Кіріспе

Паола ( және , екеуі де «Жаңа қала» деген мағынаны білдіреді) – Мальтаның Оңтүстік-Шығыс аймағындағы қала. 2019 жылы халық саны 8 706 адамды құрады. Қала Мальтаның Оңтүстік порты аймағындағы сауда орталығы болып табылады, ол астана Валеттадан шамамен 5 км қашықтықта орналасқан, Тарксиен мен Фгурамен іргелес жатыр, олармен бір қалалық аймақты құрайды. Паола 1626 жылы негізін салған Ұлы магистр Антуан де Паульдің құрметіне аталған. Паола Хал Сафлиени Гипогейі, Мәсіх Патша базиликасы (Мальта аралдарындағы ең үлкен шіркеу), Антуан де Пауль алаңы және оның сауда орталықтары, Ұлы жұма шеруі және «Гибернианс ФК» футбол клубымен мәшһүр. Паолада Мальтадағы жалғыз мешіт – «Мариам Аль Батул» мешіті, сондай-ақ Ислам мәдени орталығы орналасқан. Елдің түзеу мекемелері (Коррадино түрмесі) және ең ірі зират – «Аддолората» зираты да Паола шегінде орналасқан. Қала аумағында Мәсіх Патшаға және Лурдтағы Біздің Анамызға арналған екі шіркеу бар. Мәсіх Патша мерекесі шілде айының соңғы жексенбісінде, ал Лурдтағы Біздің Анамыз мерекесі 17 тамыздан кейінгі бірінші жексенбіде тойланады. Приходта сондай-ақ қауымның Гейн Двили аймағында Әулие Антонийге арналған францискан шіркеуі бар. Әулие Убальдеска шіркеуі – Паоладағы ең көне шіркеу және ол жердегі алғашқы приход шіркеуі болған. 2008 жылы шіркеуде минималды қалпына келтіру жұмыстары жүргізілді. Ұлы магистр Рамон Переллос и Роккафульдың есімімен аталған «Вилла Переллос» – жергілікті тарихи ескерткіш. Санкт-Жан ордені Мальтаға келген кезде Паоладан Бирмулаға дейінгі үлкен аймақ толығымен Бирмула деп аталды, бірақ оны үш қалаға бөлістірді. Үлкен бөлігі Фгура деп, ал 6-шы доктан жақын орналасқан үлкен бөлігі Паола деп аталды.

Тарихқа дейінгі дәуір

Паола 17 ғасырда негізделгенімен, аумағында бірнеше мегалиттік ескерткіштер табылған. Паола жерінде тарихқа дейінгі кезеңнен классикалық антикке дейінгі бірнеше басқа да ескерткіштер сақталған.

Гипогей

Гипогей ЮНЕСКО-ның дүниежүзілік мұрасы тізіміне енген. Гипогей – жер бетінен бірнеше метр тереңдікте әк тастан қазылған үлкен бөлмелер кешені. Ол қабір ретінде де, сонымен қатар ғибадатхана ретінде де пайдаланылған болуы мүмкін. Неолит дәуіріндегі адамдар Гипогейді мүйіздер мен тас пикалар сияқты қарапайым құралдарды қолданып, жартылай қараңғыда жасаған. Гипогей үш деңгейден тұрады, олар бір-бірінің үстіне орналасқан. Жоғарғы деңгей аралдардың басқа жерлерінде табылған ерте заманғы тас қабірлерге ұқсайды. Ғибадатхана кезеңінде (3800–2500 ж.б.) қазылған ортаңғы деңгейде көптеген бөлмелер бар. Мұнда көптеген мүсіндер, амулеттер, суреттер және вазалар табылған. Ең әйгілі мүсін – «ұйықтап жатқан әйел» деп аталатын жатқан түріндегі мүсін, ол мәңгілік ұйқының символы болуы мүмкін. Ол Валлеттадағы Ұлттық археология мұражайында қойылған.

Қасиетті Иоанн ордені

Қала 1626 жылы негізін салған Ұлы магистр Антуан де Паульдің есімімен аталады. Де Пауль 1623 жылдың 10 наурызында 71 жасында Сент-Джон орденінің Ұлы магистрі болып тағайындалды. 1626 жылдың 20 шілдесінде халық санының өсуіне байланысты ол Таль Ғерьен (сөзбе-сөз: үңгірлер) деп аталатын төбеде жаңа қала құрды. Паолаға көшіп келуді ынталандыру үшін де Пауль сонда көшіп келген отбасылардың қарызын өтеді. Өзінің билігі кезінде Де Пауль қалада Сент-Убальдескаға арналған шіркеу салдырды, ол Сент-Джон орденінің қарындасы болды, және бұл шіркеу қаланың алғашқы приход шіркеуі болды. Рим папасы Урбан VIII бұл шіркеудің салынуына рұқсат беретін бұйрық шығарды. Бұл папалық бұйрық 1629 жылдың 31 шілдесінде Римдегі Санта-Мария-Маджоре базиликасынан шығарылды. Бұл бұйрықтың бір бөлігі былай делінген: «Біз осы өтінішті қабылдаймыз және аталған Антонийге, осы бұйрықпен берілген Апостолдық билікпен, аталған қалада оның қалауынша, ыңғайлы және әділ болған жағдайда, аталған қасиеттіге арналған шіркеу салынуына рұқсат береміз». 1629 жылдың 12 қарашасында Сент-Джон орденінің кеңесі бұйрықта жазылғандарды орындауға шешім қабылдады. Бұл шіркеудің алғашқы іргетасын салу рәсімі 1630 жылдың 25 тамызында Ұлы магистр де Паульдің өзі салтанатты түрде өткізді. «1630 жылдың тамыз айының 25-і, қасиетті Людовик патшаның мерекесі күні, ең тыныш және ең құрметті Ұлы магистр Фра Антуан де Пауль өзінің отбасының атын алған және Марса жерінде құрылған қалаға барды, оған көптеген құрметті Гран Круцилер және біздің ордендегі көптеген ағайындар еріп, көпшілік алдында ол Құдайдың және біздің дініміздің қарындасы, қасиетті Убальдескаға арналған шіркеудің алғашқы тасын салды, біздің дініміздің пасторы Фра Сальватур Имброллдың рұқсатымен, ол Рим шіркеуінің қасиетті рәсімдері бойынша понтификалдық киіммен әшекейленген және қасиетті Рим шіркеуінің ырымдары бойынша салынған шіркеудің алғашқы тасын салды. Бұл 1629 жылдың 31 шілдесінде Римдегі Санта-Мария-Маджореден келген және нотариус Лоренцо Гриманың ашық актісіне жазылған Ұлы қасиеттілігімен берілген апостолдық билікпен жасалды». Джованни де Сольданистің мәлімдемесіне сәйкес, 1750 жылы Паола әлі өз приходына ие болмаған, өйткені ол Тарксиен приходына қарасты. Сондай-ақ Франческо Замит, жергілікті кәсіпкер, жаңадан құрғатылған жерлерге иелік етіп, 1830 жылдары Мальтадағы ең бай адамға айналды. Малярияның жойылуы Паолаға да халықты және байлықты қайтарды. 1842 жылы британдық әкімшілік Лондондағы Пенттонвилл түрмесінің үлгісі бойынша Паоладағы Коррадино түрмесін салдырды, ол 4 қанатқа бөлінген 200 тұтқынға арналған. Қазір Паоланың қалалық аймағымен толық қоршалған Коррадино бүгінгі күнге дейін Мальтаның басты түзеу мекемесі болып табылады. 1862-1868 жылдары Мальтадағы жаңа негізгі жерлеу орны - Аддолората зираты Таль Хорр деп аталатын төбеде салынды, ол ежелгі дәуірден бері жерлеу орны болған. Зират пен капелла архитектор Эмануэле Луиджи Галицияның жобаларына негізделген неоготикалық стильде салынды және 1869 жылдың 9 мамырында ашылды. Алғашқы жерлеу 1872 жылдың 23 қаңтарында болды. 1970 жылдары зират кеңейтілді, онда ескі кесенелер мен мәрмәр мен қоладан жасалған мүсіндер көп. 1905 жылдан 1929 жылға дейін Паола алаңында Валлеттадан Коспикуаға дейінгі Мальта трамвай желісінің аялдамасы болды. Сент-Убальдеска шіркеуі 1900 жылы өсіп келе жатқан халықты орналастыру үшін кеңейтілді, ал Паола 1910 жылы Исаның қасиетті жүрегіне арналған приходқа айналды. Жаңа және үлкен шіркеу, Мәсіх Патшаның базиликасы, ақырында Антуан де Пауль алаңында, қаланың басты алаңында оның орнына салынды; ол 1936 жылы пайдалануға берілді және 1967 жылдың 3 маусымында Архиепископ Микиэль Гонци бағыштады. Содан бері шіркеу қалпына келтірілді және оның ішкі бөлігі алтынмен жалатылған және шіркеудің титуллы Мәсіх Патша мүсіні орналасқан орынмен безендірілген. 2020 жылдың сәуірінде кіші базилика дәрежесіне көтерілді. Паолада сондай-ақ Мальтадағы жалғыз мешіт - Мариам Аль Батул мешіті орналасқан, оның алғашқы тасын 1978 жылы Муамар Каддафи салды, ал оның есіктері 1982 жылы жұртшылыққа ашылды және 1984 жылы ресми түрде ашылды. Кешенге сонымен қатар Мариам Аль Батул мектебі, Ислам мәдени орталығы (Ċentru Kulturali Islamiku), аула, Мальта ислам зираты (Iċ Ċimiterju Islamiku f'Malta) және Жерорта теңізі бақшасы кіреді. 1960 жылдан бастап 2018 жылға дейін Пьяцца Антуан де Паоле (Паола алаңы) орталық жаяу жүргіншілерге арналған кеңістікті, ағаш көлеңкесінде тұрған киоскі қамтыды. 2015 жылы Мальта үкіметі архитектор Кристофер Минтоффқа (Дом Минтоффтың немере інісі) алаңды жаңартуға 3 миллион еуролық жоба тапсырды. «Қалалық бақша құруға» бағытталған деп таныстырылған жобаға алаңдағы барлық ересек ағаштарды түбірден жұлып алу кірді. Архитектор бұл шешімді ағаштардың жер асты инфрақұрылымына зиян келтіретінімен және фикус ағаштарының шырышты споралары еденді ластап, жәндіктерді тартатынымен түсіндірді. Жұмыстар 2017 жыл бойы кешігіп жүрді, бірақ жергілікті дүкен иелерінің қысымы салдарынан алаң толыққанды жаяу жүргіншілерге арналған болмады. Тұрғындар ересек ағаштардың орнына көшеттер отырғызылғанын, олардың бұрынғыдай көлеңке беруге қабілетсіз екенін айтты.