Кіріспе

Ағылшын ұшақ қозғалтқыштарының конструкторы, майор Фрэнк Бернард Халфорд CBE FRAeS (7 наурыз 1894 – 16 сәуір 1955) – ағылшын ұшақ қозғалтқыштарының конструкторы. Ол 1920-30 жылдары жеңіл ұшақтарда кеңінен қолданылған де Гавиланд Джипси қозғалтқыштарының сериясымен ең жақсы танымал.

Мансап

Felsted мектебінде білім алған. 1913 жылы ол Бруклендстегі Bristol ұшқыштар мектебінде ұшуды үйрену үшін Ноттингем университетін бітірмей қалды, кейін Bristol үшін ұшқыш-инструктор болды. 1914 жылы ол Соғыс министрлігінің Аэронавтикалық инспекция бөліміне қосылды.

Бірінші дүниежүзілік соғыс басталғанда ол Корольдік әуе күштеріне қосылып, майданда шайқасты. Кейін инженерлік жұмыстарға қайтарылған ол сумен салқындатылатын алты цилиндрлі Austro Daimler қозғалтқышын жақсарып, кеңейтіп, 230 а.к. (170 кВт) қуатты Beardmore Halford Pullinger (BHP) қозғалтқышын жасады. Бұл қозғалтқышты Siddeley Deasy компаниясы "Пума" деп атап, одан әрі дамытты. 1922 жылы ол 4 клапанды Triumph Ricardo мотоциклімен Senior TT жарысына қатысып, 13-орынды иеленді. Сол жылы ол Vauxhall компаниясы үшін сәнді мотоцикл жасауға шақырылды. Аэроқозғалтқыш принциптеріне негізделген бұл мотоциклде тік орналасқан, біртұтас конструкциялы төрт цилиндрлі қозғалтқыш және артқы дөңгелекке қуат беруші вал жетегі болды. Одан тек төрт дана жасалды, соның бірі Мэн аралындағы жеке коллекцияда сақтаулы. Airdisco компаниясында жұмыс істеген ол "Пума" қозғалтқышын "Nimbus" деп қайта жобалады, сондай-ақ компанияның Renault қозғалтқыштарының үлкен қорынан V8 қозғалтқышын жасады. 1924 жылы ол de Havilland компаниясының тапсырысымен ұзақ жылдар бойы қолданылған Cirrus сериясының бірінші қозғалтқышын жобалады. 1923 жылы ол Лондон қаласында қозғалтқыш конструкторы Гарри Рикардомен бірлесіп жеке кеңес беру бюросын ашты. 1926 жылдан бастап ол Cirrus-тың сәттілігін қайталап, de Havilland Gipsy ауамен салқындатылатын тік қозғалтқыштарын жасады. Осы кезеңде Франк Халфорд AM Halford Special жарыс машинасының конструкциясын жасап, оны 1926 жылғы RAC Британдық Гран-приде Бруклендсте сынады, сондай-ақ 1925-1926 жылдар аралығында көптеген басқа жарыстарда қатысты. 1930 жылдары Халфорд пен Гарри Рикардо поршеньді қозғалтқыштардың жұмыс айналымдары мен сығылу қатынамын арттыру үшін қолды клапанды пайдалануға қызығушылық танытты, осылайша қозғалтқыштың қуатын арттыруға мүмкіндік берді. 1928 жылдан бастап Халфорд D. Napier & Son компаниясымен жұмыс істеді, нәтижесінде соғыстың соңғы кезеңдерінде 2200 куб дюйм (36 л) көлемнен 3500 а.к. (2,6 МВт) қуат беретін, ең қуатты поршеньді аэроқозғалтқыштардың бірі – Sabre қозғалтқышы жасалды. Соғыс жылдары ол реактивті қозғалтқыштарға қызығушылық танытып, Франк Уиттлдің орталықтан қарай ағынды конструкциясының оңайлатылған нұсқасын жасады, онда ауа кіретін жері алдыңғы жағында, ал күю камералары тікелей өтетін типте болды. Бастапқыда Halford H.1 деп аталған бұл жоба de Havilland компаниясы үшін жасалды, ол оны de Havilland Goblin ретінде өндірді. 1944 жылы de Havilland компаниясы Халфордтың компаниясын толығымен сатып алды. Халфорд реактивті, турбовинттік және ракеталық қозғалтқыштарды жетілдіру жұмыстарын жалғастырды.

Ұшқыш қозғалтқыштар

de Havilland H.1 Goblin
de Havilland H.2 Ghost
de Havilland H.3 Gipsy қозғалтқышын алмастыруға арналған турбовинт, 500 а.к.
de Havilland H.4 Gyron
de Havilland H.5 Ghost әзірленген, бірақ салынбаған
de Havilland H.6 Gyron Junior
de Havilland H.7 газ генераторы, кейіннен Napier Oryx ретінде дамытылды.