Кіріспе

Неміс саясаткері Мартин Шульц (20 желтоқсан 1955 жылы туған)

2016 жылдың қараша айында Шульц Еуропалық парламенттің президенті лауазымына үшінші рет түспейтінін, керісінше 2017 жылы Германия канцлері лауазымына ГСДП (Социал-демократиялық партиясы) кандидаттығына ұсынылатынын мәлімдеді. 2017 жылдың қаңтар айында Зигмар Габриэль партия басшысы лауазымына қайта сайлануға түспейтінін және ГСДП-ның Германия канцлері лауазымына кандидаттығынан бас тартатынын хабарлады. Габриэль оның орнына Шульцті ұсынды. 2017 жылдың қыркүйегінде өткен сайлаулар ГСДП үшін соғыстан кейінгі ең төмен нәтиже көрсетті, содан кейін Шульц Ангела Меркель басқаратын қолданыстағы Ұлы коалицияның аяқталғанын жариялады және Меркель үкіметінде қызмет етуден түбегейлі бас тартты. 2018 жылдың 7 ақпанында коалициялық келіссөздер аяқталды және Шульц Сигмар Габриэльдің орнын басып, сыртқы істер министрі болып тағайындалатынын, ал партия төрағалығын Андреа Нахлеске беретінін мәлімдеді. Ауқымды қоғамдық және партия ішіндегі сыннан кейін Шульц жаңа үкімет құрамына кірмеуге шешім қабылдады. 2018 жылдың 13 ақпанында Шульц партия төрағасы лауазымынан қанағаттама жасады.

2012-2017 жылдары Еуропа Парламентінің төрағасы

2009 жылғы Еуропалық сайлаудан кейін Шульц өзінің тобы Еуропалық комиссия төрағасы Жозе Мануэль Баррозудың екінші мерзіміне бірден келісім бермеуі керек екенін мәлімдеді. Оның орнына, Еуропалық парламенттегі Жасылдар тобының төрағасы Даниэль Кохн-Бендитпен бірлесіп, бельгиялық либерал Гай Верхофштадтты осы лауазымға кандидат ретінде ұсынды. Баррозу сенім білдіргеннен кейін Шульц оған деген қатаң қарсылығын кері тартып, социал-демократтарға белгілі бір саяси ұступтар жасауын талап етті. Соның нәтижесінде, топтың көп бөлігі Баррозуға сенімсіздік дауысына қатыспады. 2011 жылдың 15 қыркүйегінде Еуропа Парламентіндегі Социалистер мен демократтардың прогрессивті альянсының мүшелері бірауыздан Шульцті Еуропа Парламенті төрағасы лауазымына кандидат ретінде көрсетті. 2012 жылдың 17 қаңтарында Шульц 670 дауыстан 387 дауыспен Еуропа Парламентінің президенті болып сайланды. Басқа кандидаттар – Нирж Дева (142 дауыс) және Диана Уоллис (141 дауыс) болды. 2017 жылдың 10 ақпанында ол жиырма екі жылдан астам уақыт қызмет еткеннен кейін Еуропа Парламентінен кетуге өтініш берді.

Еуропалық Комиссияның президенті лауазымына кандидат

2013 жылдың 6 қарашасында Шульц Еуропалық Социалистер партиясы – 750 орындық парламенттегі екінші ірі топ – тарапынан «белгілі кандидат» ретінде ұсынылды. Оның мақсаты демократиялық сайлау арқылы Еуропалық Комиссияның президенті болып сайлану болды. Ол қарсылықсыз болды, себебі оған қарсы шығатын басқа кандидат болған жоқ. Бұл барлық мүше мемлекеттерге, әсіресе барлық мүше партияларға сапарды бастады. 2014 жылдың 1 наурызында Шульц Римде Еуропалық Социалистер партиясының ұсынысын қабылдады. Ол 404 ПСЕ мүшесінің 368 дауысымен сайланды, оған қарсы 2 ғана дауыс түсті. Дауыс беруге дейін, бұл сол жақтағы еуропалық серіктестеріне ЕО-ға қолдау көрсетудің шектері бар екенін көрсететін нақты сигнал ретінде қабылданып, Ұлыбританияның Лейборист партиясы Шульцке қарсы сөйледі және оның орнына Данияның Социал-демократтарының Хель Торнинг Шмидті қолдады. Шульц 17 сәуірде Парижде 1600 социалистік белсендінің алдында өзінің еуропалық науқанын бастады, салықтармен және әлеуметтік демпингпен күресуге уәде берді. Ол консерватор Жан-Клод Юнкерге, сол кездегі Люксембург премьер-министріне және либерал Гай Верхофштадтқа қарсы жарысты. Алайда, Еуропалық сайлауда оңшыл Еуропалық Халық партиясы (ЕХП) жеңіске жеткеннен кейін социалистер екінші орынға шықты. Германияның Социал-демократтары, егер Шульц Еуропалық Парламенттің президенті қалса, канцлер Ангела Меркельдің консерваторларының бірі Еуропалық Комиссиядағы неміс лауазымын қабылдауға келісетінін мәлімдеді. Комиссия президенттігіне Юнкерді қолдау туралы шешім кейіннен Парижде өткен бейресми кездесуде сегіз социал-демократиялық көшбасшы, оның ішінде Торнинг Шмидт, Германияның Зигмар Габриэль және Австрияның Вернер Файман қолдады. Осыған сәйкес, Шульц Еуропалық Комиссияға кірмеді, бірақ қазіргі лауазымында қалды.

Ішкі саясат

1999 жылдан бері Шульц партия төрағалары Герхард Шредер (1999–2004), Франц Мюнтеферинг (2004–05 және 2008–09), Маттиас Плацек (2005–06), Курт Бек (2006–08) және Зигмар Габриэль (2009–17) басшылығымен партия жетекшілігінің құрамында болды. Партия ішінде ол Нильс Анненмен бірге Халықаралық саясат комиссиясының тең төрағасы қызметін атқарады. Шульц 2004, 2009, 2010 және 2012 жылдары Германия президентін сайлау үшін өткен Федералдық конвенцияға СДПК делегаты ретінде қатысты. 2013 жылғы федералды сайлаудан кейін коалициялық үкімет құру бойынша келіссөздерде ол Ангела Меркель, Хорст Зеехофер және Зигмар Габриэль төрағалық еткен басшылық кеңесіне кірді. Ол сондай-ақ Еуропалық мәселелер жөніндегі жұмыс тобындағы СДПК делегациясын жетектеді, ал ХДС/ХСС атынан оның тең төрағасы Еуропалық парламент депутаты Герберт Реул болды. 2014 жылы Еуропалық Комиссия төрағалығына өткізілген сайлау кампаниясы барысында Шульц Германия БАҚ-ында жиі пайда бола бастады, тіпті сол жылғы Еуропалық парламент сайлауларымен байланысы жоқ мәселелерде де. 2015 жылға қарай неміс газеттері Шульцтің 2017 жылғы федералды сайлауда Германия канцлері лауазымына үміткер болуға ниеттенгендігі туралы болжамдар жасады. 2016 жылдың мамыр айында ол «Welt am Sonntag» апталық газетіне Ангела Меркельдің орнын басу үшін жарысқа түспейтінін мәлімдеді. 2016 жылдың қараша айында Шульц Еуропалық парламент президенті лауазымына үшінші рет сайланбаса, 2017 жылғы сайлауда Германия парламентіне депутаттыққа үміткер болатынын жариялады, бұл канцлерлікке қатысу мүмкіндігі туралы әңгімелерді қайта жақтандырды. 2017 жылдың 24 қаңтарында Шульц Социал-демократтардың канцлерлікке кандидаттығын ресми түде тапсырды.

2017 жылғы федералды сайлау

2017 жылдың 24 қаңтарында Шульц сол жылғы федералды сайлауда социал-демократтардың канцлерлік кандидаты болды. Оның кандидатурасы жарияланғаннан кейін партиясының қолдауы қоғамдық пікір сауалнамаларында орташа есеппен он пайызға өсті. Ғалымдардың қысқа мерзім ішінде СДПК канцлер Меркельдің одақтық партияларына жақын келгенін атап өтті. Осы кезеңде саяси сарапшылар Шульцтің 2017 жылғы 24 қыркүйектегі федералды сайлауда Меркельді жеңуі мүмкін деген пікірде болды. Сауалнамалар көрсеткендей, егер немістер тікелей канцлерді сайлауға құқылы болса, Шульц Меркельден басым түсер еді. Науқан барысында жұмыссыздық рекордтық деңгейге төмендегеніне қарамастан, Шульц Германиядағы теңсіздік мәселесіне баса назар аудару арқылы қолдау табуда қиындықтарға тап болды. Сайлауға жақын уақытта ол науқанын Еуропадағы мигрант ағынының қайта жандану қаупіне шолуға қайта бағыттады. 2017 жылдың шілдесінде ауруға байланысты Шульцтің сайлау штабының жетекшісі және досы Маркус Энгельс қызметтен шеттеуге мәжбүр болды. 2017 жылғы 24 қыркүйекте өткен федералды сайлауда социал-демократтардың көрсеткіші 20,5 пайызға төмендеді, бұл соғыстан кейінгі ең төменгі нәтиже болды.

2017 жылғы федералды сайлаудың салдары

Алғашқы экзит-поллдан кейін бір сағат ішінде Шульц партияның басқа жетекші тұлғаларының мәлімдемелерін растады, олар SPD Ангела Меркель басқаратын ХДС/ХСС-мен үлкен коалицияны жаңартпайтынын, оппозицияға өтетінін айтты. Шульц Меркель үкіметінде қызмет етуден түбегейлі бас тартты. Алайда, 2017 жылдың қарашасында ХДС/ХСС, ФДП және Жасылдар арасында "Ямайка коалициясын" құруға жасалған әрекет сәтсіз аяқталып, президент Штайнмайер оны қайта қарастыруды сұрағаннан кейін, Шульц өз позициясын өзгертті және ХДС/ХСС партияларымен коалициялық келіссөздерді бастады. 2018 жылдың ақпан айында бұл келіссөздер сәтті аяқталды және Шульц қазіргі сыртқы істер министрі Зигмар Габриельдің орнына сыртқы істер министрі болары туралы хабарлады. Ауқымды қоғамдық және партия ішіндегі сыннан кейін Шульц 2018 жылдың 13 ақпанында СДПК төрағасы лауазымынан кетіп, оның орнына Андреа Нахлесті ұсынды; содан кейін ол сыртқы істер министрі болу ниетінен де бас тартты. Нахлесті партияның уақытша төрағасы етіп тағайындауға тырысу бірнеше аймақтық партия ұйымдарынан және конституциялық құқық мамандарынан қатаң сынға ұшырады. Партия басшылығы Нахлесті жаңа төраға деп ұсынды, ал ең ұзақ қызмет еткен орынбасары Олаф Шолц 2018 жылдың 22 сәуіріндегі партия конференциясына дейін партияны уақытша басқаруды өз міндетіне алды. 2020 жылдың желтоқсанында Шульц 2021 жылғы федералды сайлауға қатыспайтынын және парламенттік мерзім аяқталғаннан кейін саяси мансабынан кетуі туралы мәлімдеді. Осымен қатар, ол Фридрих Эберт қорының төрағасы болып сайланды және қазірге дейін осы лауазымды иеленіп келеді.

Еуропалық интеграция

Шульц Еуропалық Одақтың жалынды жақтасы ретінде кеңінен танылады. Ол еуропалық бірігуді соңғы ғасырдағы өркениеттің ең үлкен жетістігі деп атады. Шульцтің еуропашылдығына байланысты, оның жақтастары да, қарсыластары да оны "MEGA" – "Еуропаны қайтадан ұлы қыламыз" – деген ұранмен байланыстырды, бұл АҚШ президенті Дональд Трамптың "Американы қайтадан ұлы қыламыз" сөзінің пародиязы болды. Шульц Еуропа мен еуропалық институттарды нығайтуға белсенді. 2016 жылы ол вице-канцлер Зигмар Габриэльмен бірге Еуропалық Одақты реформалаудың он пункттен тұратын жоспарын ұсынды. Бұл жоспар еуропалық құрылымдарды "жетілдіруді" және Еуропалық Парламент бақылауындағы күшті еуропалық үкімет құруды көздейді. Шульц Еуропалық Одақтың расизм, ксенофобия және антисемитизм сияқты "20-шы ғасырдың шайтандарынан" құтылудың ең тиімді жолы екенін жиі айтты. The Jerusalem Post газеті оның антисемитизм туралы айтқан сөздерін "мағынасыз айыптаулар" деп сынады. 2016 жылы Ұлыбритания мүшелік туралы референдумда Еуропалық Одақтан шығуға дауыс бергеннен кейін Шульц: "Егер біз шайтандарды қууға арналған құралдарды бұзсақ, біз оларды қайтадан босатамыз" деп ескертті. 2017 жылдың желтоқсанында Шульц "Еуропа Құрама Штаттары" үшін жаңа конституциялық шартты қабылдауға шақырды. Ол бұл конституцияны "азаматтық қоғам мен халықты қамтитын конвенция" арқылы жазуды ұсынды, ал осы ұсынылған конституцияны қабылдамайтын кез келген мемлекет одақтан шығуы керек деді. Сол сөзінде ол Еуропаның әлі де әскери тұрғыдан АҚШ-қа тәуелді екенін және көп жағдайда АҚШ-тың қолдауысыз әскери операция жүргізуге қабілетсіз екенін атап өтті. Ол сөйлеген сөзінде: "Егер біз өз құндылықтарымыз бен мүдделерімізді қорғағымыз келсе, егер біз азаматтарымыздың қауіпсіздігін сақтағымыз келсе, көптеген Еуропарламент депутаттары Брюссельде азаматтық және әскери миссиялар үшін штаб-пәтер және орналастырылатын әскерлер қажет деп санайды", - деді. Еуропалық Сыртқы істер қызметі (HRUFASP) Кэтрин Эштонның бастамасымен Франция, Испания, Италия, Польша және Германия қолдауымен, дауыс берудің білікті көпшілігін құрайтын елдер, бақылау дрондары, ауыр көліктік ұшақтар және отын құю ұшақтарынан тұратын Еуропалық әуе күштерін құру туралы ұсыныс дайындалды.

Сыртқы істер

Еуропа мен Куба арасындағы қарым-қатынасты жақсарту мақсатында, Шульц 2008 жылы Еуропалық парламент делегациясын Гаванаға алып барды, онда Карлос Лаге Давиламен елдерге қатысты ЕО санкцияларын алып тастау туралы келіссөздер жүргізді. 2014 жылы Шульц Израиль Кнессетінде сөз сөйлеген кезде, Израильді оккупацияланған Батыс жағалаудағы палестиналықтарға су ресурстарының әділ үлесін бермей тастағаны үшін сынады. Бұл сөз «Еврей үйі» партиясының бірнеше заң шығарушыларының залдан шығып кетуіне әкеп соқты және премьер-министр Бенджамин Нетаньяхудан ашық айып тартты. 2015 жылы Ресей-Украина соғысы кезінде Шульц Ресей және Еуроодақ заң шығарушыларынан құралған, қарым-қатынасты жақсарту мақсатында жылына бірнеше рет кездесетін комитеттің жұмысын тоқтатты. Ресей 2015 жылы қаза тапқан оппозициялық саясаткер Борис Немцовтың жерлеу рәсіміне қатысуды жоспарлаған ЕО-дан екі саясаткердің кіруіне тыйым салғанда, Шульц бұл тыйымды «ЕО-Ресей қарым-қатынастарына және демократиялық институттардың жұмысына жасалған үлкен құрметсіздік» деп сынады. 2016 жылы Шульц Дональд Трамптың «бүкіл әлем үшін» проблема екенін айтты және Трамп құбылысын Еуропадағы оңшыл популизммен байланыстырды. Ол Трампты «жауапсыз адам» деп атады, ол «ешнәрсені білмейтінімен мақтанады».

Берлускони оқиғасы

2003 жылдың 2 шілдесінде Италия Еуропалық Одақ Кеңесінің төрағалығын қабылдағаннан кейін бір күн өткен соң, Шульц Италияның премьер-министрі Сильвио Берлускониді ішкі саясаты үшін сынады. Берлускони: «Мырза Шульц, Италияда нацистік концлагерлер туралы фильм түсіріп жатқан продюсерді білемін. Мен сізді капо рөліне ұсынамын. Сіз өте лайықтысыз!» деп жауап берді. Ағылшын тілінде: «Мырза Шульц, мен Италияда нацистік концлагерлер туралы фильм түсіріп жатқан кинопродюсерді білемін. Мен сізді бақылаушы болып тағайындалған концлагерь тұтқыны – капо рөліне ұсынамын. Сіз тамашасыз!» Берлускони кейінірек бұл «Хоганның батырлары» комедиялық сериалына сілтеме екенін мәлімдеді, онда Джон Баннер ойнаған сержант Ханс Георг Шульц ақылы біршама кем кейіпкерді сомдаған. Берлускони тек ирониямен айтқанын қарыштап жеткізсе де, нацистермен салыстыру екеуі арасында қысқа мерзімді дипломатиялық шиеленіс тудырды.

Годфри Блуммен болған оқиға

2010 жылдың 24 қарашасында британдық еуропарламент депутаты Годфри Блум Мартин Шульц сөйлеп тұрғанда оны үзе бастап, нацистік пропагандалық ұран – "Ein Volk, ein Reich, ein Führer" ("бір халық, бір империя, бір басшы") деп айқайлап, оны "демократиялық емес фашист" деп айыптады, бұл Еуропалық парламентте жанжал тудырды. Блум кейіннен неміс халқының нацистік режим кезіндегі идеологиялық әсері ұзақ сақталғанын айтты; "кейбір немістер Еуропадағы әртүрлілікті және пікірлердің ерекшелігін қабылдауға әлі де қиындық көреді". Еуро тұрақтылық пактісінің болашағы жөніндегі пікірсайыста Шульц Еуроаймаққа мүше болмаса да, талқылауға қатысқан Ұлыбританияның рөлін сынап, кейбір еуроскептиктердің Еуроодақтың құлауына қуанарын айтты. Осы оқиғадан кейін Парламент төрағасы Ежи Бузек Блумды залдан шығарып салды. Голландиялық еуропарламент депутаты, оңшыл популистік "Partij voor de Vrijheid" (PVV – Бостандық партиясы) мүшесі Бари Мадленер бұл шешімге қарсылық білдірді, себебі Шульц өзі жақында PVV депутаты Даниэль ван дер Стопты фашист деп атаған, бірақ оны залдан шығармаған еді.

Үгіт-насихат жұмыстарына қатысты мәселелер

Шульц Еуропалық парламентке төрағалық ету кезеңіндегі қызметкерлері құрған Twitter аккаунтын жеке аккаунтына айналдырып, оны Еуропалық комиссияға үміткерлігін ілгерту үшін пайдаланғаны үшін сынға ұшырады. Еуропалық парламент төрағасы болған кезінде Шульц 2014 жылғы 2 сәуірде талқылауға жоспарланған маңызды комитет есебіндегі басшылығына сын айтқан абзацты алып тастады, бұл көптеген жағымсыз назарды өзіне тартты. Соңында, Шульц парламент төрағасы ретінде 2014 жылғы 18 сәуірге дейін алған, салықтан босатылған күндік 304 евролық жәрдемақысы туралы да сынға ұшырады, оны комиссия төрағасы болу үшін үгіт жүргізе отырып алған. Бұл жәрдемақы жылына 200 мың евро жалақысынан өзге, жылына 365 күн төленді. Парламент мүшесі бұл күндік жәрдемақыны тек қатысқан күндері үшін ғана алады.

Жақын қызметкерлерді артық көреді деген айып

2017 жылдың сәуірінде Еуропалық Парламент 2015 жылғы қаржы жылына есеп беру шешімі аясында Шульц Парламент Төрағасы ретінде жауапты болған екі кадрлық мәселеге сын тақты. Парламент қызметкерінің өмірінің орталығы бұрын Берлинде болғанына қарамастан, шамамен 20 000 евро көлемінде шетелге шығуға арналған жәрдемақы алғаны анықталды. Бұл қызметкер Шульцтің сенімді адамы болған және кейіннен SPD партиясының сайлауалды науқанын басқарды. Шульцке сондай-ақ, өзінің жақын адамдарын заңсыз түрде жоғарылатуға президенттік жарлыққа қол қойғаны туралы айып тағылды, бұл оларға оның Парламенттен кеткеннен кейін қаржылық тұрғыдан тиімді қызметтерді қамтамасыз ететін еді. Шульц бұл шағымды "Еуропаға қарсы, консерваторлар мен жасылдардың" сайлау науқаны деп сипаттап, Еуропалық Алаяқтыққа қарсы кеңсе ресми тергеуді бастамау туралы шешім қабылдағанын мәлімдеді.

Сыртқы істер министрлерінің талқылауы

2017 жылғы Федералды сайлау күні Шульц ешқандай жағдайда Ангела Меркель басқаратын үкіметте министр болмайтынын және Ұлы коалиция құру бойынша келіссөздер жүргізбейтінін мәлімдеді. 2018 жылдың 6 ақпанында СДПК және Одақ партиялары коалициялық келіссөздерді аяқтағаннан кейін, ол келесі үкіметте Сыртқы істер министрі болу ниетін білдірді. Бұл партияның қатардағы мүшелерінен күшті сынға ұшырады, себебі Шульц екінші рет сөзінен қайтып келді – алғашқысы Ангела Меркельмен коалициялық келіссөздерге түспеу туралы берген уәдесі болды. Ең қатал сын қазіргі Сыртқы істер министрі және оның СДПК төрағасы лауазымының ілгерідегі иесі Зигмар Габриэль тарапынан келді. Ол Шульцті және партия басшылығын оған тиісті құрмет көрсетпегені үшін және оған дөрекілік танытқаны үшін айыптады. Бұл ашық шабуыл, партия басшылығының ішкі қысымымен қосылып, Шульцті бұрынғы мәлімдемелерінен бас тартуға мәжбүр етті және 2018 жылдың 9 ақпанында ол жаңа үкіметке кірмейтінін жариялады; ол 2018 жылдың 13 ақпанынан бастап СДПК төрағасы лауазымынан қанағаттанды.

Жеке өмір

Шюльц үйленген және екі баласы бар, Нико мен Лина. Ол католик дінінде тәрбиеленген, бірақ қазір діннен алыс. Жастығында тізесіне жарақат алғаннан кейін футбол ойнау арманынан айырылып, алкоголизмге ұшыраған. Неміс тілінен басқа, Шюльц ағылшын, француз, испан, итальян және голланд тілдерін әртүрлі дәрежеде біледі.