Кіріспе
The Riordans – Raidio Telefís Éireann (кейіннен Telefís Éireann деп аталған) жасаған екінші ирланд теледрамасы. Ол 1965 жылдан 1979 жылға дейін көрсетілді және Килкенни графтығындағы Лестаун деген ойдан шығарылған ауылда өріледі. Телестудияларды ғана емес, тікелей эфирлік айналымдарды (Outside Broadcast Units) пайдаланып түсірілім жасауы, сабын опера жанрындағы хабар таратудың дәстүрлі қалыптарын бұзып, 1972 жылы Йоркшир телеарнасымен «Эммердейл фермасы» (қазіргі «Эммердейл») атты британдық аналогын жасауға түрткі болды.
Сюжет
Шоу "Риордандар" деп аталды, ол орта жастағы Том мен Мэри ата-аналарынан және олардың үлкен ұлы Бенжиден, сондай-ақ оның інілері Майкл мен Джудтан тұратын орталық отбасының атымен аталды. Майкл мен Джуд шаруашылықтан бас тартып, басқа мамандықтарды таңдап, көшпелі өмір салған. Басқа да маңызды кейіпкерлер: отбасылық дәрігер, оның протестант ақсүйек отбасынан шыққан әйелі, (радикалды Ватикан II бағытындағы) католик священнигі, консервативті Ирландия шіркеуінің пасторы, жергілікті паб иесі, көшпелі ирландтықтар және тағы басқалар.
Даму
1964 жылы жаңа ғана құрылған Telefís Éireann Дублиннің жұмысшы табының бір бөлігінде өтетін Tolka Row атты телесериалды іске қосты. Ол бірден сәттілікке ие болды, актерлары халыққа кеңінен танылды. Бір жыл өткен соң, Ирландияның әлі де көбінесе ауылдық ел екенін, сондай-ақ RTÉ радиосында (кейін Radio Éireann деп аталды) ауылдық тақырыптағы радиошоулардың, әсіресе The Kennedys of Castleross-тың үлкен танымалдығын ескере отырып, Telefís Éireann отбасылық шаруа қожалығында өтетін жаңа ауылдық телесериал жасауға шешім қабылдады. Данбойн қаласында орналасқан, Коннолли отбасына тиесілі Флэтхаус осы бағдарламаның түсірілім алаңы болды. Шоудың алғашқы атқарушы продюсері Кристофер Фиц Саймонс болды. Драманы Джеймс Дуглас, ал кейін Уэсли Берруз жазды, ол Килкенни округіндегі Келлс ауылының жергілікті тұрғындарымен араласып, олардың өмірін бақылап көптеген шабыт алды. Сериалдың сәттілігіне себепкер болған факторлардың бірі – басты рөлдердегі актерлердің көпшілігі бейнелеген ортадан шыққандығы болды. Отбасының әкесі Том Риордан рөлін сомдаған Джон Коули Мет округіндегі Ардбракканнан шыққан шаруа отбасынан еді, ал оның кейіпкерінің шеше алатын мәселелерінің көпшілігі Ирландияның ауылдық жерлеріндегі өмірлік тәжірибесін көрсетеді. Бенджи рөлін сомдаған актер Том Хики Килдэр округінің орталық бөлігінен шыққан және бағдарламаның түсірілген аймағында өмір сүрген тәжірибесі бар еді. Сериалдың сценарийін жазғандардың қатарында Джеймс Дуглас (шоудың авторы), Уэсли Берруз, Пэт О’Коннор, Юджин МакКейб және Том Коффи болды.
Түсірілім
"Риордан" телебағдарламасы Ирландияда да, халықаралық деңгейде де революциялық болып танылды. Оның ең маңызды жаңалығы – әрбір эпизодтың көп бөлігін ауылдық жерлерде түсіру үшін OBU (Outside Broadcast Units) құрылғыларын пайдалану болды. Бұл елеулі жаңарушылық еді. Бұрынғы телесериалдардың барлығы студияда түсірілген, тіпті сыртқы түсірілімдер де студиялық декорацияларда жасалған. Оған дейін техникалық және қаржылық себептерге байланысты ауылда түсіруден қашынылған: біріншіден, ауа райына тәуелділік болды, ол шығындарды басқаруды қиындатты. Екіншіден, түсірілім алаңына жиһаз, костюм, камералар мен пленка тасымалдаудың құны жоғары болды, ал өңделген түсірілімдерді спутниктік байланыс жоқ шақта студияға қайтаруға кеткен қосымша уақыт, студияға жақын жерде болмаса, ауылда түсіруді тиімсіз етті. Үшіншіден, ашық кеңістікте дыбысты жазу күрделірек, ал жабық студияларда оңайырақ деп есептелді. Бірақ Telefís Éireann "Риордан" телебағдарламасының көп бөлігін ауылда түсіруге шешім қабылдады, себебі Монтроуздегі Дублин студиясының маңында ферма декорациясын жасау мүмкін емес еді. Орын болған жағдайда да, қалалық шуды (көлік, ұшақтар, Garda Síochána (полиция) сиреналары және т.б.) жасыру қиын болар еді. Дегенмен, түсірілген материалды монтаждау үшін студияға жылдам жеткізу мақсатында, бағдарламаны Килкенни облысынан қашықтау орналасқан, бірақ Данбойн маңындағы фермада түсірді. 1975 жылы бағдарлама түсіріліп, түрлі-түсті форматта көрсетіле бастады, оған дейін ол тек монохромды түсте ғана қолжетімді болған.
Басқа шоуларға әсері
«Риордан» фильмін түсіру үшін OBU-ны табысты қолдану халықаралық деңгейде жаңалық тудырды, себебі басқа елдердегі барлық сабын опералары, әсіресе «Коронация көшесі», толығымен студияда түсірілген болатын. 1970-ші жылдардың басында «Риорданның» табысы туралы білген Йоркшир теледидары өзінің ауылдық тақырыбындағы сабын операсын жоспарлауға кірісті. Оның жаңа сериалы «Эмердейл фермасы» (1989 жылы «Эмердейл» деп аталды) «Риордан» сериалын түсіру барысын көргеннен кейін жасаушылары алған тәжірибеге көп қарыздар болды. 1970-ші және 1980-ші жылдардың соңында «Коронация көшесі», содан кейін «Ист-Эндерс» және ең бастысы «Бруксайд» сериалдары «Риордан» сериалы бастап берген және «Эмердейл фермасы» арқылы Ұлыбританияға әкелінген, түсіру орнында көбірек (немесе «Бруксайд» жағдайында толығымен) түсіруге көшті.
Күн тәртібінің орындалуы
1960 және 1970 жылдары Ирландия радиохабарларының таралуы дәстүрлі ауылдық католик қоғамының өкілдері мен АҚШ, Ұлыбритания және Екінші Ватикан Кеңесі реформалары арқылы келген жаңа либералдық идеялар арасындағы қақтығысты бейнеледі. RTÉ ішіндегі консерваторлар, Колумбанос орденімен байланысты болғандары, бағдарламалардың мазмұны бойынша либералдармен және Ресми Синн Фейнмен байланысты марксистермен қақтығысты. Бірақ либералдық жеңістің бір тараптың станцияға екіншісінен гөрі сәттірек енуінің нәтижесі ме деген мәселе даулы. Бір ғалым либералдық жеңістің тек "либералдық консенсус" жеңісін білдіргенін айтады. Дегенмен, сол кездегі OSF-тің жетекші зиялысы Эоган Харрис солшыл радикализмнің 1960, 1970 және 1980 жылдары RTÉ өнімдерін қалыптастыруда маңызды рөл атқарғанын мәлімдейді. "Риордандар" басталысынан бері көптеген "консервативтік және либералдық" мәселелерді көтерді. Оның басталуы мұрагерлік туралы заңның күшіне енуімен бірге болды, ол алғаш рет фермердің әйеліне отбасылық шаруашылыққа автоматты түрде мұрагерлік құқығын берді, осылайша күйеуінің қайтысынан кейін ол мүлдем бейтаныс адамға мүлікті қалдыру қаупін жойды. Бұл мәселе сол кезде даулы болды, себебі 1970 жылға дейін банктер әйелдерге күйеулерінің келісімімен ғана шот ашуға рұқсат бермейтін. Консерваторлар жаңа заңның, сол кездегі Әділет министрі Чарльз Хогидің қарсылығына қарамастан, дәстүрлі отбасыны әлсіретіп, фермердің некесі бұзылған жағдайда отбасылық шаруашылықты сатуға әкелуі мүмкін екенін айтты. Либералдар бұл реформаның әлеуметтік әділдікке негізделгенін және фермер әйелдерінің құқықтарын мойындаудың ұзақ күткен қадамын білдіретінін мәлімдеді. Академик доктор Финола Кеннедидің сөзіне сәйкес, "Риордандар" "ауылдық отбасы өміріндегі ең сезімтал мәселелердің бірін – мүлік, шаруашылық иелігі және неке арасындағы байланысты мұрагерлік туралы заң жобасы талқыланған кезде көтерді". Сондай-ақ, бағдарлама жаңа шаруашылық технологияларын дамытудан бастап шаруашылықтағы қауіпсіздікке дейінгі шаруалардың түрлі мәселелерін қамтыды. 1970 жылдары Том мен Бенджи кейіпкерлері телеарнада фермерлерді тракторларына металл қаңқалы кабиналар орнатуға шақырып, көлік аударған жағдайда ауыр жарақаттардан қорғануға көмектесетінін айтты. Басқа да мәселелер де көтерілді, мысалы, заңды емес балалар, кедейлік, қарттық проблемалары, некелердің бұзылуы, жыныстық қатынастар, Ватикан II-ден кейінгі католик шіркеуіндегі күрт өзгерістер және ең танымал контрацепция, Бенджидің әйелі Мэгги медициналық себептермен екінші жүктілікке тәуекел ете алмайтыны белгілі болған кезде. Олардың контрацепция (таблетка) қолдану шешімі "отбасылық құндылықтар" ұйымдары мен католик шіркеуінің кейбір өкілдерінен айтарлықтай наразылық пен сын тудырды. Бағдарлама көптеген мәселелер бойынша ұлттық бұқаралық ақпарат құралдарында және тіпті Dáil Éireann-де мақталып, сынға ілінді. Сонымен қатар, 1960 жылдардың ортасында мемлекеттік қызметкерлер "шаруалық кеңесшінің" бейнесін сынға алды, ол фермерлерге шаруашылықтағы жаңа жетістіктер туралы кеңес беру үшін жіберілді, бірақ бағдарламада ол пабта ішіп, әңгіме айтып отырған болып көрінді.
Мұра
Риорданның соңғы 26 эпизоды (құрамында 2 бөлім болғандықтан, нәтижесінде 52 30 минуттық эпизод) 1980 жылдың қазан айынан бастап әртүрлі ITV аймақтарында көрсетілді. Көптеген аймақтарда аптасына үш рет, сейсенбі, сәрсенбі және бейсенбі күндері сағат 12:30-да көрсетілді. Көптеген аймақтарда сол уақыт слотында көрсетіліп келген Австралияның соғыс уақытындағы драмасы «Салливан» уақытша тоқтатылды, «Риордан» сериалына орын беру үшін. Лондон аймағында сериал апта сайын дүйсенбі күні көрсетіліп, 1981 жылдың 12 қазанында аяқталды. Тайн-Тис аймағында «Салливан» сейсенбі және бейсенбі күндері сағат 12:30-да көрсетіле берді, ал «Риордан» тек сәрсенбі күні эфирге шықты, нәтижесінде олар желіден қалып қойды. Біраз уақыттан соң ол сол уақыт слотынан алынып тасталды, бірақ сейсенбі күндері сағат 15:45-те көрсетілуін жалғастырды (қысқаша түсіндірме берілді) және соңғы эпизодқа дейін сол слотта көрсетілді. «Риордан» ХХ ғасырдың соңындағы теледрамадағы маңызды оқиға болды, себебі ол RTÉ-ге ұзақ жұмыс істейтін мыс операсын қалай жасауға болатынын бірінші рет көрсетті, сонымен қатар OBU-ны қолдану арқылы Ұлыбритания мен Ирландиядағы кейінгі мыс опералар жасалатын әдістемені өзгертті. Ол сол кезеңдегі Ирландияның өзгеруін бейнеледі. Алғаш рет көрсетілген кезде реформатор Шон Лемас Taoiseach болды. Сериал аяқталған кезде оның күйеу баласы, даулы Чарльз Хоуги, Taoiseach болуға бірнеше ай қалған еді. «Риордан» Ирландия өміріндегі қарқынды өзгерістерді қамтыды, 1960 жылдардың басындағы аграрлық, протекционистік Ирландиядан бастап Еуропалық экономикалық қауымдастыққа мүшелікке және 1970 жылдардағы ауыл шаруашылығының қарқынды өзгеруіне дейін. 1960 жылдары Ирландия әлі де ауылдық, консервативті және католик елi болды, он жылдан кейін ойлап табуға болмайтын шок құндылығына ие болған таблетка ішетін кейіпкер сияқты сюжеттер болды. 1970 жылдардың соңында Ирландия ауылдық, консервативті және католик елi ретінде әлсіреген. Қызығы, сериалдың басындағы ең үлкен дау тудырған мәселелердің бірі – контрацепция қолдану 1979 жылы заңдылыққа айналғанда, бірақ қатаң бақылаумен, сериал эфирден алынған жылы. Ирландиялық қоғамның өзгеруі «Риордан» сериалын ауыстырған мыс операларда көрінді. Ұзақ үзілістен кейін «Брэкен» сериалынан кейін «Гленро» келді, бұл «Риорданнан» айырмашылығы, Дублинге жақын қала шетінде орналасқан тағы бір «ауылдық» сериал, кейбір кейіпкерлер қалалық тұрғын үй кешенінде тұрады. Тіпті басты кейіпкерлер, фермер және оның әкесі Майли Берн мен Динни Берн, Том Риордан ешқашан жасамағандай, олардың фермасын қала тұрғындары үшін ашық фермаға айналдырып, жергілікті қаладағы өз дүкендерінде өнімдерін сату арқылы қала мен ауыл әлемін біріктірді. Екі онжылдықтан кейін бұл сериал тоқтатылды, RTÉ-де тек бір ғана ірі жергілікті мыс операсы қалды, ол ешқандай ауылдық аспектісі жоқ және қала орталығындағы Дублинде орналасқан «Fair City».
Жоғалған эпизодтар
1960 және 1970 жылдары телеарнада қолданылған даулы саясаттың салдарынан бұрынғы бөлімдер жойылды, осылайша оларды түсіруге қолданылған қымбат видеоматериалдар қайта қолданылды. Осының нәтижесінде, RTÉ-нің 1960 жылдардағы туындыларының көп бөлігі сақталмады, «The Riordans», «The Late Late Show» және тағы да басқа бағдарламалар эфирден кейін жүйелі түрде жойылды.
Актерлердің кейінгі мансабы
Кейбір актерлер "Риордан" сериалы жабықтан кейін танымал мансапқа ие болды. Браккеннен кейін Габриэль Бёрн АҚШ-қа барып, сәтті киноактер атанды. Тони Дойл, Шихи әкесі, 1970 жылдардың ортасында сериалды тастап кеткен болатын, BBC телеарнасында сәтті телеактер болды, "Ballykissangel" сияқты бірнеше шоуда ойнады, содан кейін 58 жасында күтпеген жерден қайтыс болды, ең үлкен телеролінің алдында. Джон Коули көбінесе фильмдерде жұмыс істеді, Ричард Харриспен бірге Джон Б. Киннің "The Field" пьесасында "аукционшы" рөлін ойнады, сондай-ақ сахнада да өнер көрсетті. Коули өмір бойы иттің қууын және басқа да қанды спорт түрлеріне қарсы күресін жалғастырды. Ол 1998 жылы қайтыс болды. Энни Д'Алтон, Минни Бреннан, Коулидің шынындағы әйелі, 1983 жылы қайтыс болды. Крис О'Нилл, Майкл Риордан, бірнеше жыл бойы Габриэль Бёрннің агенті болып жұмыс істеді. Ол 1991 жылы АҚШ-та қайтыс болды. Бидди Уайт Леннон, Мэгги Риордан, актерліктен кетіп, сәтті автор және аспаздық кітаптардың баспагері болды; ол 2017 жылдың қараша айында қайтыс болды. Том Хики беделді театр және киноактер болды. Ол 2021 жылдың мамыр айында қайтыс болды. Мойра Деди "Гленроэ" сериалында ойнады, ол "Браккен" сериалынан туындаған, ал "Браккен" – "Риордан" сериалынан туындаған. Ол сондай-ақ "Анжеланың күлі" сияқты бірқатар фильмдерде ойнады.
Бөлек сауда
Bracken (1978–1982) – Уэсли Берруз жасаған және сценарийін жазған. Glenroe (Бракеннен туындаған) (1983–2001) – Уэсли Берруз жасаған және сценарийін жазған.