Кіріспе
Мюнхендегі Глиптотека мұражайы – Германияның Мюнхен қаласында орналасқан мұражай. Ол Бавария королі Людвиг I-нің грек және рим мүсіндерінен жасалған жинағын сақтау үшін салынған (сондықтан γλυπτο glypto – "мүсін", грек тіліндегі γλύφειν glyphein етістігінен – "ойылған", және θήκη – "құты" деген сөздерден шыққан). Оның жобасын Лео фон Кленце неоклассикалық стильде жасады және 1816-1830 жылдар аралығында салынды. Бүгінде мұражай Кунстареалдың бір бөлігі болып табылады.
The Glyptothek is a museum in Munich, Germany, which was commissioned by the Bavarian King Ludwig I to house his collection of Greek and Roman sculptures (hence γλυπτο glypto "sculpture", from the Greek verb γλύφειν glyphein "to carve" and the noun θήκη "container"). It was designed by Leo von Klenze in the neoclassical style, and built from 1816 to 1830. Today the museum is a part of the Kunstareal.
Тарих
Глиптотека Баварияның мұрагер ханзадасы (кейін патшасы) Людвиг I-нің тапсырысы бойынша, көршілес Кенигсплац және грек және рим ежелгіліктерінің мемлекеттік жинағы орналасқан ғимарат сияқты басқа да жобалармен бірге, ежелгі Грекияға ескерткіш ретінде салынды. Ол ежелгі грек мәдениетінің есте сақталуын қамтамасыз ететін «Германияның Афинасын» көз алдына елестетті және осыны Мюнхен қаласының қақпалары алдында тұрғызды. Глиптотека – Мюнхендегі ең көне қоғамдық мұражай. Königsplatz кешенінің жоспарын 1815 жылы Карл фон Фишер және Лео фон Кленце сәулетшілері жасады, соңғысы оны форум стилінде орналастырып, Глиптотеканы солтүстік жағына орналастырды. Мұражай қабырғаларын Питер фон Корнелиус, Клеменс фон Циммерман және Вильгельм фон Каулбах сияқты көрнекті суретшілер салған түрлі-түсті фрескалар мен штукатуралар әшекейледі. 1806 жылдан бастап, мұражайдың 1830 жылы ашылуына дейінгі жылдарда Людвиг грек және рим мүсіндерінің құнды жинағын толықтырды. Ол өзінің өкілдері арқылы Медуза Ронданини, Барберини фауны және 1813 жылы Эгина аралындағы Афея ғибадатханасынан алынған мүсіндер сияқты туындыларды сатып алды. Екінші дүниежүзілік соғыс Глиптотекадағы көптеген өнер туындыларын қиратпады, бірақ фрескалар сақталмады және мұражай 1972 жылы қайта ашылғаннан кейін тек аздап жабынған кірпіштер ғана көрінді. Кленце 1864 жылы ішкі аулада салған Ассириялық зал қайта жаңартылмағандықтан, Ашур Насир Пал II патшасының сарайынан алынған Ассириялық ортостат рельефтері мен Вавилонның Иштар қақпасынан алынған арыстан Мемлекеттік Египет өнері жинағына көшірілді. 2018 жылдың қазанынан 2021 жылдың қаңтарына дейін Глиптотека жөндеу жұмыстарына байланысты жабық болды. Жаңадан ашу 2021 жылдың 27 қаңтарына жоспарланған. Екінші құрылыс кезеңі Глиптотеканың сыртқы жағын қамтыды және мұражай ашық болған күйінде 2021 жылдың жазына дейін жалғасты.
Сәулет
Мұражай классикалық грек-итальян стилінде салынған. Портика иониялық, ал сыртқы қабырғаларында 18 түпнұсқа римдік және грек мүсіні орналасқан, әр қабырғада (арқа жағынан басқа) алтыдан. Он үш тіктөртбұрышты, шаршы немесе дөңгелек бөлмелер ауланың төңірегінде орналасқан, ал орталық ғимараттағы вестибюль биік залдармен ерекшеленеді. Вестибюльдің алдында он екі иониялық бағанадан тұратын портик орналасқан. Үстіңгі қақпалы қабырғаға Иоганн Мартин фон Вагнердің тобы кіреді. Ол Афинаны көркем өнердің қорғаушысы ретінде бейнелейді. Сыртқы қабырғалар нишалардағы мүсіндермен әсемделген, ал терезелер ішкі аулаға ашылады. Мүсіндер мифтік немесе тарихи өнер өкілдерін көрсетеді, Königsplatz алдында Дайдал, Прометей, Адриан, Перикл, Фидий және Гефест бейнеленген. Ғимараттың батыс және шығыс жағында Ренессанс дәуірінің және Глиптотека салынған кездегі мүсіншілер, оның ішінде Бертель Торвальдсен мен Антонио Канова бар, олардың туындылары бұрын Глиптотека залында қойылған, бірақ кейін Нойе Пинакотекаға көшірілді. Мұражай бастапқыда толығымен мәрмәрден салынған. Алайда, Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде мұражай бомбаға ұшырап, кейін қалпына келтірілді. Ішкі қабырғалар қызыл кірпіштен жасалған және ақ гипспен боялған. Ішкі кеңістік күмбезді.
Жинақтар
Глиптотекада архаикалық дәуірден (б.з.д. 650 ж. шамамен) Рим дәуіріне (б.з. 550 ж. шамамен) дейінгі мүсіндер қойылған. Мұнда басқа да көрнекті мүсіндер, мозаикалар және рельефтерді табуға болады. Бұл коллекцияны Глиптотеканың қарама-қарсысында орналасқан Staatliche Antikensammlung (Грекия және Рим көнеліктерінің мемлекеттік жинағы) терракота және қола коллекциялары толықтырады.
Архаикалық кезең (б.з.д. 700-490 жж.)
Архаикалық Грекияны қамтитын ең танымал мүсіндердің қатарында Мюнхен Куросы (Аттикадан келген жасөспірімнің мүсіні, б.з.д. 540 ж.) және Тенея Куросы (Коринфтен келген жасөспірімнің мүсіні, б.з.д. 560 ж.) мен Эгина ғибадатханасынан табылған мүсіндер (б.з.д. 510-480 ж.) бар. Соңғыларының ішінде Глиптотекада екі ұқсас мүсін жиынтығы сақталған. Археологтар Эгинадағы қазба жұмыстарында осы екі жиынтықты тапты, кейіннен бастапқы ғибадатхана Пелопоннес соғысы кезінде қиратылып, оның орнына көп ұзамай жаңа ғибадатхана салынған деген болжам жасалды. Б.з.д. 500 жыл шамасында салынған қазіргі ғибадатхана б.з.д. 570 жыл шамасында салынған, бірақ б.з.д. 510 жыл шамасында өртке түскен ескі ғибадатхананың қалдықтарының үстіне салынған. Бұл қираған ғибадатхананың элементтері кейінгі ғибадатхананың үлкен, тегіс террасасын толтыру үшін жерге көмілгендіктен, жақсы сақталған.