Базелард – қазба шабуылына арналған орта ғасырлық қысқа қанжар. Швейцарияда "Schwiizerdolch" деп аталған, 14 ғасырда кең таралған қару түрлері туралы біліңіз.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Тарихи жиналмалы қару түрі
Historical type of bladed weapon
Базелард, швейцар тілінде Schwiizerdolch (сондай-ақ базилард, баслард, орта француз тілінде баделар, базелер және түрленулер, латын тілінде базелардус, басолардус т.б., орта жоғары неміс тілінде беселер, базелер, баслер, паслер; баслермессер) - Кейінгі орта ғасырларға тән қылыш немесе қысқа қанжардың тарихи түрі.
The baselard, Schwiizerdolch in Swiss German (also basilard, baslard, in Middle French also badelare, bazelaire and variants, Latinized baselardus, basolardus etc., in Middle High German beseler, baseler, basler, pasler; baslermesser) is a historical type of dagger or short sword of the Late Middle Ages.
Этимология
Қазіргі уақытта антикварлардың қолданысында "базелард" термині негізінен I пішіндес сапты, 13 ғасыр рыцарьдық қанжардан дамыған 14 ғасыр қанжарының түрі үшін сақталған. Сол кездегі қолданыс бұл терминге қатысты нақтырақ болған жоқ, және орта француз және орта ағылшын тілдеріндегі термин, ықтималды түрде, үлкен қанжарлардың кең ауқымына қатысты қолданылған. Термин (көптеген жазу нұсқаларында) алғаш рет 14 ғасырдың бірінші жартысында кездеседі. Дәлелдерге сүйенсек, "базелард" терминінің бастауы орта француз немесе ортағасырлық латын тіліндегі неміс тілінен келген "basler [messer]" – "Базель пышағы" сөзінің бұрмалануы болып табылады. "Базелард" термині де, H пішіндес сапты үлкен қанжар да 14 ғасырдың ортасында пайда болады. Франциядан алынған 14 ғасырға қатысты бірнеше мәліметтер бұл терминді "пышақ" деп түсіндіреді.
In modern use by antiquarians, the term baselard is mostly reserved for a type of 14th century dagger with an I shaped handle which evolved out of the 13th century knightly dagger. Contemporary usage was less specific, and the term in Middle French and Middle English could probably be applied to a wider class of large dagger. The term (in many spelling variants) first appears in the first half of the 14th century. There is evidence that the term baselard is in origin a Middle French or Medieval Latin corruption of the German basler [messer] "Basel knife". Both the term baselard and the large dagger with H shaped hilt or "baselard proper" appear by the mid 14th century. Several 14th century attestations from France gloss the term as coutel "knife".
Тарихи қолданысы
XIV ғасырдың ортасындағы үлгілердің бейнелеулері қабір мүсіндерінің құрамында сақталған (өлген рыцарьдың толық әскери киімінің бөлігі ретінде). 14 ғасырдың ортасына қарай базелард зорлық-зомбылыққа бейім азаматтар арасында танымал қосымша қару болды және ол бұзақылықпен байланысты болды. Немісше атауының (pasler, 1341 жыл) алғашқы жазбасы Нюрнберг сот құжатында кездеседі, онда әйелді осы қарумен басына соққан адамға қатысты іс тіркелген. 14-15 ғасырлардағы бірнеше неміс заң кодекстері қала ішінде базелард тасымалдауды тыйым салады. 14 ғасырдың соңына қарай, ол Франция, Италия, Германия және Англияны қоса алғанда, Батыс Еуропаның көп бөлігінде сәнге айналды. Sloane MS 2593 (шамамен 1400 жыл) үлкен базелард пышақтарын сәндік аксессуар ретінде пародиалайтын әнді жазды. Пирс Плаумен де қаруды бекершілікпен байланыстырады: осы оқиғада екі дін қызметкері, "Сэр Джон және Сэр Джеффри" күміс белбеу, базелард немесе түймелі баллок пышақ кигендері айтылады. Уот Тайлер 1381 жылы Лондон мэрі Уильям Уолворттың қолынан базелардпен қаза тапты, ал түпнұсқа қару 19 ғасырда "балық сатушылар компаниясы" тарапынан ерекше құрметпен сақталды. Базелард 16 ғасырдың басында қолданыстан шықты. Базелард термині мен оның вариациялары біраз уақыт сақталып келді, бірақ нақты пышақ түрімен байланысын жоғалтты. Француз тіліндегі бодлеер енді қисық, бір жақты кескіш пышақты білдіре алады. Базиларда – "Орландо Фуриозо" романындағы қылыштың аты. Сонымен қатар, ағылшын тілінде бұл термин қазір түрік қаруына, мысалы, ятағанға сіңірілуі мүмкін. Терминнің соңғы кездесуі 1602 жылы Шотландиядағы Канонбиде өткен жекпе-жектің аясында кездеседі. Жекпе-жекте қолданылатын қару туралы келісімді тіркеген құжатта "бір жарым метрлік жүзі бар екі баслард қылышы" деп көрсетілген. Осыдан кейін термин антиквариаттық контексте ғана қолданылады.
Depictions of mid 14th century examples are preserved as part of tomb effigies (figuring as part of the full military dress of the deceased knight). By the mid 14th century, the baselard is a popular sidearm carried by the more violence prone section of civilian society, and it retains an association with hooliganism. One early attestation of the German form pasler (1341) is from a court document of Nuremberg recording a case against a man who had injured a woman by striking her on the head with this weapon. Several German law codes of the 14th to 15th centuries outlaw the carrying of a basler inside a city. By the late 14th century, it became fashionable in much of Western Europe, including France, Italy, Germany and England. Sloane MS 2593 (c. 1400) records a song satirizing the use of oversized baselard knives as fashion accessories. Piers Plowman also associates the weapon with vain gaudiness: in this case, two priests, "Sir John and Sir Geoffrey", are reported to have been sporting "a girdle of silver, a baselard or a ballok knyf with buttons overgilt." Wat Tyler was slain with a baselard by the mayor of London, William Walworth, in 1381, and the original weapon was "still preserved with peculiar veneration by the Company of Fishmongers" in the 19th century. In the Old Swiss Confederacy, the term basler seems to have referred to the 14th to 15th century weapons with the characteristic crescent shaped pommel and crossguard, which occurred with widely variant blade length, and which by the early 16th century had split into the two discrete classes of the short Swiss dagger (Schweizerdolch) and the long Swiss degen (Schweizerdegen), indicating a semantic split between the formerly synonymous terms Dolch and Degen. The baselard proper falls out of use by the early 16th century. The term baselard and its variations persist for some time, but lose their connection with a specific type of knife. French baudelaire could now refer to a curved, single edged hewing knife. Basilarda is the name of a sword in Orlando Furioso. Also in English, the term could now refer to a Turkish weapon like the yatağan. A very late occurrence of the term is found in 1602, in the context of a duel fought in Scotland, in Canonbie. The document recording the agreement on the weapons used in the duel mentions "two baslaerd swords with blades a yard and half quarter long". After this, use of the term is restricted to antiquarian contexts.