Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Жеймс Теодор Бент (1852–1897) – саяхатшы, археолог және жазушы.
Explorer, archaeologist and author (1852–1897)
Жеймс Теодор Бент (30 наурыз 1852 – 5 мамыр 1897) – ағылшын саяхатшысы, археологы және жазушысы болған.
James Theodore Bent (30 March 1852 – 5 May 1897) was an English explorer, archaeologist, and author.
Өмірбаян
Джеймс Теодор Бент 1852 жылдың 30 наурызында Ливерпульде Джеймс (1807–1876) және Элеонораның (туған тегі Ламберт, шамамен 1811–1873) ұлы болып дүниеге келді. Бент бала кезінде Йоркшир графтығындағы Брэдфорд қаласының жанындағы Бэйлдон үйінде тұрды. Ол Малверн Уэллс дайындық мектебінде, Рептон мектебінде және Оксфордтың Уадхэм колледжінде білім алды, оны 1875 жылы тәмамдады. Оның әкесінің ата-анасы Уильям (1769–1820) және Сара (туған аты Гортон) Бент болды; осы Уильям Бент табысты «Бент сыра қайнату компаниясын» құрды, ол түрлі форматтарда 1970 жылдарға дейін сақталды және отбасының байлығын қалыптастыруға көмектесті. Бенттің туысы, сыра қайнатушы сэр Джон Бент 1850–51 жылдары Ливерпуль қаласының мэрі болды. 1877 жылы Бент Мейбел Холл Дейрге (1847–1929) үйленді, ол оның барлық саяхаттарында серігі, фотографы және күнделігін жазушысы болды. Олар үйленгеннен кейін әр жылдары шетелге шығып, Италия мен Грецияға ұзақ сапарлар жасады. 1879 жылы ол Сан-Марино республикасы туралы «Азаттықтың ерекшелігі» атты кітап жариялады және Сан-Марино азаматы атанды; келесі жылы «Генуя: Республиканың өркендеуі мен құлауы» және 1881 жылы Джузеппе Гарибальдидің өмірбаяны жарық көрді. 1882/3 және 1883/4 жылдары Эгей аралдарындағы зерттеулер Бенттің «Киклад аралдары; немесе, Аралдық гректер арасындағы өмір» (1885) еңбегімен аяқталды. Бент 1897 жылы қайтыс болған кезде жұбайлар Лондон қаласындағы 13 Great Cumberland Place және Маклсфилд қаласының жанындағы Чешир графтығындағы Саттон Холл резиденциясында тұрды.
James Theodore Bent was born in Liverpool on 30 March 1852, the son of James (1807 1876) and Eleanor (née Lambert, c.1811 1873) Bent of Baildon House, Baildon, near Bradford, Yorkshire, where Bent lived in his boyhood. He was educated at Malvern Wells preparatory school, Repton School, and Wadham College, Oxford, where he graduated in 1875. His paternal grandparents were William (1769 1820) and Sarah (née Gorton) Bent; it was this William Bent who founded Bent's Breweries, a successful business which, in various guises, was still in existence into the 1970s, and which helped generate the family's wealth. One of Bent's uncles, Sir John Bent, the brewer, was Liverpool mayor in 1850–51. In 1877, Bent married Mabel Hall Dare (1847 1929) who became his companion, photographer, and diarist on all his travels. From the time of their marriage, they went abroad nearly every year, beginning with extended travels in Italy and Greece. In 1879, he published a book on the republic of San Marino, entitled A Freak of Freedom, and was made a citizen of San Marino; in the following year appeared Genoa: How the Republic Rose and Fell, and in 1881 a Life of Giuseppe Garibaldi. The couple's researches in the Aegean archipelago over the winters of 1882/3 and 1883/4 culminated in Bent's The Cyclades; or, Life among the Insular Greeks (1885). At the time of Bent's death in 1897, the couple resided at 13 Great Cumberland Place, London, and Sutton Hall, outside Macclesfield, Cheshire, UK.
Археологиялық зерттеулер
Осы кезеңнен бастап Бент археологиялық және этнографиялық зерттеулерге ерекше көңіл бөлді. 1883 – 1888 жылдар аралығында Шығыс Жерорта теңізі мен Анатолияда зерттеулер жүргізді, оның жаңалықтары мен қорытындылары «Journal of Hellenic Studies» журналына және басқа журналдар мен шолуларға жіберілді; оның Циклад аралдарындағы Антипарос аралындағы зерттеулері ерекше аталады. 1889 жылы ол Персия шығанағындағы Бахрейн аралдарында қазба жұмыстарын жүргізді, финикиялық өркениеттің бастапқы отаны болғандығын дәлелдейтін іздер іздеді. Ол әйелімен бірге Персия (Иран) арқылы Англияға оралды, жолында шаһ Насер әд-Дин Қажармен танысты. 1890 жылы Киликия Трахеясына экспедиция жасағаннан кейін, ол құнды жазулар жинағын алды, содан кейін Бент Оңтүстік Африкада бір жыл өткізді, Машоналендтегі қираған жерлерді зерттеу арқылы олардың шығу тегі және Шығыс Африканың ерте тарихы туралы күрделі мәселені түсіндіруді мақсат етті. Бент Зимбабве қираған жерлерін бастапқыда шона халқының ата-бабалары салғанына сенді. Осы мақсатта 1891 жылы ол әйелімен және Глазголық геодезист Роберт Макнейр Уилсон Сванмен (1858 – 1904), 1883/84 жылдары Антипаростағы Бенттің әріптесімен бірге Ұлы Зимбабвені алғашқы рет егжей-тегжейлі зерттеді. Бент өзінің еңбегін «Машоналендтің қираған қалалары» (1892) кітабында сипаттады. Виктор Лоре және Альфред Шарль Огюст Фуше бұл көзқарасқа қарсы шығып, бастапқы құрылыстарды африкалық емес мәдениет салғанын мәлімдеді. Қазіргі археологтар бұл қаланың шона тілді африкалық өркениеттің өнімі екеніне келіседі. 1893 жылы ол Ақсум қираған жерлерін және Эфиопияның солтүстігіндегі басқа да жерлерді зерттеді, бұл жерлер бұрын Генри Солт және басқалардың зерттеулері арқылы белгілі болған. Оның «Эфиопиялықтардың қасиетті қаласы» (1893) кітабында осы экспедиция туралы толық мәлімет берілген. Бент қауіп-қатерге толы жағдайда, көбінесе белгісіз Хадрамут еліне (1893–1894) сапар жасады, сондай-ақ Оңтүстік Арабиядағы келесі сапарларында елдің ежелгі тарихын, географиялық ерекшеліктерін және қазіргі жағдайын зерттеді. 1894–1895 жылдары Дхофар жағалауында ол түйе саудагерлерінің Абиссаполисімен байланысты деп санайтын қираған жерлерді зерттеді. 1895–1896 жылдары ол Африканың Қызыл теңіз жағалауының бір бөлігін зерттеді, онда өте көне алтын кенішінің қираған жерлерін және сабелік мәдениеттің іздерін тапты. Оңтүстік Арабия мен Сокотраға (1896–1897) жасаған кезекті сапарында Бентге малярия жұқты, ол Англияға оралғаннан кейін бірнеше күннен кейін, 1897 жылдың 5 мамырында Лондонда қайтыс болды. Мейбл Бент, өзінің фотограф ретіндегі шеберлігімен және күйеуінің сапарларының табысына қосқан үлесімен, 1900 жылы «Оңтүстік Арабия, Судан және Сокотра» кітабын жариялады, онда олардың соңғы экспедициясының нәтижелері жазылған.
From this period Bent concentrated particularly on archaeological and ethnographic research. The years 1883 1888 were devoted to investigations in the Eastern Mediterranean and Anatolia, his discoveries and conclusions being communicated to the Journal of Hellenic Studies and other magazines and reviews; his investigations on the Cycladic island of Antiparos are of note. In 1889, he undertook excavations in the Bahrein Islands of the Persian Gulf, looking for evidence that they had been a primitive home of the Phoenician civilization; he and his wife returned to England via Persia (Iran), being introduced to Shah Naser al Din Shah Qajar along the way. After an expedition in 1890 to Cilicia Trachea, where he obtained a valuable collection of inscriptions, Bent spent a year in South Africa, with the object, by investigation of some of the ruins in Mashonaland, of throwing light on the vexed question of their origin and on the early history of East Africa. Bent believed the Zimbabwe ruins had originally been built by the ancestors of the Shona people. To this end, in 1891, he made, along with his wife and the Glaswegian surveyor Robert McNair Wilson Swan (1858 1904), a colleague from Bent's time on Antiparos in 1883/4, the first detailed examination of the Great Zimbabwe. Bent described his work in The Ruined Cities of Mashonaland (1892). Famously, Victor Loret and Alfred Charles Auguste Foucher denounced this view, and claimed that a non African culture built the original structures. Modern archaeologists now agree that the city was the product of a Shona speaking African civilization. In 1893, he investigated the ruins of Axum and other places in northern Ethiopia, which had previously been made known in part by the researches of Henry Salt and others. His book The Sacred City of the Ethiopians (1893) gives an account of this expedition. Bent now visited at considerable risk the almost unknown Hadramut country (1893–1894), and during this and later journeys in southern Arabia he studied the ancient history of the country, its physical features and actual condition. On the Dhofar coast in 1894 1895, he visited ruins which he identified with the Abyssapolis of the frankincense merchants. In 1895 1896, he examined part of the African coast of the Red Sea, finding there the ruins of a very ancient gold mine and traces of what he considered Sabaean influence. While on another journey in South Arabia and Socotra (1896–1897), Bent was seized with malarial fever, and died in London on 5 May 1897, a few days after his return. Mabel Bent, who had contributed by her skill as a photographer and in other ways to the success of her husband's journeys, published in 1900 Southern Arabia, Soudan and Sakotra, which she recorded the results of their last expedition into those regions.
Жинақтар
Бенттің коллекцияларының көп бөлігі (жүздеген артефакт, бірақ салыстырмалы түрде азы көрмеге қойылған) Лондонның Британ мұражайында сақталған. Кішірек коллекциялар: Питт Риверс мұражайы, Оксфорд, Ұлыбритания; Виктория және Альберт мұражайы, Лондон, Ұлыбритания; Корольдік ботаникалық бақ, Кью, Лондон, Ұлыбритания; Табиғат тарихы мұражайы, Лондон, Ұлыбритания; Сулгрейв Манор, Банбери, Ұлыбритания; Харрис мұражайы және өнер галереясы, Престон, Ұлыбритания. Шетелде: Афинадағы Бенаки мұражайы, Грекия; Стамбулдағы археологиялық мұражай, Түркия; Кейптаундағы Оңтүстік Африка мұражайы, Оңтүстік Африка; Зимбабведегі Ұлы Зимбабве мұражайы, Масвинг, Зимбабве. Ал кейбір қолжазбалар Лондондағы Корольдік географиялық қоғамында, Ұлыбританияда; Грек және Рим кітапханасы, Сенат үйі, Лондон, Ұлыбританияда; Британ кітапханасында сақталған.
The majority of Bent's collections (hundreds of artefacts but relatively few on display) is to be found in the British Museum, London. Smaller collections are kept at: The Pitt Rivers Museum, Oxford, UK; The Victorian and Albert Museum, London, UK; Royal Botanic Garden, Kew, London, UK; The Natural History Museum, London, UK; Sulgrave Manor, Banbury, UK; Harris Museum and Art Gallery, Preston, UK. Overseas: The Benaki Museum, Athens, Greece; The Archaeological Museum, Istanbul, Turkey; The South African Museum, Cape Town, South Africa; The Great Zimbabwe Museum, Masvingo, Zimbabwe. Some manuscripts are archived at The Royal Geographical Society, London, UK; The Hellenic and Roman Library, Senate House, London, UK; The British Library, London, UK.
Мұра
Лондонның Табиғи тарих мұражайында Бенттердің 1890 жылдары әкелген қабықшалар мен жәндіктердің шағын коллекциялары сақталған. Кейбір қабықшалар бүгінде Бенттің есімін тасып жүр (мысалы, Lithidion bentii және Buliminus bentii). Бенттің Оңтүстік Арабиядан әкелген бірнеше өсімдігі мен тұқымы қазір Кью бақтарындағы гербарийде сақталады; олардың бірі – 1897 жылғы соңғы саяхатында жиналған Эхиднопсис Бентиі. Бенттің есімі араб кекілігінің Uromastyx benti түрінің ғылыми атында да бекітілген. Бенттің Лондондағы Геллен қоғамының мұрағатында сақталған, жарияланбаған түпнұсқа жазбалары қазір цифрлық форматқа көшіріліп, еркін қолжетімділікте ұсынылған.
The Natural History Museum, London, has small collections of shells and insects the Bents returned with in the 1890s. Some shells carry the Bent name today (e. g. Lithidion bentii and Buliminus bentii). Several plants and seeds the Bents brought back from Southern Arabia are now in the Herbarium at Kew Gardens; one such specimen being Echidnopsis Bentii, collected on his last journey in 1897. Bent is also commemorated in the scientific name of a species of Arabian lizard, Uromastyx benti. Some of Bent’s original notebooks held in the archive of the Hellenic Society, London, and unpublished, have now been digitized and are available on open access.