Кіріспе

Испанияның бұрынғы премьер-министрі (осы атқа ие басқа да адамдар бар) Хосе Каналехас и Мендес (31 шілде 1854 – 12 қараша 1912) – Испанияның Ферроль қаласында туған саясаткер, 1910 жылдан 1912 жылы қаза тапқанға дейін Испания премьер-министрі қызметін атқарды.

Ерте өмір

Темір жол инженері, саясаткер және El Eco Ferrolano газетінің редакторы Хосе Каналехас и Касас пен Мария дель Ампаро Мендес Ромероның ұлы. Ол отбасымен Мадридке көшіп, 1867 жылдың қазан айында Сан-Исидро институтына түсті, "өйткені сол кезде аккредиттелген мектептер бакалавриаттың алты жылдық білімінің соңғы екі жылын оқыта алмады". Мадридтің Орталық университетінде ол 1871 жылы құқық, ал 1872 жылы философия мамандығын бітірді, сондай-ақ екі факультет бойынша доктор ғылымының дәрежесін алды. 1873 жылы ол профессордың көмекшісі болды, бірақ екі кафедраға емтиханды тапса алмады, сондықтан оқытудан бас тартты. Ол Мадрид – Сиуад-Реал және Бадахос теміржол компаниясына жұмысқа орналасты, онда бас хатшы болып жұмыс істеді және компанияны басқа испан теміржол компанияларымен туындаған сот дауларында адвокат ретінде қорғады.

Саяси мансап

1881 жылы Каналехас Сориядан депутат болып сайланды. Екі жыл өткен соң, ол Посада Эррера басшылығымен премьер-министр кеңсесінде хатшы болып тағайындалды; 1888 жылы әділет министрі, ал 1894 жылдан 1895 жылға дейін қаржы министрі болды. 1902 жылдың наурыз айынан мамыр айына дейін Ауыл шаруашылығы, өнеркәсіп және сауда министрі қызметін атқарды, бірақ екі айдан кейін Ватиканның ықпалына қарсы мемлекеттің егемендігін қорғауға Сагаста үкіметінің әлсіз және "қабілетсіз" екенін есептегендіктен отставкаға кетті. 1906-1907 жылдары ол Депутаттар Конгресінің төрағасы болды (бұл лауазым ағылшын-саксон парламент спикеріне балама болып табылады).

Каналёжаның қызметі

1909 жылы Барселонадағы "Қайғылы апта" қанды қақтығыстарынан кейін Антонио Маура отставкаға кетті, ал Сегисмундо Морет қайтадан премьер-министр болып тағайындалды. Морет 1910 жылғы ақпанда отставкаға кетуге мәжбүр болды, оның орнына премьер-министр және Либералдық партияның төрағасы болған Каналехас тағайындалды. Морет Каналехас үкіметін "реакциялық тауарды жабатын демократиялық ту" деп сынады. Каналехас билікте болған кезде (өзінің монархы Альфонсо XIII-нің қолдауымен) жұмысшы табының орташа консервативтік саясатқа қолдауын қамтамасыз етуге бағытталған бірнеше сайлау реформаларын жүзеге асырды; сол кезде, әсіресе ауылдық аймақтарда кең таралған тәуелсіз саяси лидерлердің ықпалын шектеуге; католиктік шіркеуге тікелей қауіп келтірмей, католиктік білім берудің клерикалдық ықпалын әлсіретуге; және Испанияны нағыз демократияға айналдыруға. Бұл шаралар радикалдардың Испанияда тудырған әлеуметтік дүрбелеңге (және 1909 жылы Барселонадағы қысқа, бірақ қанды көтеріліске әкелген) тиімді қарсы тұрды.

Өлім

1912 жылғы 12 қарашада Каналхас Мадрид қаласының орталық бөлігіндегі кітап дүкенінің терезесінен сол кездегі жаңа әдебиеттерді қарап тұрғанда, анархист Мануэль Пардинас оқтап өлтірді.

Мұра

Каналехас монархияның экономикалық, азаматтық және саяси мәселелерде толыққанды демократиялық саясатты қабылдауға дайын болуы мүмкін деп сенді. Либералды тарихшы Сальвадор де Мадарияга Испанияның 1930 жылдардағы апаттарының себебі Каналахастың өлімі болды деп сақтайды, себебі бұл оқиға король Альфонсоны нағыз мемлекет қайраткерлерінің бірінен айырды.