Кіріспе

Бірінші дүниежүзілік соғыс дәуіріндегі 6 цилиндрлі ұшақ қозғалтқышы.

Siddeley Puma – Бірінші дүниежүзілік соғыстың соңына қарай жасалған және Siddeley Deasy компаниясы өндірген британдық авиациялық қозғалтқыш. Бірінші Puma қозғалтқыштары 1917 жылдың тамызында Ковентридегі Siddeley Deasy зауытынан шықты, өндіріс 1918 жылдың желтоқсанына дейін жалғасты. Қызметте пайдаланылғанда, қозғалтқыш сенімсіз болып шықты және номиналды қуатын жеткізе алмады. 11 500 қозғалтқыштан кем дегенде 4 288 жеткізілді, соғыс тоқтатылғаннан кейін қалған тапсырыстар жойылды. Өндіруші Armstrong Whitworth компаниясы сатып алынып, Armstrong Siddeley болып қайта құрылғаннан кейін өндіріс Armstrong Siddeley Puma деген атпен жалғасты.

Өмірбаян

Puma, Beardmore Halford Pullinger (BHP) компаниясы жасаған қозғалтқыш негізінде құрастырылған. 1917 жылғы наурыз айында Аэронавтика жөніндегі консультативтік комитеттің ішкі жанасу қозғалтқыштары кіші комитетінің ұсынысымен, сынақтан өте жатқан кезіне қарамастан, өндіріске алынды. BHP жобасы 300 а.к. (224 кВт) қуатты шығаруды көздегенмен, қозғалтқыштың нақты қуаты күтілгеннен кем болды. Қозғалтқышқа алғаш берілген атау – 200 а.к. BHP. Кейіннен қозғалтқыштың атауы оның шынайы қуатын дәлірек көрсету үшін 230 а.к. BHP деп өзгертілді. BHP, қозғалтқышты өндіру үшін Galloway Engineering компаниясын құрды, ал Galloway компаниясы шығарғаннан кейін ол Galloway Adriatic деп аталды.

Жобалау және әзірлеу

BHP қозғалтқышы – алюминийден жасалған блоктардан құралған бірнеше қозғалтқыштардың бірі. Уильям Вейр, 1-ші Виконт Вейр, жаңадан Аэронавтикалық жабдықтауды бақылаушы болып тағайындалып, Әуе кеңесінің мүшесі ретінде, Rolls Royce Eagle және Falcon қозғалтқыштарына қарағанда, оларды құру үшін жоғары білікті жұмысшылардың қажеттілігінсіз, жаппай өндірудің оңайырақ болатынына үміттенді. Цилиндрлер үштен бір блоктарда құрастырылған. Екі ұшы ашық болат қабықшалары алюминийден жасалған құймаға бұралады, ол үш цилиндрдің және кіріс коллекторының басын құрайды. Алюминийден жасалған бөлек су суытқышы цилиндрлердің корпусын қоршап, бас құймасына бекітіліп, төменгі жағында резеңке тығындарға бұралған сақиналы гайкалармен герметикалық жабылады. Қола клапан отырғыштары кеңейтіліп орнатылды. Әрбір цилиндрде бір үлкен кіріс клапаны және екі кішкентай шығару клапаны бар. Бұл ерекше, цилиндрге үш клапанды конструкциясы Адриатика және Пума қозғалтқыштарында ортақ болды. Пума қозғалтқышы негізінен бірінші дүниежүзілік соғыстағы британдық бомбалаушы ұшағы Airco D. H.9-да қолданылды. Қолданыста ол өте қиын болып шықты, бұл ұшақты ол алмастырған түрінен айтарлықтай нашар етті. Қозғалтқыш та нашар орнатылған, цилиндрлердің бастары ішке қарай шығып тұрды. D.H.9 түрі Puma қозғалтқышын Liberty 12 қозғалтқышымен алмастыру арқылы жақсартылды, нәтижесінде D. H.9A пайда болды. Бұл агрегат Airco DH.10 Amiens прототиптерінде екі қозғалтқыштың түрту конфигурациясында да қолданылды, бірақ өнімділік қанағаттанарлықсыз болғандықтан, келесі прототипте және өндірістік модельдерде баламалы қозғалтқыштар қолданылды.

Тірі қалғандар

Сиддлидің 200 ат күші бар BHP қозғалтқышы Ұлыбританияның Сассекс округінде орналасқан Retrotec ұшақтарды қалпына келтіру компаниясымен ұшуға жарамды жағдайға келтірілді. Қозғалтқышты Канада авиация және ғарыш мұражайы берді. Толықтай жөндеуден және қауіпсіздікке қатысты бірнеше өзгерістерден кейін, қозғалтқыш компанияның қалпына келтірілген Airco DH.9 ұшағын қуаттандыруға қолданылды.