Кіріспе

Ресей (Россия) – әлемдегі ең ірі мемлекет, ауданынан асады және Жердің халқы бар жерінің сегізден бір бөлігінен астам жерді қамтиды. Ресей он бір уақыт белдеуіне созылып жатыр және әлемдегі кез келген елден көп, он алты тәуелсіз мемлекетпен шекаралас. Ресей – Еуропа мен Азияға кеңінен таралған трансконтиненталдық мемлекет. Ол Еуразияның ең солтүстік шетін алып жатыр және әлемдегі төртінші ең ұзын жағалау сызығына ие. Ресей, Канада мен АҚШ сияқты, үш мұхитқа шығу мүмкіндігі бар үш елдің бірі (бірақ Атлант мұхитына қатысы өте шалқақ), сондай-ақ Еуропаға да жатады; оның үлкен бөлігін қамтиды. Ресейдің ауданы шамамен Плутонның ауданымен тең. Әлемдегі барлық елдердің ішінде Ресей ең үлкен орманды аумақты қамтиды.

Әлемдік орналасуы және шекаралары

Ресейдің Балтық теңізінің батысындағы Калининград облысы, оның шығыс бөлігінен – Беринг бұғазындағы Үлкен Диомед аралынан шамамен алшақ жатыр. Бұл арақашықтық шамамен , Аляскадағы Ном қаласына дейін созылады. Солтүстіктен оңтүстікке дейін ел, Франц-Иосиф аралдарындағы Ресей Арктикалық аралдарының солтүстік ұшынан бастап, Каспий теңізіндегі Дағыстан Республикасының оңтүстік ұшына дейін, өте әртүрлі, көбінесе жарамсыз жерлерден тұратын шамамен жерге созылады. Ресей шекарасы, ұзындығы шақырымды құрайды, әлемдегі ең ұзын шекара болып табылады. 20 139 шақырымдық құрлық шекарасы бойынша Ресей 14 елмен шектеседі: Польша және Литва (екеуі де Калининград облысы арқылы), Норвегия, Финляндия, Эстония, Латвия, Беларусь, Украина, Грузия, Әзірбайжан, Қазақстан, Қытай, Моңғолия және Солтүстік Корея. Шекараның шамамен үштен екі бөлігі теңіз суларымен шектеледі. Солтүстік жағалаудың дені толығымен Солтүстік Мұхит шеңберінен жоғары орналасқан; Мурманск портынан басқа, онда Гольфстримның әсерінен күтілгеннен жылырақ ағындар байқалады, сондықтан жағалау жылдың көп бөлігінде мұзбен жабылады. Ресейдің жағалауын 13 теңіз және екі мұхиттың – Арктика және Тынық мұхиттарының – бөліктері шайып тұрады. Ол теңіз арқылы бөлініп, теңіз шекарасын құрайды. Сондай-ақ, ол Жапониямен де ортақ шекараға ие.

Әкімшілік және аумақтық бөліністер

Кейбір мәртебе өзгерістерімен, Ресей Федерациясы құрылғанда Ресей Республикасының КСРО-ның әкімшілік және аумақтық бөліністерінің көп бөлігі сақталды. 2014 жылғы мәлімет бойынша, сексен беске бөлінген әкімшілік-аумақтық бірліктер (федералдық субъектілер деп аталады) болды: жиырма екі республика, тоғыз край (аумақ), қырық алты облыс, бір автономиялық облыс, төрт автономиялық округ және федералдық мәртебеге ие үш қала, атап айтқанда Мәскеу, Санкт-Петербург және Севастополь қалалары. Республикалардың құрамына түрлі халықтар кіреді, оның ішінде солтүстік еуропалықтар, татарлар, Кавказ халықтары және тумасы сибирліктер. Ең ірі федералдық субъектілер Сібірде орналасқан. Шығыс-орталық Сібірде орналасқан Саха Республикасы (Якутия) – Аляскадан екі есе үлкен елдің ең үлкен федералдық субъектісі (және әлемдегі ең үлкен елдік бөлігі). Екінші орында – Сахадан батысқа қарай Сібірде орналасқан Красноярск крайы. Ресейдің бөлек орналасқан құрамдас бөлігі болып табылатын Калининград облысы – ең кішкентай облыс. Ингушетия Республикасы – үш федералдық қаладан басқа, Ресейдің ең кішкентай республикасы және ең кішкентай федералдық субъектісі. Ең көп халқы бар екі федералдық субъекті, Мәскеу облысы (Мәскеу қаласымен бірге) және Краснодар крайы, Еуропалық Ресейде орналасқан.

Демография

2010 жылғы халық санауы бойынша Ресейдің халқы 142,8 миллион адамды құрады, ал 2014 жылы Қырымды қосып алғаннан кейін 2021 жылы 146,2 миллионға жетті. Бұл Еуропадағы ең көп халқы бар ел және әлемдегі тоғызыншы ең халқы көп мемлекет. Халық тығыздығы – .

Қалалық аудандар

Ресей – әлемдегі ең урбанизацияланған елдердің бірі, оның жалпы халқының шамамен 75 пайызы қалалық жерлерде тұрады. Елордасы және ең ірі қаласы Мәскеудің қала шегінде 12,4 миллионға жуық тұрғыны, ал қалалық аймақта 17 миллионнан астам, ал агломерацияда 20 миллионнан астам тұрғыны бар. Мәскеу әлемдегі ең ірі қалалардың қатарында, толығымен Еуропа шегінде орналасқан ең көп халқы бар қала, сондай-ақ Еуропадағы ең ірі қалалық аймақ. Мәдени астана Санкт-Петербург – шамамен 5,4 миллион тұрғыны бар екінші ірі қала. Басқа да ірі қалалар: Екатеринбург, Новосибирск, Қазан, Нижний Новгород және Челябинск.

Физиография және гидрография

Географтар дәстүрлі түрде Ресейдің кең аумағын бес табиғи аймаққа бөледі: тундра аймағы; тайга, немесе орман аймағы; дала, немесе жазық аймағы; шөлейт аймағы; және тау аймағы. Ресейдің көп бөлігі екі жазықтан (Шығыс Еуропа жазығы және Батыс Сібір жазығы), үш төмендіктерден (Солтүстік Сібір, Орталық Якутия және Шығыс Сібір), екі үстірттен (Орталық Сібір үстірті және Лена үстірті), және екі таулы жүйеден (алыс солтүстік-шығыс Сібірдегі Шығыс Сібір таулары және оңтүстік шекарадағы Оңтүстік Сібір таулары) тұрады.

Шығыс Еуропа жазығы

Шығыс Еуропа жазығы Еуропалық Ресейдің көп бөлігін қамтиды. Әлемдегі ең үлкені – Батыс Сібір жазығы, ол Урал тауларынан шығысқа қарай Енисей өзеніне дейін созылады. Жер бедері мен өсімдік жамылғысы табиғи аймақтардың әрқайсысында салыстырмалы түрде біркелкі болғандықтан, Ресей біртектілік сияқты көрінеді. Дегенмен, Ресей аумағында тропикалық жаңбырлы ормандардан басқа әлемнің барлық маңызды өсімдік аймақтары кездеседі.

Мұз шаштары

Ресейлік Арктика Карелия мен Кола түбегінен Ненецияға, Обь шығанағына, Таймыр түбегіне және Чукчи түбегіне (Колима, Анадыр өзені, Дежнев түбегі) дейін батыстан шығысқа қарай созылады. Арктика мұхитындағы Ресей аралдары мен архипелагтарына Новая Земля, Северная Земля және Жаңа Сібір аралдары жатады. Ресейдің 10 пайызы – тундра – ағашсыз, батпақты жазық. Тундра – Ресейдің ең солтүстік аймағы, батыста Финляндия шекарасынан шығыста Беринг бұғазына дейін, содан кейін Тынық мұхит жағалауымен оңтүстікке қарай Камчатка түбегінің солтүстік бөлігіне дейін созылады. Бұл аймақ жазғы ақ түндермен (түн ортасындағы шамшақ, одан кейін шағын таң) және қысқы күндері толық қараңғылықпен ерекшеленеді. Ұзақ, қатал қыстар мен күн сәулесінің жетіспеуі тек мүктерге, лишайниктерге, және аласа қарағайлар мен бұталарға шөл даланың үстінде өсуге мүмкіндік береді. Бірнеше ірі Сібір өзендері осы аймақтан өтіп, Солтүстік Мұзды мұхитқа құяды, бірақ мұздың ішінара және үзіліспен еруі тундраның көптеген көлдерінің, тоғандардың және батпақтардың суын толық дренаждауға кедергі келтіреді. Мұздық әсерінен пайда болған ландшафтты біртіндеп қалыптастыратын мұздық тозу процесі мұндағы ең маңызды физикалық процесс болып табылады. Бұл аймақта Ресей халқының бір пайызынан да аз адам тұрады. Солтүстік-батыс Кола түбегінің балық аулау және порт индустриясы, сондай-ақ Солтүстік-Батыс Сібірдің ірі мұнай және газ кен орындары тундрадағы ең ірі жұмыс берушілер болып табылады. 180 мың халқы бар Норильск қаласы, Солтүстік поляр шеңберінен жоғары орналасқан Ресей елді мекендері арасында Мурманск қаласынан кейін халық саны бойынша екінші орында тұрады. Осы жерден полярлық шамыршықтарды (солтүстік жарықтарын) да көруге болады.

Тайга

Тайга, Ресейдің ең кең табиғи аймағы, Ресейдің батыс шекарасынан Тынық мұхитына дейін созылады. Ол Шығыс Еуропа және Батыс Сібір жазықтарының аумағын, солтүстік ендігінен (°) және Енисей өзенінің шығысындағы аумақтың көп бөлігін қамтиды. Сібірде тайга Ресейдің оңтүстік шекарасына дейін жетеді, және Ресейдің жалпы аумағының 60% астам бөлігін құрайды. Солтүстік-оңтүстік бағытта тайга Енисей өзенінің шығысында континенттік климатпен, ал батысында жұмсақ климатпен екіге бөлінеді. Жалпы алғанда, климат ылғалды, жаз айларында орташа жылы (солтүстікте салқын), қыста қатал болады және тұрақты қар жамылғысы қалыптасады. Ендік бағытта тайга үш аймаққа бөлінеді: солтүстік, орталық және оңтүстік тайга. Батыс тайгада ылғалды жерлерде тығыз шырша және қарағай ормандары, жарық топырақта қарағай, бұталар мен шабындықтар кездеседі. Мұндай өсімдіктер шығыс тайгаға да тән, бірақ онда шырша мен қарағайдың орнына қамыс аралы мен шырша басым роль атқарады. Қылқан жапырақты ормандар үзіліссіз кеңістік құрамайды, олардың арасында қайың, қаратал, жалбыз (көбінесе өзен аңғарларында) және батпақтар кездеседі. Тайгада жүнді жануарлар кең таралған: сотыр, күміс түлкі, ермек, елік, қоңыр аю, бүлдіршін, қасқыр және суыр. Тайга топырақтарының басым бөлігі подзольдік және криогендік тайга топырақтары, олар анық көрінетін көлденең құрылыммен сипатталады (тек оңтүстік тайгада карбонаттық подзольдік топырақ кездеседі). Олар су шаю режимінде және азырақ гумус мөлшерінде қалыптасады. Жер асты сулары әдетте орман ішінде жер бетіне жақын орналасқан, жоғарғы қабаттардан кальцийді шайып алып, тайга топырағының жоғарғы қабатының түссізденуіне және тотығуына себеп болады. Ресейдің еуропалық бөлігінде ауыл шаруашылығына жарамды тайга аймақтары аз, олар негізінен сфагнум батпақтарымен жабылған (мұнда подзольдік батпақты топырақ басым). Егіншілік мақсаттары үшін топырақты байыту үшін әк және басқа да тыңайтқыштар қолдану қажет. Ресей тайгасы қылқан жапырақты ағаштардың ең ірі қорына ие, бірақ қарқынды ормандарды кесудің салдарынан жыл сайын олардың көлемі азайып барады. Аңшылық және егін шаруашылығы (негізінен өзен аңғарларында) дамып жатыр.

Аралас және жапырақты ормандар

Аралас және жапырақты орман белдеуі үшбұрышты пішіндес, батыс шекарасында ең кең, ал Урал тауларына қарай тарылады. Басты ағаштар – емен мен шырша, бірақ күл, қайын, терек, шаған, жапырақ, сонымен қатар көптеген басқа да өсімдіктер өседі. Тайга мен орманды дала арасын Орал тауларынан бастап Алтай тауларына дейін созылатын, қайын мен терек ағаштарынан тұратын тар жолақ бөліп тұрады. Орманды аймақтың көп бөлігі, әсіресе Еуропалық Ресейде, егіс үшін пайдаланылды. Осының салдарынан жануарлар дүниесі сиреп қалды, бірақ елік, қасқыр, түлкі және батпақ тышқаны жиі кездеседі.

Далалық

Степь ұзақ жылдар бойы Ресейдің типикалық ландшафты ретінде бейнеленген. Бұл – Мажарстаннан Украина, Оңтүстік Ресей және Қазақстан арқылы өтіп, Маньчжурияда аяқталатын, тау тізбектерімен бөлінген, ағашсыз, шөптесі далалардың кең жолағы. Елдің экстремалды жағдайларында, дала аймағы орташа температурасы және күн сәулесі мен ылғалдың қалыпты деңгейіне байланысты адамдардың қоныстануы мен егін шаруашылығы үшін ең қолайлы жағдайларды ұсынады. Дегенмен, тіпті осы жерде де, жауын-шашынның болжамсыз деңгейі және кейде болатын қатыгез құрғақшылықтар егін өнімділігіне кері әсер етеді. Топырақ өте құрғақ.

Топография

Ресейдің тау жоталары негізінен континенттік төмендігі бойында (Урал таулары), оңтүстік-батыс шекарасында (Кавказ), Моңғолиямен шекарасында (шығыс және батыс Саян таулары және Алтай тауларының батыс бөлігі) және Шығыс Сібірде (елдің солтүстік-шығыс бұрышындағы күрделі тау жүйесі, Камчатка түбегінің тірегін құрайды, сондай-ақ Охот теңізі мен Жапон теңізі бойындағы кішірек таулар) орналасқан. Ресейде тоғыз ірі тау жотасы бар. Жалпы алғанда, елдің шығыс жартысы батыс жартысына қарағанда әлдеқайда таулы, ал батыс жартысының ішкі бөлігі көбінесе жазықтардан тұрады. Енисей өзені аңғары – шығыс пен батыстың дәстүрлі шекарасы. Енисей, Батыс Сібір жазығынан Орталық Сібір үстіртінің батыс шетін ажыратып, Моңғолия шекарасынан солтүстікке қарай Таймыр түбегінің батысынан өтіп Солтүстік Мұзды мұхитқа құяды.

Орал таулары

Орал таулары Еуропа мен Азияның табиғи шекарасын құрайды; бұл жота шамамен Арктика мұхитынан Қазақстанның солтүстік шекарасына дейін созылады. Бірнеше төменгі өткелдер Еуропадан шығысқа қарай Урал арқылы маңызды көлік жолдарын ұсынып тұр. Ең биік шыңы – Народная тауы. Орал тауларында сондай-ақ құнды минерал кен орындары бар.

Батыс Сібір жазығы

Орал тауларының шығысында Батыс Сібір жазығы жатыр. Ол батыстан шығысқа қарай шамамен 1900 километр, ал солтүстіктен оңтүстікке қарай 2400 километрге созылады. Жазықтың жартысынан астамы 200 метрден төмен жатыр, сондықтан әлемдегі ең ірі батпақтар мен су тасқынына бейім аймақтар осы жазықта орналасқан. Жазық көбінесе тегіс және ерекше белгілері жоқ. Орталық бөлігінде Сібір жоталары мен оңтүстікте Обь үстірті ғана сәл көтеріңкі келеді. Оңтүстік бөлігінде Қазақстанға дейін жеткен далалық аймақтар бар, мысалы, Камышлов Лог шатқалы бар Ишим даласы. Жазықтың көп бөлігінің халқы 77 градус солтүстік ендігінен оңтүстікке қарайғы құрғақ аймақта тұрады.

Орталық Сібір алқабы

Батыс Сібір жазығының тікелей шығысында Орталық Сібір үстірті орналасқан, ол Енисей өзенінің аңғарынан Лена өзенінің аңғарына қарай созылады. Аймақ бірнеше үстірттерге бөлінген, олардың биіктігі 320 мен 740 метр аралығында; ең жоғары нүктесі солтүстік Путоран тауларында шамамен 1800 метрді құрайды. Үстірт оңтүстіктен Приморский жотасы және Байкал тауларымен, ал солтүстіктен Солтүстік Сібір жазығымен шектеседі, ол Батыс Сібір жазығының Арктика мұхитындағы Таймыр түбегіне дейін созылатын жалғасы болып табылады.

Саян және Становой таулары

Байкал көлінің батысындағы тау жүйесіндегі ең биік нүктелер: Батыс Саянда 3300 метр, Шығыс Саянда 3200 метр, ал Алтай тауларындағы Белуха тауында 4500 метрді құрайды. Шығыс Саян Байкал көлінің оңтүстік жағалауына жақын орналасқан; көлдегі ең жақын таудың биіктігі 2840 метр болса, көлдің ең терең бөлігі теңіз деңгейінен 1700 метр төмен жатыр. Байкал көлінің шығысындағы тау жүйелері төмендеу, олар көлден Тынық мұхитының жағалауына дейін созылатын ұсақ жоталар мен аңғарлардың күрделі кешенін құрайды. Байкал көлінің солтүстігінен Охот теңізіне дейін батыстан шығысқа қарай жалғасқан Становой жотасының ең биіктігі 2550 метрге жетеді. Осы жотаның оңтүстігіндегі Оңтүстік-Шығыс Сібірдегі таулардың биіктігі 800 метрге дейін жетеді. Бұл аймақтан Тартар бұғазы арқылы Сахалин аралы орналасқан, бұл Ресейдегі ең ірі арал, оның ең биік нүктесі шамамен 1700 метрді құрайды. Оның батысында Корей Эйр Лайнздің 007 рейсі құлатылған шағын Монерон аралы орналасқан.

Кавказ таулары

Шын альпілік ландшафт оңтүстік таулы аймақтарда пайда болады. Қара және Каспий теңіздері арасындағы Кавказ таулары едәуір биіктікке көтеріліп, Еуропа мен Азияның шекарасын құрайды. Осы таулардың бірі – Эльбрус тауы, биіктігі 5642 метрге жетеді және ол Еуропаның ең жоғары нүктесі болып табылады. Кавказдың геологиялық құрылымы солтүстік-батысқа қарай Қырым және Карпат таулары арқылы, ал оңтүстік-шығысқа қарай Орталық Азияға Тянь-Шань және Памир таулары арқылы жалғасады. Кавказ таулары Ресей мен оның оңтүстік-батыстағы Грузия және Әзірбайжан елдері арасында табиғи кедергі болып табылады.

Солтүстік-шығыс Сібір және Камчатка

Становой жотасының солтүстігіндегі Солтүстік-Шығыс Сібір – өте таулы аймақ. Охотск теңізіне қарай созылған Ұзын Камчатка түбегінде көптеген жанартау шыңдары бар, олардың кейбіреуі әлі де белсенді. Ең биігі – 4750 метрлік Ключевская Сопка, Ресейдің Шығыс Еуропалық бөлігіндегі ең биік нүкте. Жанартау тізбегі Камчатканың оңтүстік ұшынан Курил аралдары арқылы Жапонияға дейін жалғасады. Камчатка сонымен қатар Ресейдің сейсмикалық белсенділігінің екі орталығының бірі (екіншісі – Кавказ). 1995 жылы болған күшті жер сілкінісі мұнай өңдеу қаласы Нефтегорскіні көптеп қиратты. Бұл аймақта сондай-ақ Бейенхиме Салатин деген өте үлкен кратер де орналасқан.

Су бұру

Ресейде 100 000-нан астам өзен бар, жалпы жаңартылатын су ресурстары бойынша Ресей Бразилиядан кейін екінші орында тұр. Ресейдің 1000 километрден ұзын 40 өзені Орал тауларының шығысында орналасқан, оның ішінде Сібірді Солтүстік Мұзды мұхитқа құятын үш ірі өзен: Иртыш-Обь жүйесі (жалпы ұзындығы 5380 километр), Енисей (5075 километр) және Лена (4294 километр) – бұл өзендер әлемдегі ең ұзын өзендердің қатарында. Солтүстік Ресей мен Сібір жазықтарында көптеген кішкентай көлдер кездеседі. Олардың ішіндегі ең үлкендері – елдің солтүстік-батысындағы Белозеро, Топозеро, Выгозеро және Ильмен көлдері, ал оңтүстік-батыстағы Шаны көлі. Тағы да бірқатар өзендер Сібірдің шығыс тауларынан Тынық мұхитына құяды. Амур өзені және оның негізгі саласы Уссури Ресей мен Қытай арасындағы ұзын, ирек шекараның бөлігін құрайды. Амур жүйесі оңтүстік-шығыс Сібірдің көп бөлігін сумен қамтамасыз етеді. Еуропалық Ресейді үш су алабы құрайды. Көп бөлігі Беларусь және Украина арқылы ағатын Днепр өзенінің бастауы Мәскеудің батысындағы төбелерде жатыр. 1860 километрлік Дон өзені – Еуропадағы бесінші ең ұзын өзен, ол Орталық Ресей үстіртінде Мәскеудің оңтүстігінде басталып, Ростов-на-Донда Азов теңізіне құяды. Тарихи және мәдени маңызы зор болғандықтан Ресейдің ұлттық өзені саналатын Волга Еуропадағы ең ұзын өзен болып табылады. Ол Валдай төбелерінде Мәскеудің батысында басталып, 3510 километрге созылып, Каспий теңізіне құяды. Жалпы, Волга жүйесі шамамен 1,4 миллион шаршы километрді сумен қамтамасыз етеді. Бірнеше каналдармен байланысқан Батыс Ресей өзендері бұрыннан бері маңызды көлік жүйесі болып келді; Волга елдегі ең маңызды сауда өзені болып табылады және Ресейдің ішкі су тасымалдауының үштен екісін жүзеге асырады.

Ауыл шаруашылығының географиясы

Ресейде бір миллиард акр жер егіс үшін жарамды, бірақ тұрақты егіншілікпен пайдаланылатынының үлесі шамамен 0,1 пайызды құрайды. Аймақтың ландшафты келесі факторларға байланысты өте алуан түрлі ортаға ие:

Тундра ландшафты аймақтың басым бөлігін жабады, онда суық климат жағдайларды қатал етеді және өсімдіктердің өсуіне қолайлы жағдайлар жасалмайды. Бұл мәселеге айналды, себебі жағдайдың қолайсыздығы ауыл шаруашылығын жүргізуді қиындатады. Аймақ бойынша, Еуропалық Ресей мен Еуразиялық Ресейдің арасын бөліп тұратын Урал таулары сияқты тау тізбектері орналасқан. Еуропалық Ресейде 2000 мильге жуық созылған Еуропа жазықтары да бар. 2016 жылы ауыл шаруашылығында жұмыс істейтін халықтың үлесі 9,4 пайызды құрады. Ресейдің негізгі экспорты – дәнді дақылдар, ол әлемдік сауданың шамамен 6 пайызын құрайды. Басқа экспортталатын өнімдерге балық пен мұнайдың 3 пайызы, ұнның 2 пайызы және еттің 1 пайыздан кемі жатады.

Өнеркәсіптік дәуірге дейінгі ауыл шаруашылығы

Ресей үшін ауыл шаруашылығы әрқашан маңызды болды. Жерді шаруалар өңдеді.

Климат

Ресейдің аумағының үлкендігі және көптеген аймақтарының теңізден алыс орналасуы ылғалды континенттік климаттың басым болуына себеп болады, ол тундра және оңтүстік-батыс бөлігінен басқа елдің барлық аймақтарында кең таралған. Оңтүстік және шығыстағы таулар Үнді және Тынық мұхиттарынан келетін жылы ауа массаларының қозғалысын кедергілейді, ал батыс және солтүстік жазықтары елді Арктика және Атлантиканың ықпалына ашық етеді. Солтүстік-Батыс Ресейдің және Сібірдің көп бөлігі субарктикалық климатқа ие, Солтүстік-Шығыс Сібірдің ішкі аймақтарында (әсіресе Сахада, мұнда Солтүстік суық полюсі орналасқан, рекордтық ең төмен температурасы ) өте қатал қыс болады, ал басқа жерлерде қыс орташа температуралы. Ресейдің Солтүстік Мұзды мұхит жағалауындағы кең аумағы мен Ресейдің Арктика аралдарында полярлық климат орналасқан. Қара теңіз жағалауындағы Краснодар өлкесінің, әсіресе Сочи қаласының және Солтүстік Кавказдың кейбір жағалау және ішкі аймақтары ылғалды субтропиктік климатқа ие, мұнда қыс жұмсақ және ылғалды. Шығыс Сібірдің және Ресейдің Шығыс аймақтарының көптеген жерлерінде қыс жазға қарағанда құрғақ болады, ал елдің басқа бөліктерінде жауын-шашын жыл бойына теңіздік болады. Еліміздің көп бөлігінде қысқы жауын-шашын көбінесе қар түрінде жауады. Калининград облысының Висла түбіндегі ең батыс бөлігі, Краснодар өлкесінің оңтүстігінің және Солтүстік Кавказдың кейбір аймақтарында мұхиттық климат орналасқан. Еділдің төменгі ағысы мен Каспий теңізінің жағалауындағы аймақтар, сондай-ақ Сібірдің оңтүстік шеттерінің кейбір бөліктері жартылай құрғақ климатқа ие.

Табиғи ресурстар және жерді пайдалану

Ресейде әлемдегі барлық елдердің ішінде ең көп минералды ресурстар бар. Олар мол болғанымен, экстремалды климатты шалғай аймақтарда орналасқандықтан, оларды өндіру қымбатқа түседі. Бұл ел минералды отынға ең бай. Мұнда әлемдегі көмірдің жартысы және одан да көп мұнай қоры сақталады. Көмір кен орындары бүкіл аймаққа шашырап орналасқан, бірақ ең ірілері Орталық және Шығыс Сібірде. Ең дамыған алқаптар Батыс Сібірде, Солтүстік-Шығыс Еуропа аймағында, Мәскеу маңында және Уралда орналасқан. Мұнай кен орындарының басым бөлігі Батыс Сібірде және Волганың батыс жағалауында. Кішкентай кен орындары елдің барлық жерінде кездеседі. Ресейдің табиғи газ қоры әлемдік қордың шамамен қырық пайызын құрайды. Негізгі темір кен орындары Мәскеудің оңтүстігінде, Украина шекарасына жақын Курск магниттік аномалиясында орналасқан; бұл аймақта жердің магнит өрісінің ауытқуына себеп болған темір кенінің үлкен қоры бар. Еліміздің басқа аймақтарында да шағын кен орындары бар. Орал тауларында марганецтің шағын кен орындары бар. Никель, вольфрам, кобальт, молибден және басқа темір қорытпа элементтері жеткілікті мөлшерде кездеседі. Ресейде түсті металдардың көп бөлігі бар. Алюминий кендері сирек және негізінен Орал аймағында, Солтүстік-Батыс Еуропалық Ресейде және Оңтүстік-Орталық Сібірде кездеседі. Мысқа бай және негізгі қоры Оралда, Шығыс Сібірдегі Енисей сағасына жақын Норильск ауданында және Кола түбегінде орналасқан. Байкал көлінің шығысында орналасқан үлкен кен орны 1989 жылы Байкал-Амур магистральдық темір жолы (БАМ) аяқталғаннан кейін ғана игерілді. Солтүстік Кавказ, Ресейдің Шығыс бөлігі және Оңтүстік Сібірдегі Кузнецк алабының батыс шетінде қорғасын мен мырыш кендері көптеп кездеседі. Олар мыс, алтын, күміс және басқа да сирек металдармен бірге табылады. Елде әлемдегі ең ірі алтын қоры бар, көбінесе Сібір мен Уралда. Сурьма кендері Орталық және Оңтүстік Уралда, Оңтүстік-Орталық Сібірде кездеседі. Шикізат та мол, соның ішінде Калий және магний тұздарының кен орындары Батыс Уралдың Кама өзені аймағында. Ресейдің Орталық Кола түбегіндегі апатит кен орындары әлемдегі ең ірі кен орындарының бірі болып табылады. Тас тұзы Оңтүстік-Батыс Уралда және Байкал көлінің Оңтүстік-Батысында орналасқан. Тұзды көлдердегі беттік тұз қорлары Волганың төменгі ағысында кездеседі. Күкіртті Урал тауларында және Волганың ортаңғы аңғарында табуға болады. Жердің 8 пайызы егістікке, 4 пайызы – тұрақты жайылымға, 46 пайызы – орманға және 42 пайызы басқа мақсаттарға пайдаланылады. Жақында жүргізілген жаһандық қашықтан зондтау талдауы Ресейде 1002 км² тұйық жағалаулар бар екенін көрсетті, бұл оны тұйық жағалаулар ауданы бойынша 33-ші орынға қойды.

Табиғи қауіптер

Курил аралдарындағы жанартаулық қызмет және Камчатка түбегіндегі жанартаулар мен жер сілкіністері – тағы бір табиғи қауіптер.