Кіріспе

АҚШ-тағы маусымдық арна және адамдар қоныстанған жер. Лос-Анджелес округі, Калифорния штатындағы шағын өзен.

Су жолының бағыты

Суайдын Сан-Габриэль тауларындағы Маунт-Уилсон тауының жанындағы Анджелес ұлттық орманндағы Ред Бокс Седлден басталады. Суайдын қалалық аймағына кіргенде, Аройо Секо арнасы батыста Ла Каньяда Флинтридж және шығыста Алтадена арасында ағып өтеді. Devil's Gate бөгетінің астында арна Футхилл тас жолының астынан өтеді. Брукссайд гольф алаңының солтүстік жағында арна су тасқынын бақылауға арналған каналға айналып, гольф алаңы арқылы оңтүстікке қарай жалғасады. Аройо Секо Пасадена қаласынан өтеді, Брукссайд паркі арқылы Роуз Боул стадионының жанынан ағып өтеді. 46,7 шаршы миль (121 км²) су жиналатын алаппен қоректенетін Аройо Секо арнасы Пасаденаның астындағы Реймонд су бассейнін толықтыруға көмектеседі, ол жергілікті сумен жабдықтаудың шамамен жартысын қамтамасыз етеді. Бұл арройо Пасаденада жаңбыр және дауыл суын жинап алатын екі ірі арнаның бірі болып табылады, екіншісі – Рио-Хондо суайдынының саласы болып табылатын қаланың шығыс жағындағы Итон-Ваш. Содан кейін Аройо Секо Вентура тас жолы мен Колорадо көшесіндегі көпірдің астынан өтеді және Сан-Рафаэль төбелерінде Пасаденаның оңтүстік шекарасында Реймонд жарылымын кесіп өтеді. Канал Оңтүстік Пасаденаның батыс шекарасымен жалғасады, содан кейін солтүстік-шығыс Лос-Анджелеске қарай Вердуго таулары мен Маунт Вашингтонның оңтүстік-шығысына қарай ағып өтеді. Аройо Секо Лос-Анджелес аудандарының Хайленд Парк, Хермон, Монтесито Хайтс және Сайпресс Парк арқылы өтеді. Ол Лос-Анджелес өзенімен Елизиан паркінің жанында, Доджер стадионы мен Лос-Анджелес қаласының солтүстігінде құсып аяқталады. Аройо Секо тас жолы немесе Пасадена тас жолы Оңтүстік Пасаденадан Лос-Анджелес өзеніне дейін Аройо Секо арнасымен қатар жүреді.

Дәстүрлі әңгіме

Devil's Gate-тің үстінде Арройо Секо өзенінің тасылдары осылай орналасқан, сондықтан сарқырамалар дүрбіліксіз, күлдіретін дыбыс шығарады. Тонгва Габриелино халықтық әңгімелерінде бұл өзен мен койот рухы арасындағы тікелей бәсекеге байланысты деп есептеледі.

Ерте тұрақтандыру

Арройо Секо – 1770 жылдың жазы мен күзінде Гаспар де Портола зерттеген Лос-Анджелес өзенінің салаларының бірі. Ол бұл арнаны Арройо Секо деп атады, себебі ол көрген барлық шатқалдардың ішінде осы жерде су ең аз болды. Осы саяхат барысында ол кейіннен Хаамонгна, Калифорния деп аталған елді мекенде Миллард шатқалының жанында Хаамогна (Хаамонга) басшысымен кездесті. Тонгва тайпасының бұл тобы Сан-Габриэль миссиясының құрамына кіріп, басқа да тайпалармен бірге «Габриеленос» деп аталды. Тарихи мәліметтер бойынша, Арройо Секо аймағы Пасаденаның туған жері саналады. 1820 жылдары миссиялардың секуляризацияланғаннан кейін, Арройоның шығысындағы кең аумақ Мексиканың Сан-Паскуаль ранчосының жеріне айналды, қазіргі Пасадена, Калифорния. Мануэль Гарфиас осы ранчоға иелік құқығын алған және ол жерде ең ұзақ тұрған тұрғын болды. Оның саз үйі қазіргі Оңтүстік Пасаденадағы Арройоның шығыс бөгесінде орналасқан. 1874 жылы Индиана колониясы құрылғаннан кейін, жаңа қоныс аударушылар өз үйлерін бүгінгі Оранж Гроув бульвары бойында, Арройоға параллель, солтүстік-оңтүстік бағытта созылған басты даңғылдың бойында салды. Дегенмен, терең және маусымдық су тасқынына ұшырайтын Арройо, қайта аталған Пасадена мен Лос-Анджелес арасындағы оңай саяхат пен тасымалдауға кедергі келтірді. Пасадена тарихында осы шатқалды кесіп өтуге төрт-бес сағат кеткені туралы әңгімелер көп айтылды, олардың шындығына сену қиын. Жоғарғы Арройода (Шайтан қақпасының солтүстігінде) тұрған алғашқы американдық «Ескі Бранк» деп танылды. Бранк каньонының үлкен иілісінде, шамамен қазіргі Орман шаруашылығы қызметкерлерінің үйі тұрған жерде шатырын тікті. Ол Сан-Францискодан «қаланың игілігі үшін» кеткені айтылады.

Көлік дәліздері

Арройо Секо каньонының тарихы алғашқы Тонгва тұрғындарынан басталады және ол әрқашан маңызды көлік дәлізі болып келген. Бүгінде ол Лос-Анджелес қаласының орталығын Пасаденамен, Сан-Габриэль аңғарының батысымен және Сан-Габриэль тауларымен байланыстырады. 1886 жылы Лос-Анджелес және Сан-Габриэль аңғары темір жолы Лос-Анджелес қаласының орталығынан батыстан шығысқа тік сызықпен кесіп өтетін үлкен ағаш пандуспен салынды. Кейін ағаш пандус Санта-Фе Арройо Секо теміржол көпірімен ауыстырылды. Бұл желі ақырында Санта-Фе теміржолының елден-елге өтетін бағытын құру үшін шығыстан келген теміржол желілерімен қосылды. Жергілікті тұрғындардың қатынайтын көлігі үшін электрлік троллейбус іске қосылды, оны Генри Э. Хантингтоннің кәсіпорны – Тынық мұхиты электр темір жолы басқарды. Ол "Қызыл вагондарды" Арройоның жоғарғы бөлігінен және Пасаденадан Сан-Габриэль аңғары арқылы Лос-Анджелес қаласына және одан әрі көптеген бағыттарға қатынайтын етті. Арройо Секоның төменгі бөлігіне Лос-Анджелес теміржолының "Сары вагондары" қызмет көрсетті. 1900 жылы Пасадена қаласының мэрі Хорас Доббинс инновациялық Калифорния велосипед жолын ашты. Бұл велосипедшілерге Лос-Анджелес қаласына дейін ертегі пойыздардың белгісіз кестесіне тәуелді болмайтын, жазық тақтайшасы бар биік ағаш құрылымды ұсынды. Доббинс Грин-отельден Реймонд-Хиллге дейін велосипед жолының тек екі мильдік бөлігін ғана салды, себебі теміржолдардың бәсекелестігі мен жылдамдығы арта бастаған атсыз көліктердің танымалдылығы жобаны күрделендірді. Бүгінгі велосипедшілердің белсенділері Пасаденадан Лос-Анджелес қаласына арналған велосипед жолының жоспарын қайта жаңғыртуда. Арройо Секо велосипед жолы қазір Хайленд Парктен Оңтүстік Пасаденаға дейін созылады, ал Кеннет Ньюэлл велосипед жолы Пасадена арқылы жалғасады. 1913 жылы Колорадо көшесіндегі көпір ашылды. Бұл құрылым Арройо арқылы иіліп, Игл-Рок, Глендейл және Сан-Фернандо аңғарына қол жеткізуге мүмкіндік берді. 1929 жылғы қор нарығының құлдырауы мен одан кейінгі 1930 жылдардағы Ұлы депрессия кезінде көптеген адамдар өмірлерін аяқтау үшін осы көпірді таңдады, соның салдарынан ол "Өзін-өзі өлтіру көпірі" деп аталды. 1980 жылдары көпірдің бетінен бетон сынықтары арнайы қойманың тұрақ орнына құлап, көпірдің құлдырауына себеп болды. 1989 жылдың қазанында Сан-Франциско-Окленд шығанағындағы көпірдің құлдырауынан кейін сақтық шарасы ретінде Колорадо көшесіндегі көпір жабылды. Ақырында, Федералдық көпірлерді жөндеу және ауыстыру қоры және басқа да жергілікті мемлекеттік агенттіктердің қаржылық көмегі көпірді толық қалпына келтіруге және сейсмикалық тұрғыдан нығайтуға мүмкіндік берді. Жобаның жалпы бюджеті 24 миллион долларды құрады және Колорадо көшесіндегі көпір 1993 жылдың 13 желтоқсанында уақытылы және бюджетке сәйкес қайта ашылды.

Арройо Секо саябағы

20 ғасырдың ортасына қарай автомобиль Оңтүстік Калифорния тұрғындарының өмірінің ажырамас бөлігіне айналды. 1940 жылы Арройо Секо Парквейі, алғашқы тас жол, Лос-Анджелес бөлігіндегі Арройоның жанында, жаңадан салынған су тасқыны арнасымен қатар парквей ретінде салынды. Бүгінде, Пасадена тас жолы деп те аталады, ол қала орталығынан өтіп, Харбор тас жолына жалғасады және Сан-Педро портының жанында аяқталады. "Arroyo Seco Corridor Management Plan" жобасы 2004 жылы "Arroyo Seco Parkway" үшін аяқталды. Жоспар Ұлттық тарихи мұраны қорғау қоры, Ұлттық көрнекті жолдар орталығы (федералды тас жолдар), Caltrans (мемлекеттік тас жолдар), Ұлттық саябақтар қызметі, Санта-Моника тауларын сақтау қоры және Сақтау білім беру және жоспарлау орталығы (CPEP Inc.) арасындағы серіктестік арқылы жасалды. Арройо Секо су тасқынына қарсы арна, болашақ су тасқындарынан болатын зиянды болдырмау мақсатында, Парквейдің салына бастағанға дейін және салынып жатқан кезінде Жұмыс прогресі басқармасымен салынды.

Су тасқыны және бақылау

Арройо-Секо өзенінің әдетте секундына бірнеше куб метрлік ағыны болады, бірақ оны уақыт-уақытпен тік беткейлі, эрозияға бейім таулы су жинау алабынан құйылатын күшті су тасқындары шайып кетеді. Арройо-Секо су тасқындарының қауесеті испандықтарды Арройо-Секо мен Лос-Анджелес өзендерінің қосылған жерінен алысқа орналасқан Лос-Анджелес Пуэблосын салуға мәжбүр етті. Тарихи деректер бойынша, бұл су тасқындары өзен арнасымен төмен ағып, Пасадена, Оңтүстік Пасадена, Альгамбра және Лос-Анджелес қалаларынан өтіп, Лос-Анджелес өзеніне дейін жететін. Лос-Анджелес қала болып дамып, кеңейгенде, осы су тасқындарынан келген зиян 1914 және 1916 жылдары ерекше ауыр болды.

Ібілістің қақпасы бөгеті

1938 жылы Лос-Анджелес округінің су тасқынын бақылау округі Лос-Анджелес округіндегі Devil's Gate шатқалында алғашқы су тасқынын бақылау бөгетін салды. Бұл бөгетке ат қойылған себебі, жартастың пішіні шайтанның бетіне ұқсайды. Бұл Миллард каньонының төменгі жағындағы Арройо Секо өзенінің ең тар жері болып табылады. Құрылысын Bent Brothers компаниясы жүргізді. Ла-Канада Флинтридж және Алтадена арасындағы Арройо-Секо өзеніндегі Devil's Gate бөгетін Лос-Анджелес округінің қоғамдық жұмыстар департаменті басқарады. Бөгеттің үстіндегі су тасқыны бассейні Арройо Секо өзенінің таудан келген суларын жинайды. Бұл аймақ қазір "Хаамонгна" деп аталады, бұл атау Tongva тайпасының тілінде "Ағын сулар, жемісті аңғар" деген мағынаны білдіреді. 2011 жылы су тасқыны бассейні 2009 жылғы Station Fire өртінен әкелінген қоқыстармен толып, су тасқынын бақылау шарасы ретінде тиімділігін азайтты. Лос-Анджелес округі қоршаған ортаға тигізетін әсері туралы мәлімдеме бойынша қоғамдық тыңдаулар өткізді, содан кейін Хаамонгна аймағынан қоқыстарды қалай алу керектігін анықтады. 2014 жылы Бақылаушылар кеңесі көршілер мен демалыс орындаушылардың қарсылығына қарамастан, бассейннен 2,4 миллион куб метр шөгіндіні алуға арналған бес жылдық жобаны бекітті. Қарсыластар жүздеген жүк көліктері қажет болады, бұл ластану мен шуды арттырады деп мәлімдеді. Сондай-ақ, олар жануарлар мекендейтін орынның жойылатынын және аймақты демалыс үшін пайдаланатын жаяу жүргіншілерге, велосипедшілерге және атпен жүретіндерге кедергі келтіретінін айтты. Пасадена шенеуніктері қолдаған балама жоба 1,4 миллион куб метр шөгіндіні алып тастап, тұрақты күтім жұмыстарын жүргізуді көздеді. Округ шенеуніктері су тасқыны қаупін азайту үшін көбірек шөгіндіні алуды қолдады, ал жұмыс 2019 жылдың басында басталды. Devil's Gate бөгетінің төменгі жағындағы Арройо Секо өзенінің көп бөлігі, екі қысқа учаскеден басқа, нөсер суларын және қалалық ағынды суларын жинақтайтын бетон арнада орналасқан. Бұл арна және Лос-Анджелес бассейні мен Сан-Габриэль тауларының етегіндегі басқа да ұқсас су тасқынын бақылау құрылыстары 1938 жылғы құрылыс салдарынан болған Лос-Анджелес су тасқынынан кейін салынды.

Қайта қалпына келтіру бағдарламалары

Жүз жылдан астам уақыт бойы Аройо Секоның табиғи ортасы және үлкен қалалық халқына жақын орналасуы оны қорғау, басқару және сақтау үшін күш-жігерді ынталандырды. Лос-Анджелес округінің су тасқынына қарсы күресу қызметі алғаш рет Аройо Секоның құйылыс суларын бақылау мақсатымен құрылды, ал Чарльз Луммис 1905 жылы Аройо Секо қорына негіз салды. Аройо Секо су айдынын басқаруды бағалау және жақсарту мақсатында бірқатар зерттеулер жүргізілді. Олардың ішінде:

Зерттеу немесе бағдарлама | Жыл | Сипаттама
---|---|---
Аройо Секо су айдынын қалпына келтірудің мүмкіндігін зерттеу | 2002 | Солтүстік-Шығыс ағаштары мен Аройо Секо қорының бірлескен жобасы. 2002 жылдың мамыр айында жарияланған бұл есеп су айдынын қалпына келтіру және басқарудың жоспарларын ұсынады. Зерттеуде гидрология, биология, су ресурстары және рекреациялық мақсаттар бойынша құнды техникалық есептер бар.
АҚШ Әскери Инженерлер корпусының Аройо Секо су айдынын барлау зерттеуі | 2002 | Су айдынының жағдайын бағалайды және Аройо Секодағы жұмыстардың федералдық маңызын анықтайды.
Пасадена Аройо Секо бас жоспары және қоршаған ортаға әсерін бағалау есебі (EIR) | 2003 | Пасаденадағы Анжелес ұлттық орман аймағында орналасқан Аройо Секоның бес мильдік (8 км) бөлігі үшін кешенді жобалар мен жақсартулар сериясын анықтайды.
АҚШ Орман шаруашылығы қызметінің Анжелес ұлттық орман бас жоспары | 2005 | Аройо Секоның жоғарғы таулық су айдынын басқару жоспарын анықтайды.
Аройо Секо су айдынын үйлестіру бағдарламасы (Аройо Секо қоры) | 2004 – қазірге дейін | Су айдынын басқарудағы ынтымақтастық пен бірлескен жұмыстың қабілетін арттыруға бағытталған. Калифорнияның су мәселелері және жергілікті су бағдарламалары туралы білім беру бағдарламаларынан өзге, бұл бағдарлама Аройо Секо Ұйымының кеңесіне қолдау көрсетеді – Аройоны жақсарту топтарының желісі.
Аройо Секо саябақ жолының басқару жоспары | 2004 | Caltrans үшін Ұлттық көрікті жолдар орталығы, Федералдық автомобиль жолдары, Тарихи сақтау жөніндегі ұлттық қор және сақтау білім беру және жоспарлау орталығы (CPEP, Inc.) ұйымдары дайындаған саябақ жолын басқару жоспары. Бұл жоспар жол белгілері мен басқа да жаңа жақсартулардың негізі болып табылады.
USACE Аройо Секо су айдынының мүмкіндігін зерттеу | 2005 – қазірге дейін | АҚШ Әскери Инженерлер корпусы Лос-Анджелес округі және басқа да жергілікті серіктестермен бірлесіп су ресурстарын, тіршілік ортасын және демалыс мүмкіндіктерін жақсарту үшін ең тиімді бағдарламаны анықтау мақсатымен су айдынын бағалауда. Зерттеу 2001 жылы басталды, бірақ жергілікті демеушілер федералдық қолдау үшін негіз болады деп үміттенеді.
АС Су айдынын басқару және қалпына келтіру зерттеуі (Солтүстік-Шығыс ағаштары) | 2006 | Су сапасы және тіршілік ортасын қалпына келтіру туралы деректерді қарастырады және су сапасын жақсарту жобаларына басымдық береді.
Орталық Аройо ағынын қалпына келтіру бағдарламасы | 2007–2008 | Қазір аяқталған бұл бағдарлама тіршілік ортасын қалпына келтіру, тұрақтар мен жолдарды жақсарту және қоқыс жинау құрылғыларын орнату арқылы Аройо Секо ағынының жағдайын және су сапасын жақсартты. Нәтижесінде, бұрын өзенде өсіп-өркендеген, бірақ су тасқынына қарсы шаралар салдарынан жойылған жергілікті балық – Аройо чуб қайтадан өзенге енгізілді.
Аройо Секо су айдынының тұрақтылық бағдарламасы | 2007–2010 | Су айдынының сақталуын, басқаруын және басқаруын жақсарту бағдарламасы.
Аройо Секодағы балықтарды қалпына келтіру | 2008 | C. Camm Swift жүргізген бұл зерттеу өзенде балықтарды қалпына келтіру мүмкіндігін бағалайды және қажетті жақсартулар туралы ұсынымдар береді.
Аройо Секо су айдынын бағалау | 2010 | Бұл бағдарлама Аройо Секо су айдынын қалпына келтіру және жақсарту бойынша ірі жобалардың бағалауын қамтамасыз етеді және Инженерлер корпусының экожүйелік зерттеуін ақпараттандыруға арналған. Зерттеуді CDM компаниясы Аройо Секо қоры үшін дайындады.
Hahamongna Ынтымақтастық балабақшасы | 2015 | Hahamongna Ынтымақтастық балабақшасы – Пасадена Су және электр энергиясы және Пасадена Қоғамдық жұмыстар департаментімен серіктестікте Аройо Секо қоры басқарған жергілікті мекендерді қалпына келтіруге бағытталған бастама. Балабақша менеджері Ник Хаммингбирдтің басшылығымен еріктілер жергілікті өсімдік түрлерін көбейтуге жұмыс істейді. Бұл процесте еріктілер Аройоның жергілікті флорасы мен экологиясы, бау-бақша техникасы, балабақшаларды басқару және жергілікті этноботаника туралы біледі.

Қайта қалпына келтіру мақсаттары

Аройо Секо аймағында су тасқынын толық бақылау функцияларын қалпына келтіру. Су ресурстарын жақсы басқару, оңтайландыру және үнемдеу, сонымен бірге су сапасын жақсарту. Аймақтық саябақтарда демалыс мүмкіндіктерін арттыру және табиғи қорықтардың ашық кеңістіктерін кеңейту. Қайта жаңарту жұмыстарын Лос-Анджелес округі және жергілікті қалалар, ең бастысы Пасадена қаласы жүзеге асырып жатыр.

Ұшу қозғалтқышы зертханасы - НАСА

Алғашқы зымыран қозғалтқыштарын сынау 1936 жылы Арройо-Секо өзенінде басталды, бұл Калифорния технология институтының Арройо-Секо өзенінің аузында Реактивтік Жылдамдық Зертханасын (JPL) құруына әкелді. 1950 жылдары JPL ракеталарды сынауға белсенді түрде қатысты, және ракета қозғалтқыштарының шуы Арройо-Секо аймағынан шақырымдар бойы естіледі. Бұл ракета жобалары 1958 жылы тоқтатылды. 1960 жылдардың ортасына қарай JPL Ұлттық Аэронавтика және Ғарыш Басқармасы үшін Жерге жақын және алыс ғарышқа ұшырылатын көптеген пилотсыз ғарыш зондтарын әзірлеуде, ұшыруда және қадағалауда маңызды рөл атқарды. Атап айтарлық жоба – Марс жүргіш-зерттеушісі (Марсоход), ол Марс бетінің панорамалық суреттерін жіберді. JPL аймақтық экологиялық белсенділер мен қоғамдық кеңшілік тарапынан жергілікті жер асты суларын зиянды химиялық заттармен, мысалы, еріткіштермен және перхлорат зымыран отынының үдеткіштерімен ластағаны үшін сынға ілікті. НАСА-ның ауқымды тазалау жобасы басталды, ол жер асты суларын тазартуға арналған көп миллион долларлық сорғы-сүзгі жүйесін қамтиды, судың ластану деңгейі федералды белгіленген шектен төмендеуге дейін зиянды заттарды жояды. Бұл жобаны НАСА жобалық тобы жүзеге асырады және АҚШ Қоршаған Ортаны Қорғау Агенттігі бақылайды. Тазалау жұмысының сапасы мен прогресі туралы ақпараттарды жазу үшін жиі қоғамдық тыңдалымдар өткізіліп, халықтың пікірлері ескеріледі.

Құсқар балықтарын қалпына келтіру

Арройо Секо канализациядан бұрын Оңтүстік стальбашаның, жаңбырлы алабұғаның анадромалық түрінің шарықталу ортасы болды. Арройода кем дегенде 2009 жылға дейін жаңбырлы алабұғаның тұрақты популяциясы болды, бірақ 2009 жылғы Станция өртінен кейін болған балшық көшкіндері осы популяцияны жойды деп есептелді. 2020 жылдың қараша айында Калифорния Балық және жабайы табиғат департаменті Сан-Габриэль өзенінің Батыс саласынан шамамен 500 форельді трансплантациялап, өзендегі жергілікті форельдің қайта орналасуын қамтамасыз етті.