Кіріспе

Испан саясаткері және тарихшы (1941–2020)

Хулио Ангуита Гонсалес (21 қараша 1941 – 16 мамыр 2020) – испан саясаткері. 1979 жылдан 1986 жылға дейін Кордова қаласының мэрі, 1989 жылдан 1999 жылға дейін Біріккен солшылдар партиясының (IU) координаторы, ал 1988 жылдан 1998 жылға дейін Испания Коммунистік партиясының (PCE) бас хатшысы болды. Оның зор ықпалы мен Кордова қалалық кеңесіндегі абсолютті көпшілігінің арқасында оған el califa rojo («қызыл халифа») деген лақап ат қойылды.

Өмірбаян

Ангита 1941 жылғы 21 қарашада Малага провинциясының Фуэнгирола қаласында әскери қызметпен байланысты отбасында дүниеге келді, әкесі – әскер сержанты, әкесінің әкесі – guardia civil қызметкері болған. Христиандық халықтық қозғалыстарда белсенділік танытқан Ангита 1972 жылы, мұғалім қызметін атқарып жүргенде, Испания Коммунистік партиясына (ИКП) қосылды.

Кордова қаласының әкімі

1979 жылы қазіргі демократияның алғашқы муниципалдық сайлауында айқын көпшілік дауыспен Кордова қаласының мэрі болып сайланды. Осылайша ол Екінші Республикадан бері коммунистер басқарған алғашқы провинциялық астана мәртебесіне ие болды. Оның басшылығы көптеген адамдардың күмәнін сейілтіп, демократиялық қалыпқа оралуына үлкен үлес қосты, сондай-ақ партия ішіндегі жетекші тұлға ретінде оның беделін арттырды. PSOE және UCD кеңесшілерімен арадағы шиеленістер де болды. 1983 жылы ол үлкен басымдықпен қайта сайланды және "Қызыл халифа" деген лақап атын алды. Осы екінші мерзімінде ол Кордова мешіт-соборының ЮНЕСКО-да Дүниежүзілік мұра тізіміне енгізілуі үшін өтініш жасады, бұл 1984 жылы іске асырылды. 1986 жылы ол отставкаға келіп, қайта сайлануға түспейтінін хабарлады. Бірақ, көп ұзамай ол Андалусия саясатына белсенді түрде араласып, 1986 жылғы аймақтық сайлауда Біріккен солшылдар партиясынан Андалусия аймақтық үкіметінің президентіне кандидат болды. Сайлауда партия 19 орын алып, Андалусия парламентінде үшінші саяси күшке айналды.

ПСЕ бас хатшысы және ИО басшысы

1988 жылғы ақпанда ол Коммунистік партияның бас хатшысы болып сайланды, ал келесі жылы Біріккен солшыл партияның жетекшісі болды. 1989 жылғы жалпы сайлауда Премьер-министрлікке үміткер ретінде қатысып, Конгресс депутаттарында 17 орын жеңіп алды. Ол 1993 және 1996 жылғы сайлауларда да үміткер болды, осы жылдары IU орташадан жоғары сайлау нәтижелерін көрсетті. Ол PSOE-нің Халық партиясымен бірігіп, «қысқыш» (la pinza) жасады деп бірнеше рет айыпталды. Кейін Ангита «қысқыш» (la pinza) – бұл БАҚ пен Диего Лопес Гарридо және Кристина Алмейда сияқты наразы IU мүшелерінің тудырған өтірік екенін мәлімдеді, олар ақырында Жаңа солшыл партиясының Демократиялық партиясын құрды. 1998 жылғы 5 желтоқсанда ПСЕ-нің XV съезінде ол бас хатшылықтан кетіп, коммунист белсенділерінен капитализмге, жүйеге қарсы тұру және теңдік қоғам үшін күресу принциптерін талап етуді сұрады. Ол PSOE мен PP-ді саяси тұрғыдан теңестіріп, белсенділерді көшедегі күреске қайта оралуға шақырды. 1999 жылдың соңында үшінші жүрек-қан тамырлары проблемасынан кейін ол денсаулығына байланысты 2000 жылғы жалпы сайлауда төрағалыққа үміткерлігін Франсиско Фрутосқа берді. Сондай-ақ, ол 1998 жылғы 7 желтоқсанда Франсиско Фрутос тарапынан PCE бас хатшысы лауазымынан босатылды. IU-ның 6-шы Ассамблеясында, 2000 жылғы 29 қазанда, оның орнын Бас үйлестіруші Гаспар Лламазарес басты.

Кейінгі жылдар

Саяси мансабынан кейін тарих пәнінің мұғалімі ретінде жұмысына оралып, бұрынғы депутаттық қызметі үшін берілетін өмір бойына толыққанды жалақы алудан бас тартты. 2005 жылдың 1 маусымында ПСЕ-нің XVII съезінде ол партияны қайта құруға шақыратын құжат ұсынды, онда Халықаралық коммунистік қозғалыс талқыланды. Ол Кеңес Одағының ыдырауынан туған жағымсыз салдарларды, кәсіподақтар мен солшылдардың сыни көзқарассыздығын және орнаған капиталистік жүйеге бағынуын атап көрсетті. 2008 жылдың 22 сәуірінде ол ПКЕ Федералды комитетіне IU-ны «қайта құру» қажеттігін қорғайтын құжат жіберді. Хатында ол сайлаудағы сәтсіздікті «нақты бағыттың болмауына» және ұйымдасқан бағдарламаның жоқтығына байланысты деп түсіндірді. Ол радикалды демократияны, үшінші республика үшін күресті және федерализмді – коалицияның ұйымдық моделі үшін де, қорғалатын мемлекеттік модель үшін де жақтады. Оның пікірінше, бұл мәселе келесі IU федералдық жиналысында талқылауға салынуы керек. 2012 жылы Испаниядағы экономикалық дағдарыс кезінде ол «Somos Mayoría» («Біз көпшілік») азаматтық фронтын құрады және оның көшбасшысы болды. Бұл әлеуметтік қозғалыс дағдарыстың салдарынан және қатаң үнемдеу шараларынан зардап шеккен халықтың көп бөлігін біріктіруге және ұйымдастыруға міндеттенді. Ол саяси ток-шоуларда, әсіресе «La sexta noche» бағдарламасында жиі сұхбаттасты. Оның соңғы сұхбаты 2020 жылдың 8 мамырында, «Todo es mentira» бағдарламасына түсуге бір күн бұрын, жүргізуші Ристо Мехидемен болды. Испаниядағы пандемия кезінде ол «барлығының жақсы өмір сүруі үшін қалай өмір сүру керектігін ойлануымыз керек» деді.

Өлім

2020 жылдың 16 мамырында ол 9 мамырда Кордобадағы Университарио Реина София ауруханасына түскеннен кейін жүрек талмасынан қайтыс болды. Оның өлімі испан саясатын дүрліктірді; Премьер-министр Педро Санчес оның қазасына терең қайғы білдірді, консервативті Халық партиясының төрағасы Пабло Касадо оның идеалдарын ынталы түрде қорғағанын еске алды, ал Андалусия президенті Хуан Мануэль Морено Бонилья оның "айырмашылықтарға қарамастан қажетті келісімдерге қол жеткізу қабілетіне" деген құрметін мойындады. Екінші вице-премьер Пабло Иглесиас "біздің ең жақсы саяси үлгіміздің" қазасына күйінді, ал Куба президенті Мигель Диас-Канель оны "тарихи тұлға" деп атады.

Міндеттер

Ол екі жағалау теориясына негізделген Біріккен солшылдықтың саяси бағдарламасын жақтады, ол бір жағынан Халықтық партия (ХП) мен Испанияның Социалистік жұмысшылар партиясы (ИСОЖП) арасындағы айырмашылықтарды орнатудан, ал екінші жағынан Біріккен солшылдықтан тұрады. Ол сондай-ақ, ИСОЖП-мен келісімдер жүйелі түрде емес, бағдарламалық келісімдер бойынша жасалуы керектігін айтты (оның танымал "programa, programa, programa" деген ұраны). 1992 жылы Маастрихт шартына қол қойылған кезде оған қатаң қарсы болған ол кейін шарты "евро деген үлкен, ақымақ идеяның" "Германия банкир ретінде бәрін алып жатқан өте әртүрлі экономикалардың қоспасы" деп айыптады. 2018 жылы ол Маноло Монерео мен Гектор Илюекамен бірге Еуропалық Одаққа қарсы пікір білдіріп, 5 Жұлдызды қозғалысы мен Солтүстік лига арасындағы одақ итальян үкіметінің нақты шараларын қорғаған бірқатар қоздырғыш мақалалар сериясын жазды. Жастығында мойындаған терең католиктік сенімдері оны Кордова қаласының мэрі болған кезде аборт құқығына қарсылық білдіруге жеткізді. Ол кезде ол журналист Педро Рамиреске Хосе Антонио Примо де Ривераның саяси ойларының дұрыстығына қызығушылығын білдірді. ИСОЖ ішіндегі сыншылар оның басшы ретіндегі басты саяси кемшілігін "саяси партиялық мәдениеттің" жетіспеуі деп есептеді. 2018 жылы үшінші испан республикасын (Ангита, Илюека және Монерео қатысуымен) жаңа қозғалыстың бастапқы жоспарлары бұқаралық ақпарат құралдарында жарияланғанда, Ангита, бекем республикашыл, El Español газетіне жаңа Республика "көлденең болуы керек" екенін мәлімдеді, "оң да, сол да емес". Ол Каталония тәуелсіздік көшбасшыларының алдын ала қамауға алынуын сынға алды және оларды саяси тұтқындар деп танып, бүлік қылмысының бар екенін жоққа шығарды. Ол тәуелсіздік туралы бір жақты жариялауды, сондай-ақ Конституцияның 155-бабын қолдануды қабылдамады, халықпен кеңесу мәселені шешудің жолы деп есептеді.

Жеке өмір

1969 жылы Ангита Антониа Рохас Паррадоға үйленді. Олардың Ана Ангита Паррадо және Хулио Ангита Паррадо деген екі баласы болды. 1977 жылы олар ажырасып кетті. 2007 жылы Мария Агустина Мартин Каноға үйленді. Журналист Хулио Ангита Паррадо 2003 жылғы 7 сәуірде Ирак соғысында АҚШ-тың 3-ші жаяу әскер дивизиясымен бірге шетелдік тілші ретінде болып, Бағдадтың оңтүстігіндегі 2-бригада штабына ирактық баллистикалық зымыран тиген кезде қаза тапты. Сол кезде Хулио Ангита әкесі Испанияның үшінші республикасын қолдау жиынында болған. Ұлының қазасы туралы естігенде, ол жиналғандарға: «Соғыстар мен оларды бастайтындар қарғысқа лайық!» (Malditas sean las guerras y los canallas que las hacen) деді, бұл сөз соғысқа қарсы күрестің символына айналды.

Жарияланымдар

Ол өзінің алғашқы кітабы "Corazón Rojo" ("Қызыл жүрек", 2005) – жүрек-қан тамырларымен байланысты проблемалардан кейінгі өмірі туралы куәлік бергеннен кейін, 2007 жылы университет оқытушысы және зерттеуші Энрике Диездің "La Globalización Neoliberal y sus repercusiones en la educación" ("Неолибералды жаһандану және білім берудегі салдары") кітабына алғысөз жазды, ал 2008 жылы Кордобалық журналист және жазушы Рафаэль Мартинес Симанкаспен бірлесіп жазған "El Tiempo y la Memoria" ("Уақыт және естелік") кітабын шығарды, онда ол күресін жалғастыруға ниетті екенін білдірді.