Кіріспе
Жан Жене кітабы. «Гүлдер анасы» (Notre Dame des Fleurs) – француз жазушысы Жан Женедің тұңғыш романы, алғаш рет 1943 жылы жарық көрген. Ағып жатқан, поэтикалық стильде жазылған бұл роман, негізінен Париждің қылмысты әлеміндегі бір адамның өмірінен алынған автобиографиялық шағылыс. Романдағы кейіпкерлер нағыз адамдардың прототиптерімен жасалған, олардың көпшілігі қоғамнан шеттетілген гомосексуалдар.
Our Lady of the Flowers (Notre Dame des Fleurs) is the debut novel of French writer Jean Genet, first published in 1943. The free flowing, poetic novel is a largely autobiographical account of a man's journey through the Parisian underworld. The characters are drawn after their real life counterparts, who are mostly homosexuals living on the fringes of society.
Сюжеттің қысқаша мазмұны
Роман Дивайн туралы әңгімелейді, роман ашылған кезде ол туберкулезден қайтыс болып, нәтижесінде қасиетті деп танылды. Баяндаушы бізге айтып отырған оқиғалар негізінен түрмеде жазасын өтеп жатқанда өзін көңілдету үшін екенін айтады және өте эротикалық, көбінесе жыныстық, әңгімелер оның мастурбациясына көмектесу үшін айналады. Жан Пол Сартр оны "мастурбацияның эпосы" деп атады. Дивиан Монмартр зиратына қарап тұрған төбе бөлмеде тұрады, оны әртүрлі сүйіктілермен бөліседі, олардың ең бастысы Дарлинг Дайнтифут ("Mignon les Petits Pieds" француз тілінде) деп аталатын сукметтер. Бір күні Дарлинг үйіне жас қылмыскерді алып келеді, оны "Біздің Гүлдер ханым" деп атайды. Ақырында біздің ханым тұтқындалып, сотталып, өлім жазасына кесіледі. Өлім мен экстаз әр кейіпкердің іс-әрекетін сүйемелдеп, Генет барлық құндылықтарды қайта бағалауды жүзеге асыра отырып, сатқындықты ең жоғары моральдық құндылыққа айналдырады, кісі өлтіруді ізгілік пен жыныстық әдептілік актісі деп атайды.
Басылым тарихы мен қабылдануы
"Гүлдер анамыз" түрмеде жазылған. Жене оны түрме басшылары тұтқындарға қаптар жасау үшін берген қоңыр қағазға жазды. Сартрдың "Гүлдер анамыз" кітабына жазған алғы сөзінде айтылғандай, түрме күзетшісі Женедің қағазды "рұқсатсыз" пайдаланғанын анықтап, қолжазбаны тартып алып, өртеп жіберді. Бірақ Жене мойынсынып, қайтадан жазды. Екінші нұсқасы сақталып қалды және Жене түрмеден шыққанда оны өзімен бірге алып кетті. 1942 жылы жазу жұмысының көп бөлігі аяқталған кітап 1943 жылдың соңында Роберт Деноэль мен Пол Морибиен арқылы анонимді түрде жарияланды, бірақ сол жылы алғашқы басылымның шамамен 30 данасы ғана жапсырылды (көпшілігі 1944 жылдың тамызында, Азаттық кезінде жапсырылып, сатыла бастады). Алғашқы басылым эротикалық коллекционерлерге сату үшін арналған; ол жеке сату тізімдері және жасырын сауда арқылы таратылды. Алайда Жене өзінің шығармасын тек порнография ретінде қарастырмады және кейіннен одан да ашық суреттемелерді алып тастады. 1943 жылдың қарашасында ол алғашқы басылымның бір данасын "L'Arbalete" әдеби журналының редакторына жіберді, ол кітапты 1944 және 1948 жылдары қайта жариялады. 1951 жылы "Gallimard" баспасында жарық көрген кезде Жене романды қайта жөндеді; "Gallimard" басылымында романның кейбір порнографиялық бөлімдері алынып тасталды. Кейінгі "L'Arbalete" басылымдарында бірнеше шағын түзетулер енгізілді. Роман сотталған және өлім жазасына кесілген кісі өлтіруші Морис Пилорге арналған.
Әдебиетке әсері
Романның битниктерге әсері зор болды, оның еркін ағып, өте поэтикалық тілі жаргонмен және сленгпен үйлесіп кеткен, сондай-ақ оның маргиналды тұлғаларды мақтап, гомосексуализмді ашық бейнелеуі. Ол талғаммен бұзушылыққа толы, ал өзіне-өзінен сыни қарауы кейінірек постструктуралистер дамытқан тілге қатысты көзқарасты болжады. Жак Деррида өзінің "Glas" кітабында Жене туралы жазды, ал Хелен Сиксу оның туындыларын әйелдік жазудың үлгісі деп атады. Жан-Поль Сартр өзінің танымал "Saint Genet" еңбегін Женедің өмірі мен шығармашылығын, әсіресе "Гүлдер анасы" романын талдау ретінде жазды. Сартрдың пікірінше, "Гүлдер анасы" Женеден экзистенциализмнің символы жасады және осы философияның бостандыққа қатысты көзқарасын бейнеледі.
Бейімделулер
Линдсей Кемп 1974 жылы Лондонның Буш театрында Жан Женеге арналған "Гүлдер – Жан Жене үшін пантомима" (Жан Жененің "Гүлдер Анасы" шығармасы негізінде) атты қойылымды жасады. Ол Жененің "Илаһи сағасы биленуі немесе бейнеленуі керек" деген сөздерімен шабыттандырылды. Бұл қойылым 1969 жылы Эдинбургте басталган алдыңғы нұсқалардан дамыды. "Гүлдер" кейін Нью-Йорк, Австралия, Жапония және Еуропаның барлық аймақтары мен Оңтүстік Америкаға көшірілді, соңғы қойылымы 1992 жылы Буэнос-Айресте өтті.
Танымал мәдениетте
Найджел Уильямстың "Улықтаушының өмірінен көріністер" (1994) романында басты кейіпкер өзінің гомосексуалды бауырына "Гүлдер анасы" кітабын Рождество сыйы ретінде тартады. Актер, орындаушы және драг-королева Дивайн кітаптағы басты кейіпкердің атымен аталады. Суретші Джон Уотерс оған осы лақапты Генеттің романын оқығаннан кейін берді. The Pogues тобының "Hell's Ditch" әнінде романға сілтеме бар. Placebo тобының аттас дебюттік альбомында "Lady Of The Flowers" әні кездеседі. Кокорозидің "Beautiful Boyz" әні осы роман туралы деп саналады. Sopor Aeternus & the Ensemble of Shadows тобының Les Fleurs du Mal – Die Blumen des Bösen альбомы осы кітаптан үлкен шабыт алды. Пит Доэрти "Англия гүлдерінің соңғысы" әнінде кітаптан цитата келтірді. Primal Scream тобының "Dolls (sweet Rock 'n' Roll)" әнінде романның аты аталады. Дэвид Боуи осы романның ықпалында болды және "Джин Джини" әнінде осы кітапқа сілтеме жасады.