-бет келеді. Бірде Адам Жабайыны өлтіреді. Кейін Адам әйелдің бөлмесін табады, бірақ Жәндіктің оны өлтіргенін білгенде күйреген. Адам ұшағын жөндеп, ол кездескен алғашқы тірі қалғандарға қайта оралады. Ол жаңа басшыны өлтіріп, "Кереметті" босатып жібереді. Қалыңдыққа Капитанның кәнизагын (Кристиан Крюгер) қайда ұстағанын көрсетеді. Ол қызға жылы жүзбен қарайды, қыз да оған жылы жүзбен қарайды.

Тақырыптар

Эксетер университетінің кинотану кафедрасының директоры Сьюзан Хейвард "Люк Бессонның фильмдері" кітабында "Соңғы шайқас" және "Бесінші элемент" фильмдерін қоршаған ортаға келтірілген зиян тақырыбына ерекше назар аударатын Бессонның екі фильмі деп атады, себебі екі фильмде де қалдықтар мен ластану айқын көрінеді. Капитализм де маңызды тақырып ретінде қарастырылды; тұтыну тауарлары өлімнің белгісі сияқты бейнеленді, мысалы, шөлде тасталған көліктер мен суға батқан тасталған зауытта жүзіп жүрген кір жуу машиналары.

Өндіріс

Бессон фильмді "ойша шарықтау" деп сипаттап, фильмге Париждегі тастап кетілген кинотеатрда алған әсерінен шабыттанғанын айтты. Парижде қаншама тастап кетілген ғимараттар бар екенін ойлап, Бессон осының бәрі бірге болатын әлемді жасауға шешім қабылдады және бұл идеяны 1981 жылғы өзінің алғашқы қысқаметражды фильмі "L'Avant Dernier"-дің толықметражды нұсқасын жасау туралы бұрынғы ұсынысымен үйлестірді. "Le Dernier Combat" көбінесе Парижде түсірілді, ал шөлдегі көріністер Тунисте түсірілді. Париждегі түсірілім алаңдарына түсірілім аяқталғаннан кейін бір күнде бұзылған бұрынғы "Électricité de France" ғимараты және кейіннен Ұлттық кітапхана (Bibliothèque nationale de France) салынған қараусыз қалған аймақ кірді. Фильм қара-ақ түсті түсірілді және онда тек екі сөз диалог бар.

Шығару және қабылдау

Le Dernier Combat 1983 жылдың 6 сәуірінде Францияда көрсетілімге шықты. Фильм француздық прокатта 236 189 көрерменді қамтыды, бұл 1,7 миллион долларға баламалы соманы құрады. Стив Макфарлейн "Сендердің қастарыңдағы кинотеатрға келмейтін" блогынан фильмге орташа оң баға берді, былай деді: "Фильмнің мағынасы қатты сезімтал болғанымен (кім таңғалыр?), оның сыртқы түрі таза, қадамдық, құрметпен үнсіз – адамзат сөйлеу қабілетін жоғалтқан ескерсек, бұл орынды". Джанет Маслин The New York Times газетінен оны "жай құралдарды қолданып, юмор, қайғы, күдік және тіпті негізгі адамдық қажеттіліктердің анық айқындалған суреттемесін қамтитын керемет дебюттік фильм" деп сипаттады. "Чикаголық оқырман" журналының авторы Дэйв Кехр де оң пікір білдіріп, былай деді: "Диалогтың жоқтығы – бұл шебер орындалған тәсіл, бірақ бұл техникалық тұрғыдан дағдылы, бірақ айтарлықтай ештеңесі жоқ режиссер үшін тиімді сылтау. Тағы бір Джон Карпентер дүниеге келді, бұл жаман емес".

Марапаттар

"Соңғы шайқас" 1984 жылы Fantasporto фестивалінде "Үздік фильм", "Үздік режиссер" және "Көрермендер жюриінің сыйлығын" жеңіп алды. 1983 жылы Ситжес кинофестивалінде де "Үздік фильм" және "Үздік режиссер" сыйлықтарына ие болды, ал 1983 жылы Брюссель халықаралық фантастикалық кинофестивалінде "Сыншылар сыйлығын" жеңіп алды.

Үй медиасы

1985 жылы бұл фильм алғаш рет CBS/Fox Video-ның Key Video арқылы қазан айында "The Final Combat" ағылшынша атауымен видеокассетада жарық көрді. 2001 жылы DVD Talk-тан Адам Тайнер фильмнің тамыз айында шыққан DVD нұсқасын оң бағалап, бейне, дыбыс және мазмұны үшін 5 жұлдыздың 4-ін берді, ал қосымша материалдар үшін 0 жұлдыз берді, себебі қосымшалар тек басқа фильмдердің трейлерлері болды. Сол DVD 1997 жылғы Люк Бессонның "Бесінші элемент" фильмімен бірге "Люк Бессон 2 пакеті" ретінде шығарылды. 2003 жылдың сәуір айында бұл пакетті қарастырған DVD Talk-тан Рон Эпштейн "Le Dernier Combat" DVD-сіне бейне, дыбыс және мазмұны үшін 5 жұлдыздың 3,5-ін берді, бірақ қосымша материалдар үшін 0 жұлдыз берді.