Кіріспе
Рашид Халифатының араб генералы ʿAbd al Raḥmān ibn Rabīʿa al Bāhilī (عبد الرحمن بن ربيعة الباهلي) – 652 жылы шайқаста қаза тапқанға дейін бірінші араб-хазар соғысында араб әскерлерін басқарған Рашид Халифатының араб генералы.
ʿAbd al Raḥmān ibn Rabīʿa al Bāhilī (عبد الرحمن بن ربيعة الباهلي) was an Arab general of the Rashidun Caliphate, who led the Arab forces during the First Arab–Khazar War, until his death in battle in 652.
Өмір
Бахила тайпасының мүшесі Абд әл-Рахман ибн Рабиа, қанжарынан кейін Дхуль Нур немесе Дхуль Нун деп те аталды. Ол Салман ибн Рабианың ағасы еді. Ол Сад ибн Әби Уаққаспен бірге Сасанидтерге қарсы Кадисия шайқасында, содан кейін 641 жылға дейін Куфа қаласындағы араб гарнизонында қызмет етті. 642 жылдан бастап, 652 жылы қайтыс болғанға дейін Абд әл-Рахман Кавказ аймағына мұсылмандардың жорылысына белсенді қатысты. Оның ондағы іс-әрекеттері көбінесе сол аймақта қызмет еткен Салманның іс-әрекеттерімен шатастырылады. 642 жылы ол Сурақа ибн Амрдың алғы шебін басқарды, оған стратегиялық маңызға ие парсы бекінісі Дербентті бағындыру міндеті жүктелді. Әл-Табаридің «Пайғамбарлар мен патшалар тарихында» айтылғандай, Дербенттің парсы әкімі Шахрбараз, егер ол және оның ізбасарлары салық төлеуден босатылса, қаланы арабтарға беруге және тіпті оларды жергілікті кавказдық тайпаларға қарсы қолдауға уәде берді. Бұл ұсыныс халифа Омар тарапынан қабылданды және бекітілді. Сурақа көп ұзамай қайтыс болды, ал Абд әл-Рахман Дербентте қолбасшылыққа қалды, ол күшті Хазар қағанатына қарсы арабтардың операциялық базасына айналды. Шахрбараздың кеңесіне қарамастан, келесі жылдары ол Дербенттен солтүстікке қарай, Хазар қаласы Баланжар маңына және Солтүстік Кавказдың түрлі тайпаларына шабуылдар жасады, олар туралы аз мәлімет сақталған. Әл-Табари 643 жылы Абд әл-Рахманның Волгадағы әл-Байдаға жеткенін хабарлайды, ол кейін Хазар астанасы болды. Қазіргі ғалымдар бұл мерзімді де, арабтар ешқандай шығынға ұшырамады деген күмәнді мәлімдемені де теріске шығарды. 652 жылы ол Баланжарға ірі шабуыл жасап, қаланы қоршауға алды. Абд әл-Рахман мен оның әскеріне Хазардың үлкен күштері қарсы шығып, оларды талқандады. Абд әл-Рахман мен оның 4000 әскері қаза тапты, қалғандары ағасы Салман басшылығымен Дербентке қашты. Бұл жеңіліс Бірінші араб-хазар соғысының аяқталуын білдірді. Оның өлімінен кейін хазарлар оның денесін қазанға салып, құрметтеген және оны жаңбыр немесе құрғақшылық әкелу үшін, сондай-ақ соғыста жеңіске жету үшін пайдалануға болатынын мәлімдеді. Кейінгі жергілікті дәстүрде Абд әл-Рахман мен Салман 661/2 жылы «Қытай императорына» қарсы күрескен Ибрагим мен Салман Бахили ретінде танылды.
Suraqa died soon after, and Abd al Rahman remained in command at Derbent, which became an Arab base of operations against the powerful Khazar Khaganate to the north. Against the advice of Shahrbaraz, over the following years, he led raids north of Derbent, into the vicinity of the Khazar town of Balanjar and against various tribes of the North Caucasus, of which few details are recorded. Al Tabari reports that in 643, Abd al Rahman advanced as far as al Bayda on the Volga, which in later times was the Khazar capital. Both this dating and the improbable claim that the Arabs suffered no casualties have been disputed by modern scholars. In 652, he led a major assault on Balanjar, and besieged the city. Abd al Rahman and his army were met by a large Khazar force and were annihilated. Abd al Rahman and 4,000 of his men died, the rest fleeing to Derbent under the command of his brother, Salman. This defeat marked the end of the First Arab–Khazar War. After his death, the Khazars reportedly kept his body in a cauldron and venerated it, claiming that it could be used to bring rain or drought, and ensured victory in war. In later local tradition, Abd al Rahman and Salman became known as Ibrahim and Salman Bahili, who in 661/2 fought against the "Emperor of China".