Соңғы күнді қасиеттілерге қарсы дискриминация және қарымтастық

Кіріспе

Соңғы күнгі қасиеттілер қозғалысына қарсы дискриминация

Мормондыққа қарсылық көбінесе осы қозғалыстың жақтастарына, институттарына немесе сенімдеріне сын тұрғысынан қарауды, немесе жеке мормондарға немесе Соңғы күнгі қасиеттілер қозғалысына жалпы түрде физикалық шабуыл жасауды білдіреді. Бұл дискриминация, қуғын-сүргін, жаушылық немесе Соңғы күнгі қасиеттілер қозғалысына, әсіресе Соңғы күнгі қасиеттілер Иса Мәсіх шіркеуіне (LDS Church) бағытталған жатқысыздық түрінде көрінеді. Мормондыққа қарсылық 1830 жылы алғашқы Соңғы күнгі қасиеттілер шіркеуі құрылғанға дейін басталды және қазірге дейін жалғасуда. Ең белсенді және қатал қарсылық 19 ғасырда, әсіресе 1830 және 1840 жылдары Миссури мен Иллинойс штаттарынан күштеп шығарылған кезде, 1850 жылдардағы Юта соғысы кезінде және ғасырдың екінші жартысында Юта аймағындағы көп әйел алу практикасы АҚШ Республикалық партиясы тарапынан құлдықпен бірге «барбарлықтың екі ескерткіші» ретінде қарастырылған кезде болды. Қазіргі заманғы қарсылық көбінесе мормонизмді сынап-жазатын веб-сайттар, подкасттар, бейнелер немесе басқа да медиа форматында болады, сондай-ақ LDS шіркеуінің жарты жылдық бас конференциясы сияқты Соңғы күнгі қасиеттілердің ірі жиындары кезінде, Соңғы күнгі қасиеттілердің мерекелерінен тыс жерлерде немесе жаңа ғибадатханалар салумен байланысты іс-шараларда наразылық акциялары ұйымдастырылады. Сыншылар шіркеудің талаптары жалған, ол христиандық емес, немесе бұрынғы және қазіргі басшыларының алдауына негізделген дін деп санайды. ФБР 2015 жылы АҚШ-та мормондыққа қарсы жеккөрушілік қылмыстарды тіркеуді бастады және осы оқиғалардың уақыт өте келе (2019 жылға дейін) көбейгенін байқады.

Шығу тегі

"Анти-мормон" термині алғаш рет 1833 жылы Луисвилл (Кентукки) Daily Herald газетінде "Мормондар және анти-мормондар" деген мақалада пайда болды (бұл мақала Мормон кітабына сенушілерді "мормондар" деп атаған алғашқы жариялым болды). 1841 жылы "Анти-мормон альманахи" жарық көретіні хабарланды. Мормонизм пайда болғаннан бері ондаған басылымдарда қатты сынға ұшырады. 1834 жылы Эбер Д. Хоу "Мормонизмнің ашылуы" атты кітабын жариялады. Соңғы күндердің қасиеттілері бастапқыда мұндай жариялымдарды "христиандыққа қарсы" деп атады, бірақ альманахтың жарық көргені және одан кейін Иллинойста "Мормонға қарсы партияның" құрылуы терминологиядағы өзгерісті білдірді. "Анти-мормон" дінге қарсы шыққандардың өзін-өзі атауына айналды. Бүгінде бұл термин негізінен ЛСД шіркеуіне қарсы белсенділік танытатын тұлғалар мен жариялымдарды сипаттау үшін қолданылады, бірақ оның нақты ауқымы туралы пікірталас бар. Кейбір адамдар бұл терминді ЛСД шіркеуін сынаған барлық ой-пікірді сипаттау үшін пайдаланады. Соңғы, терминді шектеулі түсінгендермен келісе отырып, Соңғы күндердің қасиеттісі Уильям О. Нельсон "Мормонизм энциклопедиясында" бұл терминге "мормонизмге немесе Соңғы күндердің қасиеттілеріне қарсы кез келген жауыртқыш немесе талас-тартыс тудыратын оппозиция, мысалы, Джозеф Смит, оның ізбасарлары немесе Шіркеудің ілімдері мен тәжірибелерін жамандау кіреді. Жақсы ниетпен жасалған жағдайларда да, анти-мормон жариялымдары көбінесе жала жабу, жалғандық, қорлау, көзқарасты бұрмалау немесе заңдық мазалау түрінде болады, бұл сөздік және физикалық шабуылға әкелуі мүмкін" деп түсіндіреді.

Реакция

"Мормонға қарсы" деп белгіленгендердің көпшілігі бұл атауға қарсылық білдіріп, бұл терминнің мормонизмге қатысты пікір талас немесе сынның заңды фактілік немесе діни сипаттағы дебаттың бөлігі емес, керісінше, қандайда бір "мормонға қарсы" көзқарасқа негізделгендігін білдіретінін айтады. Мысалы, Эрик Джонсон "жеке антагонизм мен зияткерлік диалогтың" аражігін ажыратады. Джонсон өзін "мормондарға деген махаббат пен қайырымдылықпен" қозғалғанын, және ол "мормондыққа қарсы болуға кінәлі екенін мойындаса да", оған "мормонға қарсы" екенін ұсынуын "нашарлатушы және дәл емес" деп санайды. Стивен Кэннон былай түсіндіреді:

Мормондардың – бір сенім жүйесіне біріккен адамдар тобы екенін білу де пайдалы. Сондықтан, "мормонға қарсы" болу – адамдарға қарсы болу. Иса Мәсіхтің Інжілін мормондарға жеткізуді көздейтін христиандар ешқашан да кез келген топқа қарсы тұрмауы керек. Әрине, евангелистік христиандардың мормонизммен күрт пікір келіспеушіліктері бар, бірақ бұл пікір талас сенім жүйесімен, адамдармен емес. ЛДС (Соңғы күндердің қасиеттілері) мүшелері басқа адамдар тобынан жақсырақ немесе нашаррақ емес. Кез келген дау – "измге", емес "мормонға" қарсы болуы керек. Тіпті шіркеу туралы жағымсыз жазған шіркеу мүшелерінің жазбаларына да "мормонға қарсы" деген белгі қойылған. Шіркеу туралы жазған бұрынғы мормондар да, жазбалары қоздырғыш сипатта болмаса да, көбінесе "мормонға қарсы" деп аталады. Мормондық туралы авторлар мен дереккөздерді талқылау кезінде "мормонға қарсы" кім деген сұрақ жиі туындайды. Стивен Кэннон бұл белгіні қолдану – "Соңғы күндердің қасиеттілерінің дереккөзді 'мормонға қарсы' деп белгілеп, ұсынған фактілерді жоққа шығаруға бағытталған науқаны" екенін айтады. Мормонизмге қарсы шығатын адамдар мен топтар, әсіресе евангелистік христиандық көзқарас тұрғысынан қарсы шығатындар, олардың мормонның мүддесін қорғайтынын, және көптеген қарсыластары ЛДС тарихынан шыққандықтан, шіркеудің не үйрететінін жақсы түсінетінін айтуға болады. Сонымен қатар, олар "жек көрушілік" және "кішіпейілділік" сияқты күшті сөздердің шындыққа қатысты кез келген сынды сипаттау үшін шамадан тыс қолданылатынын жиі айтады және осы реакциялық жауапты мормонның "қудалау комплексінің" бір бөлігі ретінде көрсетеді.

Тарих

Мормондық, немесе Соңғы күндердің қасиеттілері қозғалысы, 19 ғасырдың басында діни жаңару кезеңінде, оның негізін қалаушы Джозеф Смит өскен Батыс Нью-Йорк аймағында пайда болды. Смит Құдай, Иса және періштелер арқылы Американың түпкілікті халықтарының пайғамбарларынан бірнеше аян көргенін мәлімдеді. Бұл талаптар қауымдастықтағы адамдар тарапынан көбінесе жақсы қабылданылмады, бұл ЛДС шіркеуі тарихына қатысты Смит есебінен көрінеді: «Методист уағыздаушыларының бірі менің хабарласуымды үлкен жеккөрушілікпен қабылдады, бәрінің шайтаннан келгенін, осы күндері аян немесе көріністер мүлде болмайтынын айтты; мұндай нәрселердің бәрі елшілермен бірге тоқтаған және енді ешқашан болмайды. Бірақ көп ұзамай, мен осы оқиғаны айтқаннан кейін дін ұстаушылардың арасында маған қарсы үлкен наразылық тудырғанын және үлкен қуғын-сүргінге себеп болғанын білдім, ол күшейе берді. Мен он төрт және он бес жас аралығындағы қарапайым бала болсам да, өмірімнің жағдайы мені әлемде маңызды емес ететіндей болғанмен, жоғары лауазымды адамдар маған қарсы қоғамдық пікірді қоздыруға жеткілікті назар аударды және қатал қуғын-сүргінге себеп болды; және бұл мені қудалауға біріккен барлық секталар арасында кең таралған құбылыс еді». Нью-Йорк және Пенсильванияда анти-мормондық көзқарастар негізінен Смитте алтын тақташалардың бар-жоғы, олардың Смит емес, халыққа тиесілігі, Смитте аянның болғандығы (кем дегенде теологиялық маңызы бар аян), Смиттің қазына іздеу эпизодтары және Смитпен байланысты болған жасырын амалдар туралы мәселелерді қамтыды. Огайода анти-мормондар Кертленд қауіпсіздік қоғамының банк ісінің сәтсіздігіне және Біріккен тәртіп сияқты басқа да сәтсіз экономикалық тәжірибелерге назар аударды. Миссуриде, Соңғы күндердің қасиеттілері жиналған жерде, мормондар «көптеген саяси және экономикалық ықпалға» ие болып, «блок ретінде дауыс беруге бейімділік танытты, жергілікті саяси басшыларды жиі құлатып, кейде шекаралық қауымдастықтарда ұзаққа созылған ашу-ыза тудырды, олар көбінесе шектен тыс ішімдік ішіп, қиын өмір сүрді». Осы айырмашылықтар жаулықтарға ұласты және Миссури губернаторы Лилбурн Боггс «мормондарға жау ретінде қарау керек, оларды жою керек немесе штаттан қуғынға салу керек» деп жариялаған жарлыққа (кейін «Жою жарлығы» деп аталды) қол қойды. Үш күннен кейін, отаршыл әскерлері Хаунс-Миллдегі мормондық қонысқа шабуыл жасап, 18 мормонды өлтірді, ал отаршылдардың арасында ешкім қаза болған жоқ. Жою жарлығы 1976 жылға дейін ресми түрде күшін жоймады. Иллинойс штатындағы Наувуда қуғын-сүргін көбінесе мормондардың «қайда болса да, қоғамдық, экономикалық және саяси өмірге үстемдік тану» бейімділігіне негізделді. Науву қаласы Иллинойс штатындағы ең ірі қалаға айналды, қалалық кеңесте басымдық мормондарға тиесілі болды, ал Науву легионы (мормондық милиция) АҚШ армиясының төрттен бір бөлігіне дейін өсті. Басқа да даулы мәселелер: көп әйел алу, сөз бостандығы, Смит президенттік науқаны кезінде құлдыққа қарсы көзқарастар және адамды құдайландыру. Науву экспозиторының баспасөзді жойғаннан кейін және әскери жағдай енгізілгеннен кейін Джозеф Смит Иллинойс штатына қарсы сатқындықпен айыпталып, Карфаген түрмесіне қамалды, онда ол 1844 жылдың 27 маусымында көпшілік алдында өлтірілді. Иллинойстағы қуғын-сүргін соншалықты ауыр болды, Навуо тұрғындарының көп бөлігі 1846 жылдың ақпан айында Миссисипи өзенінен өтіп, қашып кетті. 1847 жылы мормондар Юта штатының Солтүстік Лейк аңғарында жүздеген шақырым қашықтықтағы қауымдастықты құрды. 1849 жылдан бастап федералды үкімет тарапынан тағайындалған барлық лауазымды тұлғалар Ютадан мәжбүрлі түрде кетіп қалды. 1857 жылы президент Бьюкенен Ютадағы мормондар Америка Құрама Штаттарына қарсы көтеріліс жасап жатыр деген қорытындыға келді. Жауап ретінде президент Бьюкенен 1857 жылы Юта соғысы деп аталған соғыста АҚШ армиясының үштен бір бөлігін Ютаға жіберді.

Mormonism, or the Latter Day Saint movement, arose in western New York, the area where its founder, Joseph Smith, was raised, during a period of religious revival in the early 19th century. Smith claimed to have several visions involving God, Jesus and angelic Native American prophets. These claims were often not received well by those in the community, as evident in the following excerpt from Smith's account of LDS Church history:

one of the Methodist preachers treated my communication with great contempt, saying it was all of the devil, that there were no such things as visions or revelations in these days; that all such things had ceased with the apostles, and that there would never be any more of them. I soon found, however, that my telling the story had excited a great deal of prejudice against me among professors of religion, and was the cause of great persecution, which continued to increase; and though I was an obscure boy, only between fourteen and fifteen years of age, and my circumstances in life such as to make a boy of no consequence in the world, yet men of high standing would take notice sufficient to excite the public mind against me, and create a bitter persecution; and this was common among all the sects—all united to persecute me. In New York and Pennsylvania, anti Mormonism dealt mainly with issues including whether or not Smith actually had the gold plates; whether those plates belonged to the people rather than Smith; whether or not Smith ever really had had visions (at least ones of theological import); Smith's treasure digging episodes; and alleged occult practices by Smith. In Ohio, anti Mormons focused on the ill fated banking efforts of the Kirtland Safety Society and other failed economic experiments including the United Order. In Missouri, once the gathering place of the Latter Day Saints, Mormons tended to vote as a bloc, wielding "considerable political and economic influence," often unseating local political leadership and earning long lasting enmity in the sometimes hard drinking, hard living frontier communities. These differences culminated in hostilities and the eventual issuing of an executive order (since called the Extermination Order) by Missouri governor Lilburn Boggs declaring "the Mormons must be treated as enemies, and must be exterminated or driven from the State." Three days later, a renegade militia unit attacked a Mormon settlement at Haun's Mill, resulting in the death of 18 Mormons and no militiamen. The Extermination Order was not formally rescinded until 1976. In Nauvoo, Illinois, persecutions were often based on the tendency of Mormons to "dominate community, economic, and political life wherever they resided." The city of Nauvoo had become the largest in Illinois, the city council was predominantly Mormon, and the Nauvoo Legion (the Mormon militia) had grown to a quarter of the size of the U. S. Army. Other issues of contention included polygamy, freedom of speech, anti slavery views during Smith's presidential campaign, and the deification of man. After the destruction of the press of the Nauvoo Expositor and institution of martial law, Joseph Smith was arrested on charges of treason against the state of Illinois and incarcerated in Carthage Jail where he was killed by a mob on June 27, 1844. The persecution in Illinois became so severe that most of the residents of Nauvoo fled across the Mississippi River in February 1846. In 1847 Mormons established a community hundreds of miles away in the Salt Lake Valley in Utah. Beginning in 1849, every federally appointed official left Utah under duress. In 1857 President Buchanan concluded that the Mormons in the territory were rebelling against the United States. In response, President Buchanan sent one third of the United States army to Utah in 1857 in what is known as the Utah War.

Алғашқы басылымдар

Мормонға қарсы осы сезімнің көп бөлігі LDS шіркеуі тарихының алғашқы кезеңінде жарияланымдарда білдірілді. Джозеф Смит туралы 2005 жылғы өмірбаянында Ричард Лайман Бушман 1838 жылғы төрт памфлетті мормонға қарсы деп атады: Сандерлендтің «Мормонизм ашықталды», Башелердің «Мормонизм ашықталды», М'Чеснидің «Мормонизмге қарсы дәрі» және Ливзидің «Мормонизм ашықталды». Біріншісі – Мормон қауымымен тікелей байланысы болмаған Ориген Бачелердің еңбегі, ол автор мен Парли Пратт арасындағы пікірталас мазмұнын қамтыды, Пратттың жауабы алынып тасталды. Бушман автордың риторикасын «сол замандағы басқа да көптеген poleмикашылардың» риторикасынан ажырату мүмкін емес деп сипаттайды, бұл мормонға қарсы материалдың қандай болатынына көз жүгіртеді. Памфлетте Джозеф Смит «ақымақ», «алдағыш, ақша іздеуші, болашақты болжайтын жалғаншы» деп сипатталған, ал «Мормон кітабының куәгерлерімен бірге, бәлкім, ең танымал өтірікшілер мен жалғаншылар» екені айтылған. Олар алдап-арбап, адамдардың мүлкін тартып алады, қоғамдық тәртіп пен тыныштықты бұзады, қатыгездік пен кісі өлтіру рухын оятады және, ең маңыздысы, халықты Құдайға қатысты адастырады. Ол «осы алдамшылықты ойлап тапқандардың біліміне және сенімсіздігіне тіреліп, пайда табатын жалғаншыларға» наразылық білдірді. Мормон кітабын «өте нашар, күлкілі, ақымақ, жек көрінетін нәрсе» деп сипаттады. Ол бұл дінді «қоғамға зиян келтіретін, бірден жойылған тиіс жамандықтар» ретінде қарастырды және мормондарды «ешбір қауымның ұятқа батқан, қарғысқа ұшыраған ең төмен, ең ұятсыз, ең құдайсыз шарлатандар мен алдамшылар» деп санады. «Мормонизмге қарсы дәрі» мормондарды «Құдайдың да, адамның да жауы – өлім мен тозақтың құралдары» деп сипаттайды. Олармен күресу «аса қиын, жойғысыздар» екені айтылған. Бушман бұл мормонға қарсы материалдардың ерекшелігін сенсациялық шындық ретінде көрсетеді.

Much of this anti Mormon sentiment was expressed in publications during the early part of LDS Church history. In his 2005 biography of Joseph Smith, Richard Lyman Bushman cites four 1838 pamphlets as anti Mormon: Mormonism Exposed by Sunderland, Mormonism Exposed by Bacheler, Antidote to Mormonism by M'Chesney, and Exposure of Mormonism by Livesey. The first was the work of Origen Bacheler, who had no direct contact with the body of Mormons, and contained the contents of a debate between the author and Parley Pratt, with Pratt's side omitted. Bushman describes the author's rhetoric as indistinguishable from that uttered by "scores of other polemicists of his time," providing a glimpse into the kind of material considered anti Mormon. The pamphlet described Joseph Smith as a "blockhead", a "juggling, money digging, fortune telling impostor" and, along with the Book of Mormon witnesses, as "perhaps the most infamous liars and impostors that ever breathed. By their deception and lies, they swindle them out of their property, disturb social order and the public peace, excite a spirit of ferocity and murder, and lead multitudes astray on the subject in which, of all others, they have the deepest interest." He voiced outrage at "the miscreants who are battening on the ignorance and credulity of those upon whom they can successfully play off this imposture." He described the Book of Mormon as, "the most gross, the most ridiculous, the most imbecile, the most contemptible concern, that was ever attempted to be palmed off upon society as a revelation." He believed the religion "can be viewed in no other light than that of monstrous public nuisances, that ought forthwith to be abated" and that the Mormons were "the most vile, the most impudent, the most impious, knot of charlatans and cheat with which any community was ever disgraced and cursed." Antidote to Mormonism describes Mormons as "miserable enemies of both God and man—engines of death and hell." He described combat with them as being "desperate, the battle is one of extermination." Bushman describes the characteristics of these anti Mormon materials as sensationalizing actuality:

Сыншылардың жазбалары келесі ғасыр бойы [Джозеф Смит] туралы оқырмандардың бейнесін қалыптастырды, бұл өмірбаян жазушылар үшін өкінішті нәтижелерге әкелді. «Джо Смит»тің алдамшы және алаяқ ретінде кескілеп бейнеленуі оның нағыз тұлғасын жасырды. Ол – қарақшы мен ақымақтардың қосындысы. Оны не қозғағанын түсіндірудің қажеті жоқ. Ол – Американың соғысқа дейінгі әдебиетінде танымал болған сенімді алдамшы. Америкалықтар осы әлеуметтік тәртіпті бұзатын және бейхабар адамдардың өмірін қирататын қулық-сұмдықтарды жақсы білетін. Жозеф Смит – адам жанының қасиетті арманымен ойнайтын діни алдамшы. Британдық автор Артур Конан Дойлдың «Қызыл түсті зерттеу» (1887) романы, атақты Шерлок Холмс алғаш рет пайда болған туындысы, батысқа көшіп келгеннен кейін Ютадағы ертедегі мормон қауымының өте жағымсыз суретін көрсетеді, Солт-Лейк-Сити негізінде. Мормондар қатыгез, тоталитарлық және жемқор ретінде бейнеленеді, олар жүйелі түрде шіркеу мүшелерін де, мормон емес көршілерін де қорқытады, сонымен қатар мормон қыздарына олардың еркіне қарсы көп әйел алуды мәжбүрлейді. Кейін Конан Дойл мормондардан олардың дінін суреттегені үшін кешірім сұрады. 1923 жылы АҚШ-қа сапарында Дойлді LDS шіркеуінің Солт-Лейк шатырында сөйлеуге шақырды; кейбір мормондар жағымсыз бейнелеуге қатты ренжіген болса да, жалпы алғанда, мормондар оны жылы қабылдады.

Нысандар

LDS шіркеуіне қарсы күшті қарсылық христиандық қарсы секта қозғалысымен байланысты жеке адамдар немесе топтардан туындайды, бұл көбінесе евангелистік христиандық құбылыс. XXI ғасырда мормонизмге қарсылық секулярлық топтардың арасында жиі кездеседі.

Мормондыққа қарсы діни көзқарас

Дэниел Питерсон діни ынталары барлардың арасында қазіргі анти-мормондық ойдың екі негізгі ағымын анықтады. Біріншісі – «дәстүрлі анти-мормондық», оны пастор Уэсли Уолтерс, Джеральд пен Сандра Таннер және Уолтер Мартин көрсетеді. Осы санаттағы анти-мормондар мормонизмді табиғи тұрғыдан түсіндіруге тырысады. Олар «Жозеф Смиттің ортасы мен оның (жаман немесе патологиялық) мінезіне, мүмкін бір-екі серіктес көмектескеніне» мормондық тектің жеткілікті түсіндірмесі ретінде жүгінеді. Питерсонның сөзінше, «Жаңа дәуір анти-мормонизмі» мүлдем басқаша. Ол Иса Мәсіхтің соңғы күнгі шіркеуінің құрылуындағы үстіміздік оқиғалардың болғанын мойындайды және шіркеу өміріндегі үстіміздік әсердің жалғасуын мойындауға дайын. Алайда, «сенімді соңғы күнгі қасиеттілер сияқты емес, Жаңа дәуір анти-мормондары шіркеудің құрылуы мен дамуына қатысқан үстіміздік күштерді жын-шайтандық, оккультистік, шайтандық, люциферлік деп санайды». Бұл «Жаңа дәуір анти-мормондық» топтарына Эд Деккер, Лофтес Трик, Джеймс Р. Спенсер және тағы да көптеген адамдар кіреді. Интровиннің айтуынша, Жаңа дәуір анти-мормонизмі 1980-ші жылдары үшінші толқынның өркендеуі және рухани соғысқа баса назар аударуы нәтижесінде пайда болды. Питерсонның сөзінше, мормондарға қарсылар – «мормонизмнің шындыққа сай еместігіне» және «Киелі кітапқа қайшы екеніне» қанағаттанатындар. Кейбіреулер Шайтанның ЛДС шіркеуінің құрылуына жанама қатысы бар деп сенсе де, оның рөліне аз мән береді. Олар үшін табиғи және тарихи түсіндірмелер үстіміздік түсініктерге қарағанда артықшылыққа ие. Дәстүрлі анти-мормондардың ең танымал өкілдері – Джеральд пен Сандра Таннер. Екеуі де ЛДС шіркеуінің бұрынғы мүшелері, Таннерлер евангелистік протестантизмге ауысып, 1964 жылы «мормонизмнің талаптарымен қанағаттандырмаушылықтарды құжаттау және ЛДС ілімдерін христиандықпен салыстыру» үшін «Қазіргі микрофильм компаниясын» құрды. 1983 жылы олар өз компаниясын коммерциялық емес ұйымға айналдырып, оны «Юта шамшырағы» деп атады. Таннерлер «мормонизмнің тарихи құжаттарын жариялаумен» және «мормонизмнің барлық маңызды тақырыптарын талқылаумен» айналысты. Олардың еңбектері барысында әлеуметтік, ілімдік және тарихи мәселелер бойынша екі жүзден астам мақала жарық көрді. Кейбір жұмыстарының жоғары деңгейіне қарамастан, Таннерлер бірнеше мәселе бойынша сынға ұшырады: әсіресе олардың кейбір даулы шығармаларының жағымсыз тондылығы, өзгерістерге қарсы тұруы және бірнеше авторлық құқыққа ие құжаттарды рұқсатсыз жариялағаны үшін. Алайда, соңғы жылдары апологеттердің Таннерлерге деген қарсылығы азайды. Мысалы, Дэниел Питерсон мен Стивен Д. Рикс анти-мормондық «сөз ойындары» туралы зерттемелерінде олар туралы жағымсыз пікір білдірмеді. Оның орнына, оларды Эд Деккер сияқты Жаңа дәуір анти-мормондарына қарсы одақтастар ретінде қарастырды, олардың жалғандарын Таннерлер бірнеше рет айыптаған. Христиандық зерттеу институтының негізін қалаушы Уолтер Мартин де дәстүрлі анти-мормондық болды. Мартин мұнда аталған басқаларға қарағанда көбірек дау тудырды және кемсіз сөздер айтты. Ол мормондарды «христиан болып көрінетін» алдамшылар ретінде бейнеледі, оларды «христиандыққа қарсы» және «культтың енуі» деп атады. Мартин сонымен қатар мормондардың жасырын түрде «христиандарды терең жек көретінін» мәлімдеді және оларды өзімшілдер мен «культистер» деп айыптады. Жаңа дәуір анти-мормондары дәстүрлі анти-мормондарға қарағанда әлдеқайда көп дау тудырды. Олардың ішіндегі ең танымал өкілі Эд Деккер «Құдай жасаушылар» және «Құдай жасаушылар II» атты кітаптарды шығарды және сол атпен кітаптар жазды. «Құдай жасаушылар» тек соңғы күнгі қасиеттілердің ғана емес, сонымен қатар дәстүрлі анти-мормондардың да сын-пікірлерін тудырды. Фильм жалпы алғанда, өткір және адастыратын болып саналады және ЛДС мәжілісханаларына бомбалау қаупі мен мүшелеріне өлім қаупі төндірді. Басқа басылымдарда Деккер мормонизмнің түпнұсқалы көзі – Шайтан, оның діни символикасы табиғаты бойынша шайтандық және ол табиғаты бойынша саяси құйрық деп мәлімдеді.

Among those with religious motives, Daniel C. Peterson has identified two major streams of modern anti Mormon thought. The first is "traditional anti Mormonism", typified by Rev. Wesley Walters, Jerald and Sandra Tanner, and Walter Martin. Anti Mormons in this category generally try to explain Mormonism in naturalistic terms. They appeal to "Joseph Smith's environment and his (wicked or pathological) character, perhaps assisted by a co conspirator or two", as a sufficient explanation for Mormon origins. "New Age anti Mormonism", according to Peterson, "is quite different. It admits the presence of supernatural events in the founding events of the Church of Jesus Christ of Latter day Saints and is quite willing to acknowledge continuous supernatural influence in the life of the Church today." However, "unlike faithful Latter day Saints, New Age anti Mormons see the supernatural agents involved in the founding and progress of the Church as demonic, occultic, diabolical, luciferian." This "New Age anti Mormon" grouping includes Ed Decker, Loftes Tryk, James R. Spencer and many others. According to Introvigne, New Age anti Mormonism emerged in the 1980s largely as a result of the rise of Third wave Pentecostalism and its emphasis on spiritual warfare. Traditional anti Mormons, according to Peterson, are those who "are content to argue that Mormonism is untrue" and "incompatible with the Bible." While some may believe that Satan was indirectly involved in the founding of the LDS Church, they place little emphasis on his role. For them, naturalistic and historical explanations are always preferable to supernatural ones. Among the most prominent of the traditional anti Mormons are Jerald and Sandra Tanner. Both former members of the LDS Church, the Tanners converted to evangelical Protestantism and in 1964 founded the Modern Microfilm Company to "document problems with the claims of Mormonism and to compare LDS doctrines with Christianity." In 1983 they turned their company into a non profit organization and renamed it the Utah Lighthouse Ministry. The Tanners' work has included "publishing [reprints of] many hard to find Mormon historical documents" and "[debating] virtually every significant topic in Mormonism". During their prolific career they have published more than two hundred items on a variety of social, doctrinal, and historical issues. Despite the high caliber of some of their work, the Tanners have been criticized on a number of points: notably for the vitriolic tone of some of their more polemical pieces, their resistance to change, and their unauthorized publication of several copyrighted documents. In recent years, however, the apologists' antagonism toward the Tanners has somewhat subsided. In their study of anti Mormon "word games", for example, Daniel C. Peterson and Stephen D. Ricks have nothing negative to say about them. Instead, they enlist them as allies against New Age anti Mormons like Ed Decker, whose fabrications the Tanners have denounced on more than one occasion. Walter Martin, founder of the Christian Research Institute, was another traditional anti Mormon. Martin was more controversial and contemptuous than others noted here. He portrayed Mormons as deceivers who "pose as Christians," calling them "anti Christian" and "a cult infiltration." Martin also claimed that Mormons secretly harbor a "deep contempt for Christians," and accused them of being egomaniacs and "cultists". New Age anti Mormons have generated considerably more controversy than traditional anti Mormons. The most prominent of their number, Ed Decker, produced The God Makers and The God Makers II, and wrote books by the same name. The God Makers has attracted criticism not only from Latter day Saints, but from traditional anti Mormons as well. The film is generally considered acerbic and misleading, and has provoked bomb threats against LDS meetinghouses and death threats against members. In other publications, Decker has asserted that the literal source of Mormonism is Satan, that its religious symbolism is satanic in nature, and that it is a political conspiracy by nature.

Наразылықтар

Наразылық білдірушілер ЛСД Бас конференцияларында, ЛСД мерекелерінен тыс жерлерде және ғибадатханалардың жанында "көше уағыздаушылары" ретінде көрінеді. Мысалы, Сакраменто ғибадатханасының жанында наразылық білдірушілер экскурсияға келгендерге жарнамалық парақшалар таратты. Олар сондай-ақ адамдарды ЛДС шіркеуін сынап жазатын веб-сайттарға бағыттайтын плакаттарды ұстады. Ерекше айта кетерлігі, наразылық білдірушілер 2002 жылы Солт-Лейк-Ситиде өткен қысқы Олимпиада ойындарында да көзге түсті. Бейбіт наразылық акцияларын ұйымдастыратын, "Мормондық зерттеулер министрлігі" деп аталатын коммерциялық емес ұйым, өздерінің қызметі "мормонға қарсы" емес екенін мәлімдейді. <blockquote>МРМ-нің мақсаты – қарым-қатынасқа түсу емес. Шындығында, МРМ өкілі осы тақырыпта көпшілік алдында сөйлеген кезде, христиандар өздерінің сенімдерін бөліскенде Мәсіх тәріздес көзқарас танытуы керектігін жиі баса айтады. Біз өз нанымдарымызда мызғып тұруымыз керек, бірақ сонымен бірге мейірімділік пен шыдамдылық танытуымыз қажет. Расында, кейбір мормондар өздерімен келіспейтіндерді мазақтап, қорлаудан басқа ештеңе ойламайтын болса, кейбір христиандар да солай істеген. Бұл дұрыс емес және ешқашан дұрыс болмайды. Дегенмен, мормондықтардың шындығына күдік тудыратын, барлық евангелистік миссиялар мұндай жағымсыз және қақтығысқа толы мінез-құлықты қатаң айыптайды және осындай әрекеттерге барушылардың санатына енгізілмейтініне қарсылық білдіреді.</blockquote>

Мормонға қарсы дүниетанымдық

Мормонизмге қарсылық 21-шы ғасырда атеисттік көзқарас тұрғысынан күштірек байқалады. Ричард Докинс, Билл Махер және Джон Делин сияқты көрнекті тұлғалар бұқаралық ақпарат құралдарында немесе подкасттар арқылы Ұйымдасқан ӘҚТШ және оның ұстанымдары мен саясатына қарсылық танытты.

Заңдық

2014 жылдың наурыз айында Ұлыбританияда ЛДС шіркеуінің президенті Томас С. Монсонға қарсы сот ісі қозғалды. Монсонды наразы мүше Том Филлипс 2006 жылғы алаяқтық туралы заңды бұзғаны үшін айыптады. Шақыру қағазында екі адамның ЛДС шіркеуіне ондық төлеуіне шіркеудің объективті түрде жалған болған ілімдері себеп болғаны айтылды. Аталған жалған ілімдердің ішінде Жозеф Смит Мормон кітабын ежелгі алтын тақталардан аударғаны және оның тарихи тұрғыдан дәл екені, сондай-ақ американдықтардың б.з.д. 600 жылы Иерусалимнен кеткен израильдіктердің ұрпақтары екені туралы мәлімдемелер бар еді. Сот ісі сотқа дейін тоқтатылды. Сот судьясы бұл істі сот процесін "дұрыс пайдаланбау" деп бағалады.

Зорлық-зомбылық

Қазіргі уақытта АҚШ-та соңғы күндердің қасиеттілеріне қарсы зорлық-зомбылық актілері 19 ғасырдағыдан едәуір азайды. Алғашқы маңызды зорлықтық қуғын-сүргін 1830-шы жылдардың басында Миссуриде болды. Мормондар онда «көптеген саяси және экономикалық ықпалға» ие болып, жергілікті саяси жетекшілерді құлатып, шекаралық қауымдастықтарда ұзаққа созылған антагонизм тудырды. Бұл айырмашылықтар Миссури мормон соғысына және Миссури губернаторы Лилбурн Боггстың (ЛДС қауымында «жою бұйрығы» деп аталатын) жарлығын шығаруына әкелді, онда «мормондарға жау ретінде қарау керек, оларды жою керек немесе штаттан қуылды» делінген. Үш күннен кейін, отаршыл әскерлері Хаунс-Миллдегі мормондық елді мекеніне шабуыл жасап, 18 мормонды өлтірді, ал отаршылдардың арасында ешкім зардап шекпеді. Жою бұйрығы 1976 жылға дейін ресми түрде күшін жоймады. Иллинойс штатының Науву қаласында «Науву экспозиторы» басылымын жойғаннан кейін Джозеф Смит тұтқындалып, Карфаген түрмесіне қамалды, онда ол 1844 жылдың 27 маусымында халықтың наразылығынан қаза тапты. Иллинойстағы қуғын-сүргін соншалықты күшті болды, Навуо тұрғындарының көп бөлігі 1846 жылдың ақпан айында Миссисипи өзенінен өтіп, қашып кетті. Мормондар 1847 жылы Солтүстік Лейк аңғарында жүздеген шақырым қашықтықта қауым құрғаннан кейін де, Юта аймағындағы мормонға қарсы белсенділер АҚШ президенті Джеймс Бьюкененді аймақтағы мормондар АҚШ-қа қарсы көтеріліс жасап жатыр деп сендірді; сыншылар көп әйел алуды көтерілістің белгісі деп көрсетті. Президент Бьюкенен жауап ретінде 1857 жылы американдық тұрақты әскердің үштен бір бөлігін Ютаға, «Юта соғысы» деп белгілі соғысқа жіберді. Соңғы кездері АҚШ-та мормондарға қарсы қуғын-сүргін шіркеу мүлігіне қарсы вандализм түрінде көрінеді. Сакраменто округінің Оранжвейл қаласында ЛДС шіркеуінің ғимаратында вандалдар алдыңғы тақтаға және тротуарға «8-ге қарсы» және «8-жобаға қарсы» деп жазды. «Bash Back!» радикалды транс/күйер ұйымының еншілес тобы ЛДС шіркеуінің ғимаратының құлыптарына желім құйып, қабырғаларына граффити салғанын мойындады. «Bash Back!» Олимпия бөлімінен жасалған интернеттегі жазбада: «Мормон шіркеуіне қарсы тұру керек, шабуыл жасау керек, бұрмалау керек және жою керек» делінген. «Чикаго Трибьюны» хабарлағандай, ЛДС шіркеуіне қарсы вандализм актілері 8-жобаны қолдағаны үшін кек алу болып көрінеді. «Қысық-қиынға қарсы лига» «мүліктің бүлінуі мен жойылуын» айыптайтын мәлімдеме жасады. 2008 жылдың қарашасында АҚШ пошта қызметі екі ЛДС шіркеуінің ғибадатханасына – Лос-Анджелес Калифорния ғибадатханасына және Солтүстік Лейк ғибадатханасына – және Коннектикут штатының Нью-Хейвен қаласында Колумб орденінің ұлттық штаб-пәтеріне ақ ұнтақ салынған конверттерді жеткізді, бұл қауіпті материалдарға жауап беруге және федералдық ішкі терроризмді тергеуге әкелді. ЛДС шіркеуі некеге тыйым салуға қарсылардың жалған пошта жібергенін айыптады, ал бұл шараны қолдаған топ «біздің жақтастарымызға қарсы ішкі терроризм актілерін» айыптады. «Utah теңдігі» және «California теңдігі» сияқты ЛГБТ құқықтарын қорғаушы топтар наразылық акцияларында зорлық-зомбылық қолдануға қарсы сөйледі және «ақ ұнтақ» поштасының көзі анықталмағанын атап өтті. Латын Америкасында, алайда, мормонизмге қарсылық өлімге әкелетін форма алды. 1989 жылдың мамыр айында «Зарате Вилка» деп аталатын террористік ұйымның мүшелері Боливияның Ла-Пас қаласында екі мормон миссионерін өлтірді. Тағы бір боливиялық террористік топ, «Тупак Катари партизандық армиясы», мормон шіркеулеріне жасалған екі шабуылға жауапкершілікті мойындады. Чилидегі «Лаутаро жастар қозғалысы» 1992 жылы ЛДС мәжілісханаларына қарсы 27 ұсақ бомбалау шабуылын жасады. MIPT терроризм туралы білім базасы 1983 жылдан бері Латын Америкасында мормондық нысандарға қарсы жасалған 149 жеке шабуылды тізімдейді. Сондай-ақ, 2001 жылы Хорватиядағы шіркеуде болған бомбалау оқиғасы да тізімде бар.

Tangible acts of violence against Latter day Saints are considerably less common in the United States today than they were in the 19th century. The first significant violent persecution occurred in the early 1830s in Missouri. Mormons tended to vote as a bloc there, wielding "considerable political and economic influence," often unseating local political leadership and earning long lasting enmity in the frontier communities. These differences culminated in the Missouri Mormon War and the eventual issuing of an executive order (since called the extermination order within the LDS community) by Missouri governor Lilburn Boggs, which declared that "the Mormons must be treated as enemies, and must be exterminated or driven from the State." Three days later, a renegade militia unit attacked a Mormon settlement at Haun's Mill, resulting in the death of 18 Mormons and no militiamen. The extermination order was not formally rescinded until 1976. After the destruction of the press of the Nauvoo Expositor in Nauvoo, Illinois, Joseph Smith was arrested and incarcerated in Carthage Jail where he was killed by a mob on June 27, 1844. The persecution in Illinois became so severe that most of the residents of Nauvoo fled across the Mississippi River in February 1846. Even after Mormons established a community hundreds of miles away in the Salt Lake Valley in 1847, anti Mormon activists in Utah Territory convinced U. S. President James Buchanan that the Mormons in the territory were rebelling against the United States; critics pointed to plural marriage as a sign of the rebellion. In response, President Buchanan sent one third of the American standing army in 1857 to Utah in what is known as the Utah War. More recent persecution against Mormons in the U. S. has occasionally taken the shape of acts of vandalism against church property. At an LDS Church building in Orangevale, Sacramento County, vandals spray painted "No on 8" and "No on Prop 8" on the front sign and sidewalk. An affiliate group of the radical Trans/Queer organization Bash Back!, claims credit for pouring glue into the locks of an LDS Church building and spray painting on its walls. An internet posting signed by Bash Back! 's Olympia chapter said: "The Mormon church needs to be confronted, attacked, subverted and destroyed." According to the Chicago Tribune, the acts of vandalism against the LDS Church appear to be in retaliation for support of Proposition 8. The Anti Defamation League released a statement condemning the "defacement and destruction of property." In November 2008, the United States Postal Service delivered envelopes containing white powder to two LDS Church temples—the Los Angeles California Temple and the Salt Lake Temple—and to the Knights of Columbus' national headquarters in New Haven, Connecticut, prompting a hazardous materials response and a federal domestic terrorism investigation. The LDS Church blamed opponents of the marriage ban for sending the hoax mailings, while a group that also supported the measure condemned "acts of domestic terrorism against our supporters." LGBT rights groups, such as Equality Utah and Equality California, have spoken out against the use of violence in protests, and note that the source of the "white powder" mailings has not been determined. In Latin America, however, opposition to Mormonism has taken a deadlier form. In May 1989, members of a terrorist organization called the Zarate Willka Armed Forces of Liberation murdered two Mormon missionaries in La Paz, Bolivia. Another Bolivian terrorist group, the Tupac Katari Guerrilla Army, claimed responsibility for two attacks against Mormon chapels. The Lautaro Youth Movement in Chile conducted 27 small scale bombings against LDS meetinghouses in 1992. The MIPT Terrorism Knowledge Base lists 149 individual attacks that have been carried out against Mormon targets in Latin America since 1983. It also lists a 2001 chapel bombing in Croatia.

Өкінішті

Мормон апологетикасы мен мүшелері сын мен қарсылықты қабылдауларында, сондай-ақ анти-мормондық деп санайтын нәрселерде әртүрлілік көрсетеді. Хью Ниблидің сөзіне сүйенсек, белгілі мормон қорғаушысы, ЛДС шіркеуін тастағандардың кейбіреулері "кейде ынтасымен, әлемге және өздеріне оның жалған екенін дәлелдеуге тырысады", ал енді біреулері "ешқандай ашу-ызасыз, тіпті шіркеуге деген жылы сезімдерін сақтайды – олар жай ғана Евангелиеге сенбейді". Дегенмен, Ниблинің айтуынша, ешбір топ "оны толығымен ұмыта алмайды. Олар өмір бойы осы оймен жүреді. Куәлік алған адам ешқашан оны ұмытпайды немесе жоққа шығара алмайды – бұл оған шын мәнінде болған нәрсе". Кейбір мормондар анти-мормондық материалдардан қашынса, енді біреулері оларды талдап, сынға түсіреді, мысалы, Уильям Дж. Хамблин Мормон кітабының географиясы мен археологиясына жасалған анти-мормондық шабуылдарды "Мормон кітабының географиясы мен археологиясына анти-мормондық тәсілдің негізгі әдістемелік проблемалары" деген мақаласында қарастырады. Кейбір белгілі ЛДС шіркеуінің апологеттері анти-мормонизмнен туындайтын қарсылық мормонизмге пайдалы болуы мүмкін деп санайды. Хью Нибли айтқандай, "Бізге көбірек анти-мормондық кітаптар керек. Олар бізді еңкейтіп, сергек ұстайды". Аполлогетикалық ақпарат және зерттеулер қоры (FAIR) өкілі Майкл Р. Эш "Мормон сыншыларының ЛДС ғылымына (стипендиясына) тигізген әсері" атты мақаласында осы көзқарасты талдап, сыншылардың айыптаулары қосымша зерттеулерді ынталандыруға көмектеседі деген қорытындыға келді. Орсон Пратт та сынға шақыруға ұмтылған сияқты:

"Егерде біздің ілімдерімізде қателіктер болса, оларды ақылмен, логикалық аргументтермен немесе Құдайдың сөзімен дәлелдеңіздер. Біз осы ақпарат үшін мәңгілік риза боламыз, ал сіздер Құдайдың қолындағы құралдар екендеріңізге және өз адамдарыңызды олардың саналарын қоршаған қараңғылықтан құтқарып жатқаныңызға қуанасыз".