Кіріспе

Британдық астроном (туған жылы 1939)

Налин Чандра Викрамасингхе (20 қаңтар 1939 жылы туған) – сингал ұлтының британдық математигі, астрономы және астробиологы. Оның ғылыми қызығушылықтары жұлдызаралық ортаны, инфрақызыл астрономияны, жарық шашырау теориясын, қатты дене физикасының астрономияға қолданылуын, Күн жүйесінің алғашқы кезеңдерін, кометаларды, астрохимияны, тіршіліктің пайда болуын және астробиологияны қамтиды. Фред Хойлдің шәкірті және әріптесі болған бұл екеуі 40 жылдан астам панспермияның белсенді жақтаушылары ретінде бірлесіп жұмыс істеді. 1974 жылы олар жұлдызаралық кеңістіктегі кейбір шаңның негізінен органикалық заттардан тұратынын болжады, кейін бұл пікір дұрыс екені дәлелденді. Викрамасингхе көптеген дәлелсіз талаптарды алға тартты, соның ішінде Жердегі аурулардың әртүрлі ошақтарының сыртқы кеңістіктен келгендігі туралы пікірлерді, оның ішінде 1918 жылғы тұмау пандемиясы және полиомиелит және жынды сиыр ауруының кейбір ошақтары туралы аргументтерді келтірді. 1918 жылғы тұмау пандемиясы кезінде олар кометалық шаңның вирусты бір мезгілде бірнеше жерге әкелгенін болжады – бұл көзқарас осы пандемия бойынша сарапшылардың басым бөлігімен қабылданбады. Жердегі аурулар мен сыртқы кеңістіктен келген патогендерді байланыстыратын мәлімдемелер ғылыми қауымдастық тарапынан жоққа шығарылды. Ол радио, теледидар және кинода пайда болып, онлайн блогтар мен мақалалар жазады. Ол BBC Horizon, Ұлыбританияның Channel 5 және History Channel телеарналарында көрсетілді. 2013 жылы Discovery Channel бағдарламасында "Қызыл жаңбыр" тақырыбында қатысты. Ол буддалық сектаның президенті Даисаку Икедамен байланыста болды, Сока Гаккай Халықаралық ұйымы, бұл олардың Ғарыш және мәңгілік өмір тақырыбындағы диалогын жариялауға әкелді, алдымен жапон тілінде, кейіннен ағылшын тілінде.

Білім және мансап

Уикрамасингхе Коломбодағы Корольдік колледжде, Цейлон университетінде (онда ол 1960 жылы математикадан BSc First Class Honours дипломмен бітірді) және Кэмбридждегі Тринити колледжінде және Иса колледжінде оқыды, онда докторлық және ScD дәрежелерін алды. Білімінен кейін Уикрамасингхе 1963 жылдан 1973 жылға дейін Кэмбридждегі Иса колледжінің мүшесі болды, содан кейін Кардифф университетінің колледжінде қолданбалы математика және астрономия профессоры болды. Уикрамасингхе 1982-1984 жылдары Шри-Ланка Президентінің кеңесшісі болды және Шри-Ланкадағы Іргелі зерттеулер институтын құруда маңызды рөл атқарды. Кардифф университетінде он бес жыл жұмыс істегеннен кейін Уикрамасингхе Кардифф университетінде ұқсас лауазымға ие болды, ол 1990 жылдан 2006 жылға дейін осы лауазымды атқарды. 2006 жылы зейнетке шыққаннан кейін ол университеттің президентіне есеп беретін арнайы жоба ретінде Кардиффтегі Астробиология орталығын құрды. 2011 жылы жоба Ұлыбританиядағы білім беру саласындағы кесімдер салдарынан қаржысын жоғалтып, жабылды. Осы оқиғадан кейін Уикрамасингхеге Бэкингем университетінің Астробиология орталығының директоры болып Бэкингем университетіне көшу мүмкіндігі ұсынылды, ол 2011 жылдан бері осы лауазымда қызмет етеді. Ол Кардифф университетінде Ұлыбритания профессоры қызметін толық емес жұмыспен үйлестіреді. 2015 жылы ол Англияның Кембридж қаласындағы Черчилль колледжінің қонақ ғалымы болып сайланды және «Астробиология және насихаттау» журналының бас редакторы болды. Ол 2015/16 жылдары Англияның Кембридж қаласындағы Черчилль колледжінің қонақ ғылымы болды; Бэкингем университетінің Астробиология орталығының профессоры және директоры, ол 2011 жылдан бері осы лауазымда қызмет етеді; сондай-ақ Панспермия және Астроэкономика институтының кеңесінің мүшесі және ғылыми жетекшісі, Огаки қаласы, Гифу, Жапония. 2017 жылы профессор Чандра Уикрамасингхе Шри-Ланканың Матара қаласындағы Рухуна университетінің физика кафедрасының адъюнкт-профессоры болып тағайындалды.

Зерттеу

1960 жылы ол Фред Хойлдің жетекшілігімен Кембриджте докторлық диссертациясы жұмысын бастады және 1962 жылы Корольдік астрономиялық қоғамның айлық хабарламаларында "Жұлдызаралық бөлшектердегі графит бөлшектері" атты алғашқы ғылыми мақаласын жариялады. 1963 жылы математика ғылымдарының докторы ғылымын қорғады және сол жылы Кембридждің Иисус колледжінің мүшесі болып сайланды. Келесі жылы Кембриджтегі Астрономия институтының ғылыми қызметкері болып тағайындалды. Мұнда ол жұлдызаралық шаңның табиғатын зерттеуді жалғастырып, осы салада көптеген мақалалар жариялады, бұл көміртегі бар бөлшектерді, сондай-ақ бұрынғы силикаттық модельдерді қарастыруға әкелді. Викрамасингхе 1967 жылы жұлдызаралық бөлшектер туралы толыққанды алғашқы кітапты жариялады. Ол осы салаға көп үлес қосты, рецензиядан өткен 350-ден астам мақала жариялады, оның 75-ден астамы Nature журналында жарық көрді. Хойл мен Викрамасингхе панспермияның радикалды түрін ұсынды, онда жерден тыс тіршілік формалары Жер атмосферасына еніп, эпидемиялардың, жаңа аурулардың және генетикалық өзгерістердің себебі болуы мүмкін екендігі айтылды, Хойл мен Викрамасингхе бұл өзгерістер макроэволюция үшін қажет деп санайтын. Чандра Викрамасингхе Фред Хойлмен ең ұзақ мерзімді ынтымақтастық байланысын құрды. Олардың кітаптары мен мақалалары бойынша Филь Плейт Викрамасингхені "дәлелдердің жетіспеушілігіне қарамастан, кез келген нәрсеге секіріп, оның ғарыштан келгенін айтатын шеңберден шыққан ғалым" деп сипаттады.

Ғарыштағы органикалық молекулалар

1974 жылы Викрамасинг алғаш рет жұлдызаралық кеңістіктегі шаңның бір бөлігінің көп бөлігі органикалық екенін болжады және бұл гипотезаны растайтын зерттеулер жүргізді. Викрамасинг формальдегид (H2CO) молекуласына негізделген полимерлік қосылыстардың бар екенін де ұсынды және оны растады. Фред Хойл мен Викрамасинг кейін 2175 А толқын ұзындығындағы ультракүлгін сәулелердің жұтылуын талдау арқылы бициклдік ароматты қосылыстарды анықтады, осылайша ғарышта полициклдік ароматты көмірсутек молекулаларының бар екенін көрсетті.

Хойл Викрамасон панспермияның үлгісін

Өзінің мансабы бойында Уикрамасингх, әріптесі Фред Хойлмен бірге панспермия гипотезасын дамытты, ол Жердегі өмірдің кем дегенде бір бөлігінің ғарыштан келгенін ұсынады. Панспермияның Хойл-Викрамасингх моделіне тыныш вирустар мен кептірілген ДНҚ және РНҚ ғарышта қорғанышсыз күйде тірі қалуы мүмкін деген қағидалар кіреді; астероидтар және кометалар сияқты кішкентай денелер ДНҚ және РНҚ-ны қоса, "өмір тұқымдарын", тірі, қазбаланған немесе ұйықтап жатқан, жасушалық немесе жасушалық емес өмірді қорғай алады; және астероидтардың, кометалардың және айлардың соқтығысуы осы "өмір тұқымдарын" жеке жұлдыз жүйесінде және одан әрі басқа жүйелерге таратуға әлеуетті. Ынтымақтастығының соңында Уикрамасингх және Хойл абиогенез Галактикалық орталыққа жақын жерде болды, ал панспермия осыдан кейін Құс жолы бойына өмірді таратты деген гипотезаны ұсынды және мұндай процесс Ғаламдағы көптеген галактикаларда жүзеге асуы мүмкін екеніне сендірді.

Стратосферада тірі жасушаларды анықтау

2001 жылдың 20 қаңтарында Үндістанның Ғарыш зерттеу ұйымы (ISRO) тірі жасушалардың бар-жоғын тексеру мақсатында 41 км биіктіктен стратосфералық шаңды жинау үшін Үндістанның Хайдарабад қаласынан шар ұшыруды жүргізді. Бұл жобаның серіктестерінің арасында Уикрамасингхе басқаратын Ұлыбритания ғалымдарының тобы болды. 2002 жылы Сан-Диегода өткен SPIE конференциясында Жер бетінен 41 км биіктікте табылган тірі микроорганизмдердің болуына дәлелдер ұсынылды. Алайда, эксперимент нәтижелері Жер бетінен 41 км биіктікке көтерілген микробтар емес, ғарыштан келген микробтар екенін көрсете алмады. 2005 жылы ISRO тобы 41 км биіктіктен екінші стратосфералық сынама алу экспериментін жүргізіп, бактериялардың үш жаңа түрін бөліп алғанын хабарлады, оның ішінде олар Фред Хойлдың құрметіне Janibacter hoylei sp. nov. деп атады. Дегенмен, бұл фактілер Жердегі бактериялардың ғарыш ортасынан пайда болғанын дәлелдемейді. Стратосферадан үлгілерді Янг және авторлар да алды (2005, 2009 жж.). Эксперимент барысында 35 км-ге дейінгі биіктікте жоғары радиацияға төзімді Deinococcus бактериясының штамдары анықталды. Бірақ, авторлар осы жаңалықтарды панспермиямен байланыстырмады. Викрамасингхе Годфри Луиспен бірлесіп, Кераладағы қызыл жаңбырдың талдауларын үйлестіруге де қатысты.

Жерден тыс патогендер

Хойл мен Викрамасинг Жердегі аурулардың әртүрлі жарылыстарын ғарыштан келген деп санайды, оның ішінде 1918 жылғы тұмау пандемиясы, сондай-ақ полиомиелит және жынды сиыр ауруының кейбір жағдайлары. 1918 жылғы тұмау пандемиясы бойынша олар кометалық шаң вирусты бірнеше жерде бір уақытта Жерге әкелді деп болжады – бұл көзқарас пандемия бойынша тәуелсіз сарапшылардың басым көпшілігі тарапынан қабылданбады. Милтон Уэйнрайт пен Джаянт Нарликардың бірлескен хатында, олар ауыр тыныс алу синдромын (SARS) тудыратын вирустың тауықтардан емес, ғарыштан пайда болғанын болжады. "The Lancet" журналы кейіннен бұл хатқа үш жауап жариялап, гипотезаның дәлелдерге негізделмегенін көрсетті және Викрамасингхе хатында көрсеткен эксперименттердің сапасына күмән тудырды. Жердегі аурулар мен ғарыштан келген патогендерді байланыстыратын мәлімдемелер ғылыми қауымдастық тарапынан жоққа шығарылды.

Полоннарува

2012 жылдың 29 желтоқсанында Шри-Ланканың Полоннарува қаласында жасыл от шары байқалды. Ол Аралғануила және Димбулагала ауылдарының маңында, сондай-ақ Далуккане қаласына жақын жердегі күріш егістігіне сынып түсті. Тас үлгілері Коломбодағы Денсаулық сақтау министрлігінің Медициналық зерттеу институтына жіберілді. Тастар талдау үшін Уэльстегі Кардифф университетіне жоспарланды, онда Чандра Викрамасингхе тобы оларды зерттеп, құрамында ғарыштан келген диатомиялар бар екенін мәлімдеді. 2013 жылдың қаңтар-наурыз айларында "Космология журналында" Ұлыбритания, АҚШ және Германия командаларының нәтижелерін баяндайтын бес мақала жарияланды. Дегенмен, метеориттер саласындағы тәуелсіз сарапшылар Викрамасингхе тобының зерттеген нысаны жер бетінде пайда болған, яғни Жерге түскен найзағайдың әсерінен құрылған фулгурит екенін айтты. Диатомия мамандары бұл мәлімдемені толықтырып, тау жынысынан табылған организмдердің жерде кең таралған түрлерге жататынын, осылайша олардың жер бетінде пайда болғанын растады. Бұл Перадения университетінің ғалымдары айтқандай, найзағайдың әсерінен емес, басқа жағдайда пайда болған. Алайда, бұл тұжырымдар тастардың метеориттер екенін дәлелдейтін нақты мәліметтер келтірмегендіктен сынға ұшырады.

Шетелдік тектес баспаяқтылар

2018 жылы Уикрамасингхе және тағы 30 автор "Биофизика және молекулалық биологияның прогресі" журналында "Камбрий жарылысының себебі: Жерден бе, ғарыштан ба?" деген мақала жариялады. Мақалада панспермияның кембрий жарылысының себебі екені айтылып, шамамен бас аяқтардың (cephalopods) мұздатылған жұмыртқалар арқылы метеормен жерге жеткізілген шетелдік тіршілік формалары екені болжайды. Бұл мәлімдемелер кеңінен жарияланды. Вирусолог Карин Меллинг осы журналда жарияланған серіктес пікірінде бұл мәлімдемелерді "қырғи қабақ сығып қарауға болмайды" деді.

Жаратылыс-эволюция талқылауына қатысу

Викрамасингхе мен оның ұстазы Фред Хойл өз деректерін ғаламдық тектің пайдасына қолданып, өмірдің жансыз материядан абиогенез арқылы пайда болуы туралы идеяға қарсы дәлелдер келтірді. Викрамасингхе ғаламдық тектің болжамын және "Ғаламда жоғары интеллекттің болу мүмкіндігін, сондай-ақ интеллекстің көптеген деңгейлерінің Құдайға қарай ұмтылуын, оны идеалдық шек ретінде қарастыру" тұжырымын ғылыми деректермен дәлелдеуге тырысады. 1981 жылы Арканзас штатында өткен ғылыми креационизмге қатысты сот процесінде Викрамасингхе қорғау тарапынан куәлік берген жалғыз ғалым болды, ал қорғау тарапы креационизмді қолдады. Бұған қоса, ол археоптерикстің қазба қалдығының жалған екенін жазды, бірақ ғылыми қауым мұны "абсурдты" және "білімі жоқ" деп санайды.