Пьер Белен д’Эснамбюк: Кариб теңізіндегі француз отаршылдығының негізін қалаушысы
Pierre Belain d'Esnambuc
Пьер Белен д’Эснамбук (1585-1636) – французский торговец, основатель первой французской колонии Сен-Пьер на Мартинике в 1635 году. История колонизации Карибского бассейна.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Пьер Белен, сеньор д’Эснамбук (pjɛʁ bəlɛ̃ sjœʁ denɑ̃byk; 1585–1636) – Кариб теңізіндегі француз саудагері және кәсіпкер. Ол 1635 жылы Мартиника аралында тұрақты француз колониясы – Сент-Пьерді құрды.
Pierre Belain, sieur d'Esnambuc (pjɛʁ bəlɛ̃ sjœʁ denɑ̃byk; 1585–1636) was a French trader and adventurer in the Caribbean, who established the first permanent French colony, Saint Pierre, on the island of Martinique in 1635.
Жастық шақ
Пьер Белен д’Эснамбук – Николай Беленнің бесінші баласы, Кеновиль мен Эснамбук иелері. Ол 1585 жылдың 9 наурызында Нормандиядағы Аллувилл-Беллефосс қаласындағы Сент-Квентин шіркеуінде крещениеден өтті. Кеновиль иелігі дін соғыстарынан зардап шекті, олар Pays de Caux аймағын қиратты. Николай Белен Косе-Брисак герцогынан 2400 ливр қарыз алуға мәжбүр болды, ол үлескен сыйақымен бірге өсті. 1599 жылы қайтыс болғаннан кейін, оның балалары осы қарызды төлеуге тиіс болды. Кеновиль иелігінің үлкен ұлы және мұрагері Франсуа Эснамбук иелігін сатуға шешім қабылдады. Қалған жер 1610 жылы сатылды. Сондықтан Пьер Белен бұл атақты мұраға алуға құқылы болмаған, алайда ол кейінірек осы атақты тағып жүрді. 1603 жылы, 18 жасқа толғанда, ол "le petit Orqui" кемесіне "матрос" ретінде қатысты.
Pierre Belain d'Esnambuc was the fifth child of Nicholas Belain, lord of Quenouville and of Esnambuc. He was baptized in the Saint Quentin church in Allouville Bellefosse, in Normandy, on March 9, 1585. The domain of Quenouville suffered under the Wars of Religion which laid waste the Pays de Caux. Nicholas Belain had to borrow 2,400 books from the Duke of Cossé Brissac which was swollen by interest. After his death in 1599, his children had to pay the debt. François, the eldest and heir of the domain of Quenouville, decided to sell the domain of Esnambuc. The other land was sold in 1610. Pierre Belain ought not therefore to have borne this title, which he nonetheless did during later years. In 1603, when he was 18 years old, he embarked as "mathelot" on "le petit Orqui".
Сауда және еркін сауда
Белен 40 адамдық экипажы бар 14 зеңбірекке ие бригантинаның капитаны ретінде шеберлікпен пираттықпен айналысты. Ол сондай-ақ Гавр-де-Грейс пен Кариб теңізі арасында сауда жасады, бұл істе Гаврдің ірі кеме иесі және "Ромен" директоры Жан Кавелет де Эртле көмектесті. Эртле Гравиль маркизатын сатып алғаннан кейін, теңіз домендерін сатып алған Ришелье агентіне айналды. Вервен бейбіт шартынан кейін француздар папаның теңіз үстіндегі билікті өз қалауынша беру құқығын мойындаудан бас тартты. Ауызша келісім бойынша, Эль-Иерро меридианынан төмен, "Достық сызығы" деп аталатын жерде, билік күшпен шешілетін болады және Еуропадағы елдер арасындағы бейбітшілікке кедерес келтірмей, соғыс тууы мүмкін. 1609 жылы Нидерланды мен Испания арасында Англия мен Францияның делдалымен жасалған "Он екі жылдық бітім" Кариб теңізіне теңіз жолдарын дамытуға жағдай жасады. Теңіз жолдары ашылғаннан кейін, Пьер Белен Шардонвиль бароны Урбен дю Руассемен одақтасып, мұхит арқылы жүзу арқылы байлығын қайта табуға тырысты, жалғыз қаупі испандық кемеге кездесу еді. 15 жыл бойы ол теңіздерді кезіп, үлкен жетістікке жете алмады. 1620 жылы ол "Маркиза" кемесінің капитаны, ал 1623 жылы "Эсперанс" кемесінің бастығы болды. 1623 жылы испандық галеонмен өткізілген жарыс пират үшін кері соқты, ол 400 британдық отарлаушының жақында келген Сент-Китс аралында паналады. Англиялықтар мен француздар, өз саяхаттарынан шаршап, кішкентай Кариб аралын бөлісуге келісті.
Belain, commanding a 14 gun brigantine with a crew of 40, practiced artisanal piracy. He also traded between Havre de Grace and the Caribbean, assisted in this by Jean Cavelet de Hertelay, a great shipowner of Havre and director of "the Romaine." With the purchase of the Marquisate of Graville, Hertelay became the agent of Richelieu, purchaser of several maritime domains. Upon the Peace of Vervins, the French refused to recognize the right of the pope to award sovereignty of the ocean at will. A verbal clause stipulated that below the meridian of El Hierro, called the Line of Friendship, force would decide sovereignty and war could reign without affecting the peace between the nations in Europe. The Twelve Years' Truce signed in 1609 between the Netherlands and Spain, mediated by England and France, allowed the development of navigation to the Caribbean. Navigation being freed, Pierre Belain sought to affiliate himself with Urbain du Roissey, lord of Chardonville, to rebuild his fortune through navigating the ocean, the only risk being to encounter a Spanish ship. For 15 years, he traversed the seas with no great success. In 1620, he was captain of the Marquise, and in 1623 he was helmsman of the Espérance. In 1623, a race against a Spanish Galleon backfired on the pirate, who found refuge on Saint Kitts where 400 British colonists had just arrived. The English and the French, weakened by their respective voyages, came to an agreement to share the little Caribbean island.
Колонизация
1626 жылы ол Францияға оралды, онда темекі, қант құмы, ахиот және индиго өсірудің пайдалы мүмкіндігіне Ришелье кардиналын көндіріп, бұл аймақта француз колонияларын құру үшін оның қолдауын алды. Бұл Франция мен христиан әлемінің ықпалын кеңейтуге де мүмкіндік берер еді. Ришелье осы мақсаттарды іске асыру үшін құрылған Compagnie de Saint Christophe компаниясының акционері атанды, ал компанияның төрағасы Эснамбук болды. 1627 жылы Эснамбук Гаврден Сент-Китс аралына аттанды, онда Франсуа Левассер басқаруымен гугеноттар бұрыннан-ақ қоныстанған еді. Сент-Китс барлаушы Томас Уорнер басқаруымен ағылшындармен бөлісілгендіктен, ағылшындар орталық бөлігін, ал француздар екі шетін иеленді. Компания тарапынан нашар қамтамасыз етілген француз отаршылдарының жағдайы өте қиын болды. Олар голландтармен сауда жасау арқылы күнекөрді. 1628 жылы француз қарақшы кемесі 57 мориск және мулатты алып келген екі каравельді тартып алып, Сент-Китске түсірді. Бұл француз колониясында құлдықтың алғаш рет пайда болуы болды. Шетелдік құл кемелерімен сауда жасау заңсыз болғанымен, еңбекке деген сұраныс артып келе жатқандықтан, колониялық билік оған көз жұмды. 1529 жылдың басында Сент-Китстегі француз колониясында 500 француз және 52 қара нәсілді адам (олардың 40-ы ер адам, 12-сі әйел адам) болды. 1629 жылдың қыркүйегінде испандықтар Сент-Китстегі француздық бекіністерін қиратты, ал отаршылар айналасындағы аралдарға қашып кетті.
In 1626 he returned to France, where he won the support of Cardinal Richelieu to establish French colonies in the region by convincing him of the opportunity for profitable cultivation of tobacco, sugar cane, achiote, and indigo. It would also be an opportunity to extend the influence of France and Christendom. Richelieu became a shareholder in the Compagnie de Saint Christophe, created to accomplish all this with D'Esnambuc at its head. In 1627, Esnambuc left Havre to set up on Saint Kitts, in which he had already been preceded by the Huguenots under François Levasseur. Since Saint Kitts had been shared with the English under the explorer Thomas Warner, the English occupied the central portion while the French took the two extremities. The conditions were very difficult for the French colonists who were poorly provisioned by the company. They survived through trade with the Dutch. In 1628 a French pirate ship seized two caravels containing 57 Moriscoes and Mulattoes whom they unloaded at Saint Kitts. This is the first known introduction of slavery in a French colony. Trade with foreign slave ships, though illegal, was tolerated by colonial authorities in the face of the rising demand for labor. In the beginning of 1529, the French colony on Saint Kitts was accounted 500 Frenchmen and 52 Blacks (of which 40 were men and 12 were women). In September 1629 the Spanish destroyed the French establishments on Saint Kitts and the colonists fled to surrounding islands.
Америка аралдары компаниясы
Сен-Кристоф компаниясының сәтсіздігінен кейін, Ришелье Беленге 1635 жылдың 12 ақпанында құрылған Америка аралдары компаниясын (Compagnie des Îles de l'Amérique) берді. Компания Жан дю Плесси д’Оссонвиль мен Шарль Линар де Л’Оливеге Гваделупаны отарлауды тапсырды. Осы уақытта Эснамбук 150 француз отаршысымен бірге Мартиникаға барды, француз тәжі және Америка аралдары компаниясының атынан Сент-Пьер бекінісін салды. Ол Жаку Дюпонға бекініс басшылығын қалдырып, Сент-Китсті қайтарып алды. 1635 жылдың қараша айында Диппеден келген капитан Пьер Байардельдің басшылығымен ол Доминиканы иеленді. Карибтердің шабуылына тойтарыс берген Дюпонды испандар Сент-Китс аралын тексеру сапарында тұтқынға алды. Соңынан Эснамбук 1636 жылдың қыркүйегінде өзінің жүрегі туысы Жак Диел дю Паркетті Мартиника губернаторы етіп тағайындады. Мартиникада алты ай өткізген соң Д’Эснамбук Сен-Кристофқа оралды, бірақ Жан Батист Дю Тертрдің айтуынша, ол көп ұзамай аурудан қайтыс болды. Парке Д’Эснамбуктің Кариб теңізіндегі француз елді мекендеріне қатысты билігін мұрагерлік етті. Ол Мартиникада қалып, басқа аралдарға көңіл бөлмеді. Ашық соғыс салдарынан француздар 1644 жылы Сен-Кристофтан қалған карибтерді қуғынға түсірді.
After the failure of the Compagnie de Saint Christophe, Richelieu granted Belain the Compagnie des Îles de l'Amérique, created February 12, 1635. The company tasked Jean du Plessis d'Ossonville and Charles Liénard de L'Olive with the colonization of Guadeloupe. Meanwhile, Esnambuc went ashore in Martinique with 150 French colonists from Saint Kitts, then founded the fort of Saint Pierre on behalf of the French crown and the Compagnie des Îles de l'Amérique. He left Jacques Dupont with command of the fort and regained Saint Kitts. He took possession of Dominica in November 1635 guided by a captain from Dieppe, Pierre Baillardel. Dupont, after having withstood an attack of Caribs, was taken prisoner by the Spanish during a voyage to check on Saint Kitts. Esnambuc subsequently named his nephew, Jacques Dyel du Parquet, as governor of Martinique in September 1636. Having spent six months on Martinique, D'Esnambuc returned to Saint Christopher, where he soon died of illness, according to Jean Baptiste Du Tertre. Parquet inherited D'Esnambuc's authority over the French settlements in the Caribbean. He remained in Martinique and did not concern himself with the other islands. Open warfare led to the French expelling surviving Carib from St Christophe in 1644.
Мұра
Пьер Белен д’Эснамбуктің қазасы туралы естігенде, Ришельё: «Патша ең бағалы қызметкерлерінің бірінен айырылды» деді. 1935 жылы король Людовик XIII атынан Мартиниканы басып алудың үш жүз жылдығына орай, авантюристтің мүсіні Форт-де-Франстағы Саван алаңында орнатылды. 1970 жылдары мүсін алаңның оңтүстік-батыс бұрышына көшірілді. Француз колониализмінің символы ретінде ол кейде граффити нысаны болды, мысалы, 2018 жылдың қазанында және 2020 жылдың ақпанында. 2020 жылдың 26 шілдесінде антиколониалдық белсенділер мүсінді құлатты, басын кесіп, барабан соғылған және ұрандар айтылған кезде балғамен ұрды. Гаврде «Белен д’Эснамбук көшесі» бар. Compagnie Générale Transatlantique (Норвегиядан сатып алынған) компаниясына қарасты банан тасымалдау кемесі 1939 жылдан 1942 жылға дейін оның атын алып жүрді, содан кейін Kriegsmarine-ге тапсырылды, мина тастау кемесі ретінде қайта жабдықталды және «Pommern» деп қайта аталды. 1943 жылы Италия минасына шағылысқаннан кейін Жерорта теңізінде батып кетті. 1935 жылы Француз Антиль аралдарының үш жүз жылдығына орай француз почта қызметі Жюль Пьель салған Белен д’Эснамбук суреті бар бірнеше почта маркасын шығарды. 40 сантимдік маркалар сұр, 50 сантимдік маркалар қызыл, ал 1 франк 50 сантимдік маркалар көк түсті болды. 1946 жылы Caisse centrale de la France d’outre mer Белен д’Эснамбук суреті бар 50 франк банкнота шығарды. Оның есімі Алувилл-Беллефосс қаласындағы ұзын көшеге, сондай-ақ 20 Жак Анкетиль көшесіндегі 1945 жылы салынған және 2017 жылы толығымен жаңартылған ауылдық әкімшілікке, туризм бюросына қарап тұрған ғимаратына берілді. Оның туғанына 400 жыл толуына арналған 1985 жылдан бері, қоңырау мұнарасының оңтүстік қабырғасының төменгі бөлігіне, әр жағы 3 фут болатын, тақтадан жасалған төртбұрышты бейне орнатылды. Бейненің үстінде үлкен сағат орналасқан, ол доктор Патенотр көшесіне қарап, Алувилл-Беллефосс қаласындағы Чен капелласына қарайды. 2016 жылдың 17 және 18 қыркүйегіндегі Мұра күндеріне Алувилл-Беллефосс муниципалитеті Сент-Квентин шіркеуінде теңізшіге арналған көрме ұйымдастырды, сондай-ақ Мари-Жозе Мэйнот оқыған оның өміріне арналған конференция өткізді.
Upon hearing of the death of Pierre Belain d'Esnambuc, Richelieu declared: "The king has lost one of his most valuable servants." A statue of the adventurer was erected in the Place de la Savane in Fort de France in 1935, on the occasion of the tricentennial of his taking of Martinique on behalf of King Louis XIII. In the 1970s, the statue was moved to the southwest corner of the square. As a symbol of French colonialism, it is occasionally the object of graffiti, for example in October 2018 and February 2020. On July 26, 2020, the statue was toppled by anticolonial activists, decapitated, and struck by sledgehammers to the sound of drums and chanting. There is a "rue Belain d'Esnambuc" in Havre. A banana boat in the service of the Compagnie Générale Transatlantique (acquired from Norway) bore his name from 1939 until 1942, when it was commandeered by the Kriegsmarine, repurposed as a minelayer, and rechristened "Pommern". It sank in the Mediterranean in 1943 after striking an Italian mine. In 1935, for the three hundredth anniversary of the French Antilles, the French postal service released several postage stamps engraved with d'Esnambuc's image by Jules Piel. The 40 centime stamps were grey, the 50 centime stamps were vermillion, and the 1 franc 50 stamps were blue. In 1946, the Caisse centrale de la France d'outre mer issued a 50 franc bank note bearing an image of Belain d'Esnambuc. A long road of his hometown in Allouville Bellefosse, and the village hall at 20 rue Jacques Anquetil, facing the office of tourism, built in 1945 and completely renovated in 2017, bears his name. A bas relief, a square about 3 feet on each side, sculpted in slate, has been affixed since 1985 (for the four hundredth anniversary of his birth) in the lower part of the southern wall of the belltower porch—above the relief is a great clock—on the side of the rue du Doctor Patenotre, facing the Chêne chapelle in Allouville Bellefosse. For the Heritage Days of September 17 and 18 2016, the commune of Allouville Bellefosse organized an exposition dedicated to the navigator in its church Saint Quentin, as well as a conference on him given by Marie José Mainot.