Кіріспе
1982-1996 жылдары Испанияның премьер-министрі Фелипе Гонсалес Маркес (Feˈlipe ɣonˈθaleθ ˈmaɾkeθ; 5 наурыз 1942 жылы туған) – испандық заңгер, профессор және саясаткер, 1974-1997 жылдары Испания Социалистік жұмысшылар партиясының (PSOE) бас хатшысы, ал демократияның қайта орнатылуынан бастап 1982-1996 жылдары Испанияның үшінші премьер-министрі болды. Ол еркін сайланған Испанияның ең ұзақ қызмет еткен премьер-министрі болып табылады. Гонсалес 1964 жылы Франко режимінде PSOE-ге қосылды. 1965 жылы Севилья университетін заңгер мамандығы бойынша бітірді. 1974 жылы PSOE-ның 26-шы съезіндегі жарылыстан кейін Гонсалес партияның бас хатшысы болып сайланды. Франконың қайтысынан және Испанияның демократияға өтуінің басталуынан кейін Гонсалес 1977 жылғы жалпы сайлауда PSOE тізімін басқарды және Депутаттар Конгресіне өтті, бірақ Адольфо Суареске жеңіліп қалды. 1982 жылғы жалпы сайлауда PSOE жеңіске жеткеннен кейін Гонсалес өзінің алғашқы көпшілік үкіметін құрды, оған Депутаттар Конгресінің 350 депутатының 202-сі қолдау көрсетті және 1986, 1989 және 1993 жылғы жалпы сайлаулардағы үш қосымша жеңістен кейін он үш жарым жыл бойы Испания үкіметін басқарды. 1996 жылы Гонсалес Жозе Мария Азнар мен Халық партиясына сайлауда жеңіліп, 2000 жылғы жалпы сайлауда Севильядан Депутаттар Конгресіне соңғы рет сайланды.
Felipe González Márquez (feˈlipe ɣonˈθaleθ ˈmaɾkeθ; born 5 March 1942) is a Spanish lawyer, professor, and politician, who was the Secretary General of the Spanish Socialist Workers' Party (PSOE) from 1974 to 1997, and the 3rd Prime Minister of Spain since the restoration of democracy, from 1982 to 1996. He remains the longest serving Prime Minister of Spain to be freely elected. González joined the PSOE in 1964 when it was banned under the Francoist regime. He obtained a law degree from the University of Seville in 1965. In 1974, the PSOE elected González as its Secretary General after a split in its 26th Congress. After Franco's death and the beginning of the Spanish transition to democracy, González obtained a seat in the Congress of Deputies after he led the PSOE candidacy in the 1977 general election, but lost to Adolfo Suárez. After the PSOE victory in the 1982 general election, González formed his first majority government, backed by 202 out of the 350 deputies at the Congress of Deputies, and led the Government of Spain for thirteen and a half years after three additional victories in the 1986, 1989 and 1993 general elections. In 1996, González lost the election to José María Aznar and the People's Party and was elected to the Congress of Deputies for the last time in the 2000 general election, from Seville.
Ерте өмір
Гонсалес Севильядағы Беллавистада шағын сүт фермерінің отбасында дүниеге келді. Оның Лола Гонсалес Маркес есімді әпкесі бар, ол Франсиско Герман Паломино Ромераға үйленген, олардың Фелипе және Герман Паломино Гонсалес есімді екі ұлы бар. Ол Севилья университетінде заң білімін алып, еңбек құқығы саласындағы адвокат ретінде мансапты бастады. Университетте ол құпия социалистік кәсіподақтардың мүшелерімен танысты. Сонымен қатар, ол PSOE мүшелерімен байланыс жасап, Франко диктатурасы тұсында қажет болған партияның құпия қызметіне қатыса бастады. Ол сол кезде Исидоро деген лақап атты қабылдап, Мадридке көшті. Франциядағы Сюрен конгресінде ол Партияның Бас хатшысы болып сайланды. Франконың қайтысына дейін Гонсалес демократиялық оппозицияның солшыл қанатындағы ең белгілі тұлғаға айналып, Испанияның демократияға өтуіне сол кездегі Премьер-министр Адольфо Суареспен бірге маңызды рөл атқарды. Суарес үкіметі кезінде генерал және Премьер-министрдің орынбасары Мануэль Гутьеррес Мелладо Гонсалестен өзінің буынының өкілдері қайтыс болғанға дейін Азамат соғысы және франкистік репрессия туралы пікірталас көтеруден аулақ болуын сұрады. Франконың қайтысынан кейін 1977 жылы өткен алғашқы демократиялық жалпы сайлауда PSOE екінші орынды иеленді, бұл Гонсалеске жас, белсенді және үміткер көшбасшы ретінде танылуына мүмкіндік берді. Алайда, ол 1979 жылғы сайлауда жеңіске жете алмады және 1982 жылға дейін, Демократиялық орталықтың бірігуі тарағанға дейін күтуге мәжбүр болды.
Испанияның премьер-министрі
1982 жылғы 28 қазанда өткен жалпы сайлауда PSOE 48,3% дауыс алып, 202 депутатты (350-ден) жеңіп алды. 2 желтоқсанда Гонсалес Испания Үкіметінің Президенті болды, Альфонсо Гера оның орынбасары атанды. Ол Испания Азамат соғысынан бері осы лауазымға отырған алғашқы социалист болды, ал оның үкіметі – франкизм кезінде ешкім қызмет етпеген алғашқы үкімет еді. Депутаттар Конгресінде көп дауыспен, «рольдер» (испанша: el rodillo) деп танымал Гонсалестің сайлануы испандар арасында үлкен үміттерді тудырды. Оның үкіметі кезінде жалпыға бірдей және тегін білім беру 14 жастан 16 жасқа дейін ұзартылды, университет білімі реформаланды және кеңейтілді, әлеуметтік қамсыздандыру жүйесі дамыды және Рим католик шіркеуінің қарсылығына қарамастан, аборт ішінара заңдастырылды. Гонсалес реформалар мен экономиканы жаңартуды қадағалады. 1983 жылғы 23 ақпанда Үкімет банкротқа жақын тұрған және салымшылардың жинақтарын және 60 000 жұмыскердің жұмыс орындарын қорғау қажет деп есептеген «Румаса» жеке компаниясын мемлекеттік меншікке алу туралы заң қабылдады, бұл шешім қызу пікірталстарға және заңға қатысты сот дауларына әкелді, ол 1986 жылдың желтоқсанында ғана Үкіметтің пайдасына шешілді. 1986 жылғы 22 маусымда өткен жалпы сайлауда PSOE 44,1% дауыс алып, Парламентте 184 депутатты жеңіп алды. Гонсалес екінші рет Премьер-министр болып сайланды. Осы екінші мерзімінде Испания 1986 жылы Еуропалық экономикалық қауымдастыққа (ЕЭҚ) қосылды. Сол жылы өткен референдумда Гонсалес өзінің және партиясының бұрынғы НАТО-ға қарсы ұстанымын өзгертіп, Испанияның НАТО-да қалуын қолдады. 1989 жылғы 29 қазанда ол 1989 жылғы жалпы сайлауда 39,6% дауыспен және 175 орын алып, үшінші рет мандатын сақтап қалды. 1993 жылғы 6 маусымда Гонсалес 1993 жылғы жалпы сайлауда 38,8% дауыспен және 159 депутатты жеңіп алды. Оның төртінші жеңісі жаңа үкімет құру үшін Каталония және Баск елінің ұлттық партияларымен келісімге келуге мәжбүр болғандығымен қиындыққа толы болды. 1995 жылдың соңында Гонсалес алдағы жалпы сайлауда PSOE-ге жетекшілік етуі керек пе деген пікірталас туды. Халық партиясы оның биліктегі кезеңін нашар экономикалық жағдаймен байланыстыратын науқанын күшейтті (бірақ жұмыссыздық азайды және өткен онжылдықтағы экономикалық реформалар экономикалық өсудің тұрақты кезеңін бастады) және сыбайлас жемқорлық пен мемлекеттік терроризм туралы айыптаулармен, соның ішінде GAL арқылы ETA террористік тобына қарсы «кір соғыс» жүргізу туралы мәлімдемелермен байланыстырды. Баспасөз Хавьер Солананы мүмкін орынбасар ретінде қарастырды, бірақ 1995 жылдың желтоқсанында Солана НАТО-ның Бас хатшысы болып тағайындалды. 2020 жылдың маусымында ЦРУ Фелипе Гонсалес ГАЛ құруға рұқсат бергенін растайтын ақпаратты жариялады. Басқа лайықты кандидат табылмай, партияны Гонсалес қайтадан басқарды және 1996 жылғы 3 наурызда өткен жалпы сайлауда 37,4% дауыс алып, 141 депутатты жеңіп алды. Олар сайлауда Халық партиясына жеңілді, оның басшысы Хосе Мария Азнар 1996 жылдың 4 немесе 5 мамырында Гонсалесті Премьер-министр лауазымынан (испан тілінде presidente, ағылшын тіліндегі мағынасымен шатастырмау керек) алмастырды. Гонсалес үкіметі Испания экономикасына терең әсер етті, мысалы, автомобиль жолдары мен әуежайлар желісін кеңейту және жоғары жылдамдықты теміржол сияқты жаңа инфрақұрылымдарды құру. Гонсалес басқарған кабинеттер қоғамдық жұмыстармен ғана емес, театрлар, мұражайлар және орта мектептерді де қамтитын ұлттық, кешенді инфрақұрылымдық бағдарламаны алғаш рет іске асырды. Бұған қоса, жан-жақты әлеуметтік мемлекет құрылды, сондай-ақ зейнетақы және жұмыссыздық жәрдемақысы сияқты әлеуметтік бағдарламаларға өзгерістер енгізілді. Аптасына 40 сағат жұмыс істеуге рұқсат берілді, ал жалақысы бар демалыс күні жылына 30 күнге дейін ұзартылды. Зейнетақы қорлары құрылды, сонымен қатар әлеуметтік туризмге арналған ережелер жасалды. Мектепті бітіру жасы 14 жастан 16 жасқа дейін көтерілді, ал білім беру гранттарының саны сегіз есеге артты. Жұмыссыздықтан қорғау шаралары кеңейтілді және алты жасқа дейінгі балаларға арналған ұлттық білім беру жүйесі құрылды. Әлеуметтік тұрғын үй, жалпыға бірдей денсаулық сақтау және білім беру бойынша ақшалай жәрдемақылар, сондай-ақ жесірлік, ауру, мүгедектік және зейнеткерлік жалақы бойынша жәрдемақылар енгізілді. Әлеуметтік істер министрлігі құрылды, бұл 1990-жылдардың басында әлеуметтік қызметтерді орталықтандыруға және оларды барлық азаматтарға, әлеуметтік қамсыздандыруға ие болғандарға ғана емес, қолжетімді етуге мүмкіндік берді. Зейнетақы жүйесі мұқтаж адамдарға ұзартылды, барлық 16 жасқа дейінгі балаларға арналған жалпыға бірдей мемлекеттік білім беру кеңейтілді және жаңа университеттер ашылды. Денсаулық сақтау реформаланды, Гонсалес Ұлттық денсаулық сақтау қызметін құрды және денсаулық орталықтары негізінде алғашқы медициналық көмекті дамытуды жеделдетті, онда ересектерге, жүкті әйелдерге және балаларға толыққанды алғашқы медициналық көмек көрсетілді. Гонсалес үкіметте жастар мен әйелдердің қатысуын арттырды. Мемлекеттік «Televisión Española» телеарнасы Пилар Миро басшылығымен жоғары сапаға қол жеткізді. 1990 жылы жеке телеарналарға рұқсат берілді, бұл мемлекеттік монополияны жойды. Фелипе Гонсалес Испанияның ЕЭҚ-ға кіруіне қол жеткізді, ол ел 1986 жылы қосылды, және демократиялық үкіметті нығайтты. Франсуа Миттеран мен Гельмут Кольмен бірге ол еуропалық интеграцияны және мемлекеттік биліктің кеңеюін ілгерілетуге бағытталған күш-жігерді жаңартты. Ол Кольдің біртілген Германияны құруға ұмтылысын қолдады, британдық және француздық қарсылыққа қарсы тұрды. Ол сонымен қатар Франконың антисемитизміне байланысты ешқашан құрылмаған Израильмен дипломатиялық қарым-қатынасты орнатты. Оның беделіне байланысты Испания 1991 жылғы Мадрид конференциясында палестиналықтар мен израильдіктер арасындағы бейбіт келіссөздерге төрағалық етті, оны АҚШ Президенті Джордж Буш әкесі және Совет Президенті Михаил Горбачев басқарды. Мадрид конференциясынан туған келіссөздер 1994 жылы Израиль мен Иордания арасындағы бейбіт келісімге әкелді. Израиль-Сирия келіссөздері бірқатар келелі іс-шараларды қамтыды, кейбір хабарларға сәйкес, жақын нәтижелерге қол жеткізілді, бірақ бейбіт келісімге қол жеткізілмеді. Терроризмге қарсы күресте қарқынды полиция операциялары ETA террористік ұйымын әлсіздетті. Оның ерте жылдары ETA өлтірулері жылына ондаған адамды құрады (1987 жылы Барселонадағы «Hipercor» бомбалық шабуылында ғана оннан астам адам қаза болды), ал оның соңғы жылдары ETA көптеген адамдарды өлтірмеді. Премьер-министр болып қызмет еткен кезеңінде «GAL» деп аталатын топ ETA мүшелерін нысана алған бандиттік күш ретінде әрекет етті. Бірнеше бейкүнә адамдар қаза болды, ал кейіннен жүргізілген тергеулердің нәтижесінде бірнеше полиция қызметкерлері және Ішкі істер министрі Хосе Баррионьево сотталды. Конституциялық сот кейіннен үкімді растады. Сәтті операциялардың арасында Франциядағы Сокоада ETA-ның орталық қару-жарақ қоймасы мен архивінің тартылып алынуы және 1992 жылы ұйымның басшы органының ұсталуы болды. Алайда, оның мандатының соңғы жылдары жемқорлықтың бірнеше ісі, ең танымалдары Азаматтық гвардия директоры Луис Рольданға қатысты даулар PSOE-ге деген халықтың қолдауын әлсіретті. Дегенмен Гонсалес және оның көптеген министрлері қызметтен кеткен кезде өздерінің беделін сақтап қалды, бірақ Мария Антония Иглесиасқа сәйкес, олар кейбір төмен дәрежелі мемлекеттік қызметкерлердің жұмысын тиісті деңгейде бақыламады.
Премьер-министр болғаннан кейін
Гонсалес өзінің төртінші өкілеттігін 1996 жылғы 4 мамырда аяқтады. 1996 жылдың қыркүйегінен бастап ол Мадридте орналасқан Global Progress Foundation (FPG) ұйымын басқарды. 1997 жылғы 20 маусымда PSOE-нің 34-ші Ұлттық съезі басталғанда, ол таңғаларлықтай партия басшысы лауазымынан кетті. Ол сондай-ақ федералды атқару комитетінен де отставкаға кетті, бірақ Конгресстегі орнын сақтап қалды. Ол партияға зор ықпал етуді жалғастырды. Ол 2000 жылдың шілдесінде партияның 35-ші съезінде Жозе Луис Родригес Сапатеро көшбасшы болып сайланғанда ғана ауыстырылды. 1996 жылы Гонсалес Югославия Федеративтік Республикасына, Сербия үкіметі мен оппозиция арасындағы диалогта делдал ретінде жіберілген ЕҚЫҰ делегациясын басқарды. Бұл Сербияның жергілікті сайлауында болған, күдік тудырған сайлау алаябынан кейін басталган жаппай наразылықтардан кейін болды. 1997 жылы ол Жак Сантерден кейін Еуропалық Комиссия президенті лауазымына басты кандидат ретінде қарастырылды. Алайда, бұл лауазым Италиядан келген Романо Продиге берілді. 1999 жылы Гонсалес жаһандануға жауап ретінде партияның Global Progress Commission комиссиясын басқарды. Комиссияның есебі 1999 жылғы 8-9 қарашада өткен Социалистік Интернационалдың 21-ші съезінің қорытынды декларациясының негізін құрады. Ол 2004 жылғы наурыз айында Испания Парламентінің депутаты қызметінен кетті. 2007 жылғы 27 шілдеде Испания үкіметі оны Латын Америкасының тәуелсіздігінің екі жүз жылдығын мерекелеуге арналған толық өкілетті және ерекше елші етіп тағайындады. Мерекелік шаралар 2010 жылдың қыркүйегінде Мексикада басталды. 2007 жылғы 14 желтоқсанда Брюссельде өткен саммитте Еуропалық Одаққа мүше мемлекеттердің басшылары Гонсалесті Еуропаның болашағы жөніндегі сарапшылар тобының төрағасы етіп тағайындады. Топқа 2010 жылдың маусым айына дейін Еуропалық Одақтың 2020-2030 жылдар аралығындағы күрделі мәселелері туралы баяндама дайындау үшін беделді сарапшылардың тоғызға дейін кіретін құрамы кірді. Сондай-ақ, азаматтар мен Одақ арасындағы түсіністікті қалай жақсарту мәселелері де қарастырылды. 2014 жылдың желтоқсанында Колумбия президенті Хуан Мануэль Сантос Гонсалесқа Колумбия азаматтығын берді. 2010 жылдан 2015 жылға дейін Гонсалес Испанияның ірі энергетикалық компанияларының бірі Gas Natural Fenosa компаниясының тәуелсіз директоры болып тағайындалды, бұл испан саясатындағы «айналып өту» жағдайларының ең танымал мысалының бірі болды. 2015 жылдан бері ол жаңадан пайда болған Podemos партиясын сынап, оны популистік қауіп деп санайды және PSOE-ні кез келген мүмкін үкіметтік коалиция үшін Podemos-қа жақындамауға белсенді түрде шақырып келеді. Гонсалес 2015 және 2016 жылғы жалпы сайлауларда PSOE үміткері Педро Санчесті қолдады, бірақ Санчес Podemos және Каталонияның тәуелсіздік партияларымен келіссөздер жүргізуді жариялағаннан кейін, Гонсалес Сюзана Диас фракциясын қолдады. Бұл PSOE-дегі өткір күреске әкеп соқты, нәтижесінде консервативті үкімет құрылып, Педро Санчес қызметтен босатылды. 2015 жылы Гонсалес Венесуэлаға Леопольдо Лопесті және басқа да түрмеде отырған оппозициялық көшбасшыларды қолдау үшін барды. Бұл оқиға негізгі бұқаралық ақпарат құралдары мен саяси партиялар жаңадан пайда болған Podemos партиясының Венесуэла үкіметімен байланысы бар деп айыптаған кезде болды. Гонсалес Мадрид клубының мүшесі, ол 57 елден 81 демократиялық бұрынғы президенттер мен премьер-министрлерден тұратын тәуелсіз коммерциялық емес ұйым. 2015 жылы Гонсалес Латын Америкасындағы демократияға сіңірген еңбегі үшін Америкааралық диалогтан Америкадағы мемлекеттік қызмет үшін ерекше көшбасшылық сыйлығын алды.
Жеке өмір
Гонсалес 1969 жылғы 16 шілдеде Севильяда Мария дель Кармен Джулия Ромеро и Лопеске үйленді және үш баласы бар: Пабло Гонсалес Ромеро, Давид Гонсалес Ромеро және Мария Гонсалес Ромеро (заңгер). 2008 жылы Кармен Ромеродан ажырасты. 2012 жылы Мар Гарсия Вакероға үйленді. Оның хоббилерінің бірі – бонсай ағаштарын күту. Монклоада қызмет еткен кезінде ол бірнеше бонсайды, көбінесе Жерорта теңізіне тән түрлерін алды және өсірді, кейіннен оларды Мадридтегі Корольдік ботаникалық баққа сыйлады. Оның әйелі Мар Гарсия Вакеро 2016 жылы Панама құжаттарында фигура ретінде айтылды.
Жарияланған еңбектер
"Этикалық сөз" (Виктор Маркес Ревириегомен бірге, 1982). "Социализм" (1997). "Болашақ бұрынғысы сияқты емес" (Хуан Луис Себрианмен бірге, 2002). "Болашақтың естеліктері" (2003). "Еуропа туралы менің ойым" (2011).