Кіріспе

Пьер Белен, сеньор д’Эснамбук (pjɛʁ bəlɛ̃ sjœʁ denɑ̃byk; 1585–1636) – Кариб теңізіндегі француз саудагері және кәсіпкер. Ол 1635 жылы Мартиника аралында тұрақты француз колониясы – Сент-Пьерді құрды.

Жастық шақ

Пьер Белен д’Эснамбук – Николай Беленнің бесінші баласы, Кеновиль мен Эснамбук иелері. Ол 1585 жылдың 9 наурызында Нормандиядағы Аллувилл-Беллефосс қаласындағы Сент-Квентин шіркеуінде крещениеден өтті. Кеновиль иелігі дін соғыстарынан зардап шекті, олар Pays de Caux аймағын қиратты. Николай Белен Косе-Брисак герцогынан 2400 ливр қарыз алуға мәжбүр болды, ол үлескен сыйақымен бірге өсті. 1599 жылы қайтыс болғаннан кейін, оның балалары осы қарызды төлеуге тиіс болды. Кеновиль иелігінің үлкен ұлы және мұрагері Франсуа Эснамбук иелігін сатуға шешім қабылдады. Қалған жер 1610 жылы сатылды. Сондықтан Пьер Белен бұл атақты мұраға алуға құқылы болмаған, алайда ол кейінірек осы атақты тағып жүрді. 1603 жылы, 18 жасқа толғанда, ол "le petit Orqui" кемесіне "матрос" ретінде қатысты.

Сауда және еркін сауда

Белен 40 адамдық экипажы бар 14 зеңбірекке ие бригантинаның капитаны ретінде шеберлікпен пираттықпен айналысты. Ол сондай-ақ Гавр-де-Грейс пен Кариб теңізі арасында сауда жасады, бұл істе Гаврдің ірі кеме иесі және "Ромен" директоры Жан Кавелет де Эртле көмектесті. Эртле Гравиль маркизатын сатып алғаннан кейін, теңіз домендерін сатып алған Ришелье агентіне айналды. Вервен бейбіт шартынан кейін француздар папаның теңіз үстіндегі билікті өз қалауынша беру құқығын мойындаудан бас тартты. Ауызша келісім бойынша, Эль-Иерро меридианынан төмен, "Достық сызығы" деп аталатын жерде, билік күшпен шешілетін болады және Еуропадағы елдер арасындағы бейбітшілікке кедерес келтірмей, соғыс тууы мүмкін. 1609 жылы Нидерланды мен Испания арасында Англия мен Францияның делдалымен жасалған "Он екі жылдық бітім" Кариб теңізіне теңіз жолдарын дамытуға жағдай жасады. Теңіз жолдары ашылғаннан кейін, Пьер Белен Шардонвиль бароны Урбен дю Руассемен одақтасып, мұхит арқылы жүзу арқылы байлығын қайта табуға тырысты, жалғыз қаупі испандық кемеге кездесу еді. 15 жыл бойы ол теңіздерді кезіп, үлкен жетістікке жете алмады. 1620 жылы ол "Маркиза" кемесінің капитаны, ал 1623 жылы "Эсперанс" кемесінің бастығы болды. 1623 жылы испандық галеонмен өткізілген жарыс пират үшін кері соқты, ол 400 британдық отарлаушының жақында келген Сент-Китс аралында паналады. Англиялықтар мен француздар, өз саяхаттарынан шаршап, кішкентай Кариб аралын бөлісуге келісті.

Колонизация

1626 жылы ол Францияға оралды, онда темекі, қант құмы, ахиот және индиго өсірудің пайдалы мүмкіндігіне Ришелье кардиналын көндіріп, бұл аймақта француз колонияларын құру үшін оның қолдауын алды. Бұл Франция мен христиан әлемінің ықпалын кеңейтуге де мүмкіндік берер еді. Ришелье осы мақсаттарды іске асыру үшін құрылған Compagnie de Saint Christophe компаниясының акционері атанды, ал компанияның төрағасы Эснамбук болды. 1627 жылы Эснамбук Гаврден Сент-Китс аралына аттанды, онда Франсуа Левассер басқаруымен гугеноттар бұрыннан-ақ қоныстанған еді. Сент-Китс барлаушы Томас Уорнер басқаруымен ағылшындармен бөлісілгендіктен, ағылшындар орталық бөлігін, ал француздар екі шетін иеленді. Компания тарапынан нашар қамтамасыз етілген француз отаршылдарының жағдайы өте қиын болды. Олар голландтармен сауда жасау арқылы күнекөрді. 1628 жылы француз қарақшы кемесі 57 мориск және мулатты алып келген екі каравельді тартып алып, Сент-Китске түсірді. Бұл француз колониясында құлдықтың алғаш рет пайда болуы болды. Шетелдік құл кемелерімен сауда жасау заңсыз болғанымен, еңбекке деген сұраныс артып келе жатқандықтан, колониялық билік оған көз жұмды. 1529 жылдың басында Сент-Китстегі француз колониясында 500 француз және 52 қара нәсілді адам (олардың 40-ы ер адам, 12-сі әйел адам) болды. 1629 жылдың қыркүйегінде испандықтар Сент-Китстегі француздық бекіністерін қиратты, ал отаршылар айналасындағы аралдарға қашып кетті.

Америка аралдары компаниясы

Сен-Кристоф компаниясының сәтсіздігінен кейін, Ришелье Беленге 1635 жылдың 12 ақпанында құрылған Америка аралдары компаниясын (Compagnie des Îles de l'Amérique) берді. Компания Жан дю Плесси д’Оссонвиль мен Шарль Линар де Л’Оливеге Гваделупаны отарлауды тапсырды. Осы уақытта Эснамбук 150 француз отаршысымен бірге Мартиникаға барды, француз тәжі және Америка аралдары компаниясының атынан Сент-Пьер бекінісін салды. Ол Жаку Дюпонға бекініс басшылығын қалдырып, Сент-Китсті қайтарып алды. 1635 жылдың қараша айында Диппеден келген капитан Пьер Байардельдің басшылығымен ол Доминиканы иеленді. Карибтердің шабуылына тойтарыс берген Дюпонды испандар Сент-Китс аралын тексеру сапарында тұтқынға алды. Соңынан Эснамбук 1636 жылдың қыркүйегінде өзінің жүрегі туысы Жак Диел дю Паркетті Мартиника губернаторы етіп тағайындады. Мартиникада алты ай өткізген соң Д’Эснамбук Сен-Кристофқа оралды, бірақ Жан Батист Дю Тертрдің айтуынша, ол көп ұзамай аурудан қайтыс болды. Парке Д’Эснамбуктің Кариб теңізіндегі француз елді мекендеріне қатысты билігін мұрагерлік етті. Ол Мартиникада қалып, басқа аралдарға көңіл бөлмеді. Ашық соғыс салдарынан француздар 1644 жылы Сен-Кристофтан қалған карибтерді қуғынға түсірді.

Мұра

Пьер Белен д’Эснамбуктің қазасы туралы естігенде, Ришельё: «Патша ең бағалы қызметкерлерінің бірінен айырылды» деді. 1935 жылы король Людовик XIII атынан Мартиниканы басып алудың үш жүз жылдығына орай, авантюристтің мүсіні Форт-де-Франстағы Саван алаңында орнатылды. 1970 жылдары мүсін алаңның оңтүстік-батыс бұрышына көшірілді. Француз колониализмінің символы ретінде ол кейде граффити нысаны болды, мысалы, 2018 жылдың қазанында және 2020 жылдың ақпанында. 2020 жылдың 26 шілдесінде антиколониалдық белсенділер мүсінді құлатты, басын кесіп, барабан соғылған және ұрандар айтылған кезде балғамен ұрды. Гаврде «Белен д’Эснамбук көшесі» бар. Compagnie Générale Transatlantique (Норвегиядан сатып алынған) компаниясына қарасты банан тасымалдау кемесі 1939 жылдан 1942 жылға дейін оның атын алып жүрді, содан кейін Kriegsmarine-ге тапсырылды, мина тастау кемесі ретінде қайта жабдықталды және «Pommern» деп қайта аталды. 1943 жылы Италия минасына шағылысқаннан кейін Жерорта теңізінде батып кетті. 1935 жылы Француз Антиль аралдарының үш жүз жылдығына орай француз почта қызметі Жюль Пьель салған Белен д’Эснамбук суреті бар бірнеше почта маркасын шығарды. 40 сантимдік маркалар сұр, 50 сантимдік маркалар қызыл, ал 1 франк 50 сантимдік маркалар көк түсті болды. 1946 жылы Caisse centrale de la France d’outre mer Белен д’Эснамбук суреті бар 50 франк банкнота шығарды. Оның есімі Алувилл-Беллефосс қаласындағы ұзын көшеге, сондай-ақ 20 Жак Анкетиль көшесіндегі 1945 жылы салынған және 2017 жылы толығымен жаңартылған ауылдық әкімшілікке, туризм бюросына қарап тұрған ғимаратына берілді. Оның туғанына 400 жыл толуына арналған 1985 жылдан бері, қоңырау мұнарасының оңтүстік қабырғасының төменгі бөлігіне, әр жағы 3 фут болатын, тақтадан жасалған төртбұрышты бейне орнатылды. Бейненің үстінде үлкен сағат орналасқан, ол доктор Патенотр көшесіне қарап, Алувилл-Беллефосс қаласындағы Чен капелласына қарайды. 2016 жылдың 17 және 18 қыркүйегіндегі Мұра күндеріне Алувилл-Беллефосс муниципалитеті Сент-Квентин шіркеуінде теңізшіге арналған көрме ұйымдастырды, сондай-ақ Мари-Жозе Мэйнот оқыған оның өміріне арналған конференция өткізді.