Кіріспе
Бұл бір континенттен артық аумақты қамтитын, трансконтиненттік мемлекеттер немесе континентаралық мемлекеттер деп аталатын елдердің тізімі. Жалғасқан трансконтинентальдық елдер – бұл бір жалғасқан немесе тікелей іргелес аумағы құрлықтар арасындағы шекараны, көбінесе Азия мен Еуропаны бөлетін сызықты кесіп өтетін мемлекеттер. Керісінше, жалғаспайтын трансконтинентальдық елдер – бұл су кеңістігі немесе басқа елдер (мысалы, Франция) арқылы бір-бірінен бөлінген аумақтары бар мемлекеттер. Көптеген жалғаспайтын трансконтинентальдық елдер – Ұлыбритания сияқты, теңіз арты аумақтарына ие тәуелділіктері бар елдер, бірақ Франция сияқты, өз орталық мемлекеттеріне бұрынғы тәуелділіктерін толыққанды ендірген елдер де болуы мүмкін. "Америка" және "Еуразия" сияқты біріктірілген құрлықтар мойындалмайды немесе еске алынбайды. Азия мен Еуропа арасындағы шекара көбінесе шартты (оның көп бөлігі құрлық арқылы өтеді) және бірнеше шарттар 20-ғасырдың соңына дейін қолданыста болды. Дегенмен, 1850 жылдан бері кейбір картографтар қолданып келе жатқан қазіргі кезде кең таралған шарт – Кавказдың солтүстік тізбегі, Урал өзені және Урал таулары арқылы жүреді. Бұл шарттың нәтижесінде Әзірбайжан, Қазақстан және Түркия сияқты бірнеше елдер өздерін "Азияда" дерлік толығымен табады, ал кейбір шағын анклавтар немесе аудандар техникалық тұрғыдан "Еуропада" орналасқан. Осы ерекшеліктерге қарамастан, трансконтинентальдық немесе континентаралық мемлекеттердің бұл тізімі Еуропа мен Азияның субконтиненттер немесе үлкен Еуразия құрлығының бөліктері емес, толыққанды құрлықтар екендігі туралы шартты құрметтейді. Төменде бөлек тізімделген елдердің алыс, бір-бірімен байланыссыз бөліктері (теңіз арты аумақтары) бөлек құрлықтарда орналасқан.
This is a list of countries with territory that straddles more than one continent, known as transcontinental states or intercontinental states. Contiguous transcontinental countries are states that have one continuous or immediately adjacent piece of territory that spans a continental boundary, most commonly the line that separates Asia and Europe. By contrast, non contiguous transcontinental countries are those states that have portions of territory that are separated from one another either by a body of water or by other countries (such as in the case of France). Most non contiguous transcontinental countries are countries with dependencies like United Kingdom with its overseas territories, but can be countries that have fully integrated former dependencies in their central states like France with its overseas regions. Combined continents like "the Americas" and "Eurasia" are not acknowledged or referenced. The boundary between Asia and Europe is largely conventional (much of it over land), and several conventions remained in use well into the 20th century. However, the now prevalent convention—which has been in use by some cartographers since about 1850—follows the Caucasus northern chain, the Ural River and the Ural Mountains, is used for the purposes of this list. This convention results in several countries such as in the case of Azerbaijan, Kazakhstan, and Turkey finding themselves almost entirely in 'Asia', with a few small enclaves or districts technically in 'Europe'. Notwithstanding these anomalies, this list of transcontinental or intercontinental states respects the convention that Europe and Asia are full continents rather than subcontinents or component landmasses of a larger Eurasian continent. Listed further below, separately, are countries with distant non contiguous parts (overseas territories) on separate continents.
Солтүстік Америка және Оңтүстік Америка
Солтүстік Америка мен Оңтүстік Америка арасындағы дәстүрлі шекара Колумбия мен Панама шекарасының бір жерінде орналасқан, ал атластар мен басқа да дереккөздерде ең көп тараған шекаралау Панама тасмуы Оңтүстік Америка құрлығымен кездесетін Дариен тауларының суайдырғыш аймағына сәйкес келеді (Дариен аңғарына қараңыз). Бұл аймақ Колумбияның Чоко департаментінің солтүстік бөлігіндегі және Панаманың Дариен провинциясындағы кең суайдырғыш, орман және тауларды қамтиды. Кейбір географтар оның орнына Панама каналын Солтүстік және Оңтүстік Америка арасындағы физикалық шекара ретінде қарастырады. Осылай қарағанда, оның астанасы Панама қаласы Оңтүстік Америка қаласы болып есептеледі. Даулы мәселелердің болуына байланысты, Панаманың спортты басқару ұйымдары әртүрлі континенттік/аймақтық конфедерацияларға қатысты: оның жеңіл атлетика федерациясы Оңтүстік Америкаға, футбол федерациясы Солтүстік, Орталық Америка және Кариб аймағына; ал Олимпиада комитеті Оңтүстік және Орталық Америкаға мүше.
Солтүстік Америка және Оңтүстік Америка
Колумбия материгінің көп бөлігі Оңтүстік Американың солтүстігінде орналасқан (жоғарыда Солтүстік және Оңтүстік Американы қараңыз), ал Тынық мұхитындағы Мальпело аралы да Оңтүстік Америкаға қатысты, немесе өте сирек жағдайларда Океанияға жатады, оның мұхиттық арал статусынан туыстап.
Оңтүстік Америка және Океания
: Чили көбінесе Оңтүстік Америка құрлығында орналасқан және Полинезияның Океания аймағына жататын Пасха аралы мен Исла Салас-и-Гомес аралдарын қамтиды. Осы аралдармен қатар, Хуан-Фернандес және Девентурадас аралдары Чилидің аралдық бөлігінің құрамында. Біріккен Ұлттар Ұйымы оларды осылай классификациялайды.
Еуропа, Солтүстік және Оңтүстік Америка
Нидерланд Корольдігінің құрлықтарының көп бөлігі Еуропада орналасқанмен, оған Кариб теңізіндегі Кіші Антиль аралдарындағы алты аралдық аумақ та кіреді: Нидерланд Кариб аймағы. Кіші Антиль аралдарының ішінде үш аумақ Льюард аралдары тобында (Солтүстік Америка құрлығының бір бөлігі саналады) және үш Льюард Антиль аралдары тобында (Оңтүстік Америка құрлық шелфінде) орналасқан. 2010 жылы Нидерланд Антиль аралдары таратылғаннан бері, Нидерланд Корольдігі әкімшілік тұрғысынан төрт тәуелсіз емес құрамына кіретін "елге" бөлінді: Аруба, Кюрасао, Синт-Мартен және Нидерланд. Соңғысы Бонайр, Сент-Эстациус және Саба аралдарын (жинақтап қарағанда BES аралдары немесе Кариб Нидерланды деп аталады) «арнайы муниципалитеттер» ретінде қамтиды, осылайша Корольдіктегі тәуелсіз емес, континенттер арқылы орналасқан құрамына кіретін елге айналады.
Солтүстік Америка, Океания және Азия
Құрама Штаттардың аумағы көбінесе Солтүстік Америкада орналасқан, бірақ оған Океаниядағы Гавайи штаты және бірнеше басқа Океания аралдары да кіреді. Бұл аралдардың ішінде Америка Самоасы (Полинезияда), Гуам және Солтүстік Мариана аралдары (Микронезияда), сондай-ақ АҚШ-тың шағын шеткі аралдарының көп бөлігі (Бейкер аралы, Хоуленд аралы, Джарвис аралы, Мидуэй атолы, Пальмира атолы және Уэйк аралы) бар. Дегенмен, бұл аралдарда Американың жергілікті халқы тұрады және тропикалық емес биогеографиялық ерекшеліктері бар, осы себепті олар Океанияның көптеген стандартты анықтамаларына кірмейді.
Еуропа, Солтүстік Америка, Оңтүстік Америка, Океания, Африка және Антарктида
Франция Еуропаға орналасқан, ал бес теңіз артындағы департаменттер мен өңірлер, бес теңіз артындағы ұжым және бір Sui generis ұжымы басқа континенттік аймақтарда орналасқан. Гваделупа, Мартиника, Сент-Бартелеми, Сент-Мартен және Сент-Пьер және Микелон Солтүстік Америкада, Француз Гвианасы Оңтүстік Америкада, Майотта және Реюньон Африкада, ал Француз Полинезиясы, Уоллис және Футуна және Жаңа Каледония Океанияда орналасқан. Бұл 11 Францияның теңізден тыс халқы бар аумақтары Францияның ажырамас бөлігі болып табылады, сондай-ақ, адам тұрмайтын Клипертон аралы (Солтүстік Америкаға немесе Океанияға жатады) және адам тұрмайтын француздық Оңтүстік және Антарктикалық Жерлер, оларға Антарктика құрлығындағы Адели Жері, Антарктика аймағындағы Крозет аралдары мен Кергелен аралдары, Австралия тақтасындағы Сент-Пол және Амстердам аралдары және Үнді мұхитындағы шашыраңқы аралдар кіреді. Францияның Адели Жеріне қатысты билік талабы Антарктика шарты жүйесінде тоқтатылған. Франция Азиядан басқа әр континенттік аймақта аумаққа ие.
Еуропа, Солтүстік Америка, Оңтүстік Америка, Океания, Африка, Азия және Антарктида
Ұлыбританияның аумағы толығымен Еуропа шегінде орналасқан. Дегенмен, Ұлыбритания – "бір, бөлінбеген мемлекет" болып табылатын тәуелсіз мемлекет, ол Британдық тәждің билігіндегі барлық аумақтарды қамтиды, яғни өзінің аумағын, Британдық теңіз арты аумақтарын және Тәжге тәуелді аумақтарды. Гибралтардан басқа барлығы да аралдарда орналасқан, ал Гибралтар Еуразияда жатыр.
Африка мен Еуропа
Италияның Сицилиядан оңтүстікке қарай орналасқан бірнеше кіші аралдары бар, оларды Тунисқа жақындығына байланысты Африка құрлығының бір бөлігі деп санауға болады. Пантеллерия және Пелагия аралдарына (Лампедуза, Линоса және Лампионе) ең жақын құрлық Африкадағы Тунис. Дегенмен, Пантеллерия мен Линоса Еуропаның бөлігі, ал Лампедуза мен Лампионе Африканың бөлігі саналады. Португалияның материгі Еуропаға жатады, ал Мадейра архипелагы – автономиялық аймақ (Порту-Санту аралы, Дезертас аралдары және Саваж аралдары кіреді) Африкамен байланысты. Азор автономиялық аймағын екі арал тобына бөлуге болады (Солтүстік Америка тектоникалық тақтасындағы Флорес және Корво аралдары қалғандарынан ерекше топ), сондықтан Португалия геологиялық тұрғыдан трансконтинентальдық мемлекет болуы мүмкін (жоғарыда Еуропа мен Солтүстік Америкаға қараңыз). Алайда, геологиялық тектоникалық тақталардың бөлінуі географиялық континенттік айырмашылықты міндетті түрде анықтамайды. Испанияның материгі Еуропаға жатса да, Африкада екі провинциясы мен екі автономиялық қаласы бар. Испания халқының шамамен 5%-ы Африка құрлығында тұрады. Африкадағы Испания аумағына Атлантика мұхитындағы Канар аралдары, Солтүстік Африка материгіндегі Сеута және Мелилья қалалары, сондай-ақ географиялық жағынан Африканың бөлігі саналатын қалаларға жақын орналасқан Plazas de soberanía кіреді. Канар аралдары, Сеута және Мелилья Испания құрамындағы 19 автономды аймақ пен қаланың үш бөлігі, ал Plazas de soberanía басқа мәртебеге ие, ол қосылмаған аумақтарға ұқсас. Африканың Жерорта теңізіндегі Альборан аралы Альмерияның трансконтинентальдық қаласына және Альмерияның трансконтинентальдық провинциясына жатады.
Азия және Африка
Йемен материгі Арабия түбегінің оңтүстігінде орналасқандықтан Азияның бір бөлігі болып табылады, сондай-ақ Қызыл теңіздегі Ханиш аралдары, Зубайр тобы және Перим де Азиямен байланысты. Алайда, Йеменнің ұлттық аумағы Сомали мүйісінің шығысында жатқан Сокотра архипелагына дейін жетеді, ол Азияға қарағанда Африкаға жақын орналасқан.
Азия және Еуропа
Грекияның аумағына Кіші Азия жағалауынан жақын орналасқан Родос, Кос, Самос, Хиос, Лесбос, Кастеллоризо, Стронгили Мегистис және Ро сияқты бірнеше аралдар кіреді.
Азия және Океания
: Австралия Ұлттық Достастығы өз атын атаған құрлықтан және Океания, Азия және Антарктидамен байланысты аралдық иеліктерден тұрады. Үнді мұхитындағы Рождество аралы мен Кокос (Килинг) аралдары кейде мәдени тұрғыдан Оңтүстік-Шығыс Азиямен байланысты. Бұл аралдардағы тұрғындардың көпшілігі азиялық текті (негізінен қытай және малай тайпаларынан); сонымен қатар аралдарда еуропалық текті австралиялықтар мен жаңазеландиялықтар да бар. Аралдарда түпкілікті халық болған жоқ, себебі олар 17 ғасырда ғана еуропалықтар тарапынан ашылған. Рождество аралы мен Кокос (Килинг) аралдары Дүниежүзілік фактілер кітабында Океанияның ең батыс бөлігі ретінде жіктеледі, ал Біріккен Ұлттар Ұйымы оларды Океанияның құрамына жатқызады. Олар Австралия тақтасының құрамында орналасқан және географиялық тұрғыдан, жақын орналасқан Малай архипелагын қамтитын немесе тектоникалық тақталарға сүйенетін анықтамалар бойынша Океанияның бөлігі болуы мүмкін. : Бонин аралдары (Вулкан аралдары және үш шалғай аралдардан тұрады: Минамиторисима, Нисиношима және Окиноторисима) және Идзу аралдары мұхиттық сипатына байланысты кейде Океанияның бөлігі деп есептеледі. Бонин аралдары Океанияның биогеографиялық аймағына жатады және шамамен 2000 жыл бұрын Океанияның түпкілікті халқында мекенделген деп саналады, ал олардың ресми ашылуы еуропалықтар арқылы 16 ғасырда болған. Ең шалғай орналасқан арал – Минами Тори Шима (Маркус аралы деп те аталады) Токиодан 2000 километр қашықтықта жатыр, және Микронезияның солтүстік аралдарына жақын орналасқан. Индонезия мен Шығыс Тимор кейде Океаниямен байланыстырылады, себебі олар Малай архипелагының барлық елдерінің ішінде Австралия мен Меланезияға ең жақын орналасқан. Сол сияқты, Валацея аралдары (Уоллес сызығының шығысында), оның ішінде Тимор, Флорес, Сумба, Молукка архипелагы және тағы да басқалары Океаниямен күшті биогеографиялық және мәдени байланыстарға ие.
Суб-Антарктикалық аймақ
Аргентина, Австралия, Чили, Франция, Жаңа Зеландия, Норвегия, Оңтүстік Африка және Ұлыбритания: Бұл сегіз мемлекеттің 46°S және 60°S ендіктер арасындағы Субантарктикалық аймақта теңізден тыс арал иеліктері бар. 60°S ендігінен солтүстікке, бірақ Антарктика конвергенциясынан оңтүстікке орналасқан және халықаралық құқық бойынша басқарушы мемлекеттің толық егеменді иелігі ретінде танылған субантарктикалық аралдар: Бувет аралы (Норвегия), Хёрд аралы және Макдональд аралдары (Австралия), Кергелен аралдары (Франция) және Оңтүстік Джорджия және Оңтүстік Сандвич аралдары (Ұлыбритания). Біріккен Ұлттар Ұйымы Бувет аралын және Оңтүстік Джорджия мен Оңтүстік Сандвич аралдарын Оңтүстік Американың бөлігі ретінде, ал Хёрд аралы мен Макдональд аралдарын Океанияның бөлігі ретінде санайды. Оңтүстік Джорджия және Оңтүстік Сандвич аралдары кейде географиялық тұрғыдан Оңтүстік Америка шегінде деп есептеледі; алайда, қалған аралдар әлемдегі ең оқшауланған жерлердің бірі болып табылады. Бувет аралы мен Хёрд аралы және Макдональд аралдарында адам қызметі өте шектеулі; мысалы, Макдональд аралдарына бүкіл тарих бойы екі рет қана барылған, соңғы рет 1980 жылы тіркелген. The World Factbook Бувет аралы мен Хёрд аралы және Макдональд аралдарын Оңтүстік Америка/Океания емес, Антарктиданың бөлігі ретінде жіктейді.
Антарктика аймағы
Аргентина, Австралия, Чили, Франция, Жаңа Зеландия, Норвегия және Ұлыбритания: Бұл жеті мемлекет Антарктика құрлығының бөліктеріне (кейбіреулері бір-бірімен қайшы келеді), сондай-ақ 60° оңтүстік ендігінен төмендегі аралдарына құқық таластайды. Аргентина және Чили сияқты кейбір мемлекеттер өздерінің ұлттық аумағының бір бөлігі деп санайтын Антарктика жерін қарастырады. Дегенмен, БҰҰ және халықаралық қауымдастық бұл талаптардың ешқайсысын мойындамайды. 1961 жылдан бері Антарктика шарты жүйесі 60° оңтүстік ендігінен төмендегі барлық жергілікті талаптарды, Антарктиканың мұздық жартастарын және Антарктика аралдарын күштен тоқтатты.
Азия және Океания
, , , және: Малай архипелагы, құрлықтық Оңтүстік-Шығыс Азияның көп бөлігін (Андаман және Никобар аралдары мен Сингапурды қоспағанда) және Австралия мен Оңтүстік-Шығыс Азия арасында орналасқан Жаңа Гвинея аралын қамтиды және оны трансконтиненттік аймақ деп санауға болады. 19 ғасырдағы Океанияның көптеген алғашқы анықтамалары Малай архипелагының көп бөлігін немесе барлығын қамтыды. Бүгінде Малай архипелагын қамтитын Океания анықтамалары сирек кездеседі; Малай архипелагының мұхиттық емес сипаты және оның Азиямен геологиялық байланыстары 19 ғасырда кеңінен белгілі болмаған болуы мүмкін. Индонезия, Малайзия, Филиппин және Сингапур (сондай-ақ Жапония) Тынық мұхит аралдары форумының (ТМФ) диалогтық серіктестері болып табылады, ал Шығыс Тимор – бақылаушы. Дегенмен, толық мүшелікке тек Океаниямен байланысты елдер ғана ие, мысалы, Австралия, Микронезия Федеративтік Штаттары, Фиджи, Жаңа Зеландия және Самоа.
Солтүстік Америка және Океания
және: Кейде Океания Тынық мұхитындағы барлық мұхиттық аралдарды қамтиды деп есептеледі. Мексика Гуадалупе аралы мен Ревильягигедо аралдарын, сондай-ақ Рокас Алихостың мұхиттық кішкентай аралын басқарады, ал Коста-Рика Кокос аралын басқарады. Бұл аралдардың бәрі еуропалықтардың ашуына дейін адам қоныстанбаған, және олардың ешқайсысы Солтүстік немесе Оңтүстік Америка тектоникалық тақталарында жатпайды; Мексика аралдары Тынық мұхиты тақтасында Океанияның көп бөлігімен бірге орналасқан, ал Кокос аралы Кокос тақтасында жатыр, онда Колумбияның Мальпело аралынан басқа ешқандай арал жоқ. Сонымен қатар, Мексиканың Баха-Калифорния штаты физиологиялық тұрғыдан Америка құрлығымен байланысқан болса да, іс жүзінде Тынық мұхиты тақтасының бір бөлігі болып табылады. Гуадалупе аралы мен Рокас Алихос аралдары басқа Тынық мұхиты аралдарымен сирек жіктеледі, себебі олар Баха-Калифорниядан 250-300 шақырым ғана қашықтықта орналасқан. Ревильягигедоның ең алыс аралы – Кларион Мексиканың жағалауынан 700 шақырым, ал Кокос аралы Коста-Риканың жағалауынан 550 шақырым қашықтықта жатыр. Бұл аралдар көбінесе Тынық мұхиты аралдары терминімен байланыстырылады және кейде Океания құрамына қосылады.
Оңтүстік Америка және Океания
Эквадор материгінен шамамен 1000 шақырым қашықтықта орналасқан Тынық мұхитындағы Галапагос аралдары кейде Океанияның бір бөлігі деп есептеледі. Бұл, оларды Оңтүстік Америкадан бөліп тұратын қашықтық пен олардың теңіздік геологиясымен байланысты. Колумбтан бұрынғы дәуірде Галапагос аралдарының Оңтүстік Америкамен тікелей байланысы болмаған; алайда, олар тарихи түрде Полинезиялық болған Пасха аралы сияқты, Океания мен Тынық мұхитының мәдени аймағына да жатпайды.