Кіріспе

Жеңіс бағанасы және Мехико қаласындағы мүсін

Тәуелсіздік періштесі, көбінесе қысқартылған атымен – Эль Ангел деп, ал ресми түрде – Монументо а ла Индипенденсия ("Тәуелсіздік монументі") деп белгілі, Мексика қаласының орталығындағы Пасео-де-ла-Реформа тас жолындағы айналым жолда орналасқан жеңіс бағанасы. Эль Ангел 1910 жылы Порфирио Диас президенттігі кезінде архитектор Антонио Ривас Меркадомен Мексиканың Тәуелсіздік соғысының басталуының жүз жылдығын еске алу үшін салынған. Кейіннен ол осы соғыстың ең маңызды батырларының мазараттарына айналды. Бұл Мексика қаласының ең танымал нысандарының бірі, ол тойлау мен наразылықтың орталық нүктесіне айналды. Ол Париждегі шілде бағанасына, Берлиндегі Жеңіс бағанасына және Нью-Йорктегі Колумб монументіне ұқсайды.

Сипаттама

Бағанның негізі төртбұрышты, әр төбесі заң, соғыс, әділет және бейбітшілікті бейнелейтін қола мүсіндермен безендірілген. Алғашқыда негізге тоғыз баспалдақ алып келіпті, бірақ жердің шөгуі салдарынан – Мехико қаласында жиі кездесетін мәселе – тағы он төрт баспалдақ қосылды. Мехико қаласының орталығына қарап тұрған базаның басты жағында "La Nación a los Héroes de la Independencia" ("Ұлт Тәуелсіздік Батырларына") деген жазу бар. Осы жазудың алдында балаға жол көрсетіп тұрған, лавр жапырақтарымен әшекейленген алып арыстанның қола мүсіні орналасқан. Ривас Меркадоның сөзінше, бұл мүсін «соғыста күшті және бейбіт уақытта мойынсұнғыш мексикалық халқы» символы. Бағанның жанында Тәуелсіздік соғысының кейбір батырларының мәрмәр мүсіндері орналасқан. Бағанның биіктігі өте жоғары. Құрылымы болаттан жасалған, сырты тастан қапталған, үстінде гүл шоқтары, пальма жапырақтары және Тәуелсіздік қайраткерлерінің есімдері жазылған сақиналармен әшекейленген. Бағанның ішінде екі жүз баспалдақтан тұратын баспалдақ бар, ол астананың үстіндегі көрініс алаңына жетелейді. Коринф стиліндегі бағананың жоғарғы бөлігі сол кездегі Мексиканың елтаңбасынан алынған, қанаттарын жайып тұрған төрт бүркітпен безендірілген. Бағанның басына Энрике Альчиати жасаған, грек Жеңіс құдайы Нике мүсіні орнатылған. Әлемдегі басқа да осындай жеңіс бағаналары сияқты, ол 24 каратты алтынмен жабылған қоладан жасалған (2006 жылы қалпына келтірілген) және салмағы жеті тонна. Періште, жалпы халық арасында солай аталады, оң қолында Мигель Идальгоның басынан да, төмендегі елден де символды түрде лавр тәжі ұстап тұр, бұл Жеңісті білдіреді, ал сол қолында үш буыны сынған тізбек бар, ол үш ғасырлық испан үстемдігінен азаттықты символдайды.

Тарих

Тәуелсіздік бағанасын құруға 1900 жылы президент Порфирио Диас бұйрық берді. Антонио Ривас Меркадо ескерткішті классикалық және заманауи элементтермен, оның түбінде қола мүсіндермен бірге бағана ретінде жобалады. Іргетасы 1902 жылдың 2 қаңтарында қаланды. Оның ішінде тәуелсіздік туралы жазба және сол дәуірдегі монеталар салынған алтын сандық орналастырылды. Бірақ 1906 жылдың мамыр айында іргетастар салынып, 2400 тас 25 метр биіктікке орнатылған кезде ескерткіштің қабырғалары құлады. Сондықтан Диас инженерлер Гиллермо Белтран и Пуга, Мануэль Маррокин и Ривера және Гонсало Гаритадан тұратын зерттеу комиссиясын құрды. Комиссия ескерткіштің іргетасы нашар жоспарланғанын анықтады, сондықтан құрылысты бұзуға шешім қабылданды. Жұмыс инженерлер Белтран и Пуга, Маррокин и Ривера және сәулетші Мануэль Горозпеден тұратын басқару комитетінің қадағалауымен қайта басталды, ал суретшілік жұмысын сәулетші Антонио Ривас Меркадоның қамқорлығына қалдырды. Барлық мүсіндерді итальян суретшісі Энрике Альчати жасады. Есіктердегі бір бет Ривас Меркадоның қызы Антониетаның бейнесі. Ескерткіш 1910 жылы Мексика Тәуелсіздігінің алғашқы жүз жылдығын атап өтуге дайын болды. Ашылу рәсімі 16 қыркүйекте, Грито-де-Долорес күні өтті (Мигель Идальгоның Мексика тәуелсіздігінің бастауы деп саналатын ұрыс шақыруы). Салтанатты шараға президент Диас және көптеген шетелдік дипломаттар қатысты. Мексиканың 10 мыңнан астам сарбазы және шетелдік әскери күштердің бөлімдері осы мерекелік оқиғаға атсалысты. Іс-шараның басты спикері мексикалық ақын Сальвадор Диас Мирон болды. Бұл тәуелсіздік ерлерін құрметтейтін мәңгілік жалын (Lámpara Votiva) 1929 жылы президент Эмилио Портес Гилдің бұйрығымен бағананың ішкі жағына орнатылды. 1957 жылдың 28 шілдесінде болған жер сілкінісі кезінде ескерткіш зақымдалып, Қанатты Жеңіс мүсіні жерге құлап, бірнеше бөлікке бөлінді. Мүсінші Хосе Фернандес Урбина бұл жұмысты бір жылдан астам уақыт бойы басқарды. Ескерткіш 1958 жылдың 16 қыркүйегінде қайта ашылды. 1985 жылдың 19 қыркүйегінде болған қатты жер сілкінісінен зардап шекпеді, бірақ баспалдақтары мен рельефтері зақымдалды, ал періштеге ешқандай зиян келген жоқ. 2019 жылдың 16 тамызында, гендерлік зорлық-зомбылыққа қарсы феминистік демонстрациялардан кейін, ескерткіш вандализм мен граффитиге ұшырады. Мексика қаласының әкімдігі кіруді мерзімсіз тоқтатты, бірақ жабылу бір жылдан екі жылға дейін созылуы мүмкін деп болжанды. Алайда, астаналық әкімдік жабылудың себебі реставрация екенін түсіндірді, бұл Paseo de la Reforma-дағы бірнеше ескерткіштерді қамтитын жұмыс жобасының аясында жүргізілді. Реставрация жұмыстары 2021 жылдың қазан айында аяқталды.

Сапарға

Келушілер ескерткішке кіре алады, оның негізіндегі ескерткіш тақталарын қарап, мұнараның басына көтеріледі. Кіру тегін, бірақ келушілер Куаутемок ауданында жеке куәлігін көрсету арқылы рұқсат алуы тиіс. Ескерткіш ішіне 15 минутқа дейін 6 адамнан аспайтын топтар кіре алады. Шамамен 200 сатылы жолмен көтерілу қиынға соғады. Ескерткіштің негізінде орналасқан алғашқы шамамен 15 саты кең және жайлы. Бағанның ішіндегі, шамамен 185 саты, дөңгелек, металлдан жасалған, өте тар және жоғары қабатқа дейін демалуға арналған алаң немесе тұрақ жоқ. Дене күші жеткіліксіз келушілер үшін көтерілу шаршатушы болуы мүмкін – бұл бірден 14 қабатты үйге көтерілумен тең, ал тар кеңістікте сезінуге қиналатындар көтерілуден аулақ болуы керек, себебі басқаларға жол беруге жеткіліксіз орын бар. Кейбір сатылы аймақтар өте қараңғы, жарық кіруі үшін тек бірнеше тіректер бар. Мұнараның жоғарғы балконы тар болғанымен, бағанды қоршап тұрған кең далаларды көруге мүмкіндік береді. Түсу жолы да сол дөңгелек сатылар арқылы жүзеге асырылады. Соңғы кезде Эль-Анхель Мексика қаласының тұрғындары үшін мерекелік жиын өткізуге дәстүрлі орынға айналды, әсіресе Мексиканың ұлттық футбол командасы жеңіске жеткен кезде және саяси митингтердің орталық нүктесі ретінде. 2016 жылғы наурыз айынан бастап, ішке кіру тек сенбі және жексенбі күндері сағат 10:00-ден 13:00-ге дейін рұқсат етіледі.