Кіріспе

Марада қозғалысы (تيار المردة) – Ливандық саяси партия және Ливан азамат соғысы кезінде белсенді болған бұрынғы әскери жасақ. Ол ерте орта ғасырларда Византия империясының сыртқы шебінде күрескен аңызға толы Марда (Мардайлар деп те аталады) жауынгерлерінің құрметіне аталған. Бастапқыда Марада бригадасы (لواء المردة Лива әл Марада) деп аталған бұл топ 1975 жылы соғыс басталған кезде Ливан президенті Сүлеймен Франгиедің жеке милициясы ретінде құрылған. Олар Франгиенің Солтүстік Ливандағы туған қаласы Жартаның атымен Жарта азат ету армиясы деп те белгілі болған.

Ливан тарихындағы Маранда

Марадалар – 630 жылы Сирияны араб әскері басып алғаннан кейін Ливан мен оны қоршаған таулы аймақтардағы тәуелсіз қауымдастықтардың тобы еді. Кейбір тарихшылар Марада "Мемлекеттерінің" марониттік арамей тілінде сөйлейтін христиан әскер элитасынан құралғанын айтады, ал басқалары олардың маңыздылығын төмендетіп, жағдайдың күрделірек екенін көрсетеді. Марониттер, демек Марадалар, Омейяд халифатында белгілі бір дербестікке ие болды. Марадалар кейбір деректерде қатал жауынгерлер тобы ретінде белгілі болды, ал кейбір пікірлер бойынша, бұл атау араб тіліндегі "көтерілісшілер" немесе "марониттер" сөздерімен мағынасы бірдей болған.

Ливандық азаматтық соғыс

Ливандық азаматтық соғыс кезінде марониттік әскерлердің бірі "Марада қозғалысы" деп аталды. Ливандық азаматтық соғыс кезінде Жарта Ливанның солтүстігіндегі майдан шебі және христиандық бекінісі болды. Жартадағы Марада бригадасы Триполи, Данния және Кура аудандарынан келген қарулы топтарға, сондай-ақ көршілес Беддави және Нахр әл-Баред палестиналық босқындар лагерьлеріндегі ПЛО жасақтарына қарсы сәтті шабуылдар жасап, оларға жауап берді. 1976 жылғы наурыз айында Марада бригадасы Баабдадағы Президенттік сарайды LNМ–LAA біріктірілген екі жақты шабуылдан қорғауда Ливан армиясының Республикалық гвардиялық батальонына көмектесті, бірақ шабуылға дейін Ливан президенті Жоуниге қауіпсіз жерге көшіп кеткен болатын. Марада 1978 жылға дейін Катаебпен одақтас болды, сол жылы Сулейман Франги Ливан майданының христиан кантонын жариялау жоспарын қабылдамады, ол елдің қалған бөлігінен бөлінген христиан анклавы еді. Ливан майданының христиандар, друздар және мұсылмандардың жеке анклавтарын/кантондарын құру жоспарына қарсы тұру үшін Сулейман Франги мен премьер-министр Рашид Карами арасында жаңа одақ құрылды. Франги Израильмен одақтасатын ливандық федеративтік мемлекет құрылуына қатысты болды, оның орнына арабтық, Сирияға жақын одақты қолдады және Ливан майданымен кездесулерге қатысуын тоқтатты. Бұл оқиға Эдден қырғыны деп белгілі. Кейіннен Катаеб мүшесі Самир Геагеа, Эхден қырғынына жауапты фаланга жасағын басқарды деген күдік туды, ол Эхден "операциясын" басқарған "әскери отрядтың" құрамында болғанын мойындады, бірақ ол қырғынға қатысқанын жоққа шығарды, ол аймаққа жеткенге дейін оң қолына оқ тиіп, ауруханаға жеткізілді деп мәлімдеді. Эли Хобейка өлімге қатысқанын жоққа шығарды.

Қазіргі саясат

2005 жылғы заң шығарушы сайлаудан кейін Марада Хезболламен бірге (Сирияны қолдаушы) оппозициялық одақтың мүшесі болды. 2006 жылдың маусым айында Марада қозғалысы ресми түрде саяси партия ретінде Хезболла, Амаль қозғалысы, Еркін патриоттық қозғалысы және бірнеше Сирияны қолдайтын саяси тұлғалардың қолдаушылары мен өкілдері қатысқан салтанатты шарада іске қосылды. 2009 жылғы Ливанның жалпы сайлауында Марада Жарта сайлау округіндегі барлық 3 орынды жеңіп алды. Марада бастапқыда «Өзгеріс және реформа» блогының құрамында болды, бірақ 2013 жылы одан шығып кетті. 2010 жылғы әкімшілік сайлауда Марада Жартада жеңіске жетіп, Жарта округіндегі 31 муниципалитет ішінде 17-сінде жеңіске жетті. 2018 жылғы Ливанның жалпы сайлауында Марада Солтүстік III округінде 3 орынды жеңіп алды: Жартада 2 марониттік орын және Курада 1 православиелік орын. Сайлаудан кейін Франгие Фарид Хайкал Хазен, Фейсал Карами, Джихад Аль Самад және Джбейлдегі шиит депутаты Мостафа Хусейнимен бірге «Тәуелсіз Ұлттық Блок» (التكتل الوطني) құрды. Фейсал Карами мен Джихад Аль Самад блоктан шығып кетті, Кура депутаты Файез Госн мен Джбейл депутаты Мостафа Хусейни қайтыс болды, нәтижесінде блок тек 2 депутаттан тұрды. 2022 жылғы Ливанның жалпы сайлауында Мараданың тек бір ресми үміткері – Тони Франгиех кіші жеңіске жетті. Триполидегі Марада үміткері Рафли Диаб Солтүстік II округінде православиелік орынға ең көп дауыс жинады, бірақ жеңіліске ұшырады. Кура үміткері Фади Госн (Файез Госнның інісі) Уильям Таукқа жеңіліп қалды. Сайлаудан кейін Тони Франгие феодалдық әулеттерді (Франгие, Хазен, Тавк, Мурр) ұсынылатын бірнеше депутаттармен блок құрды және олардың 2022-2023 жылғы Ливан президенттік сайлауындағы президенттікке үміткері Сулейман Франгие болды.

Өлім-жітім

1957 жылғы 16 маусымда Слейман Франжие және оның жақтастары Мизиарадағы шіркеуде Дуайхи отбасына адал 30 адамды өлтірді. Бұл қырғын Мизиара қырғыны деп белгілі. Солтүстікте Катаб және Марада партиялары арасындағы шиеленіс кезінде, Катаб аймақтағы ықпалын кеңейтуге тырысқанда, Марада жасақтары Катабтың жетекшісі Жуд әл-Байехты өлтірді, бұл Эдден қырғынына себеп болды. 1978 жылғы 28 маусымда Эдден қырғынына кек қайтару мақсатымен Марада бригадаларының өкілдері Қаа және Рас Баалбек ауылдарында Катабтың 26 мүшесін тұтқындап, өлтірді. Бұл оқиға Қаа қырғыны деп танылды. 1987 жылғы 2 мамырда Жарта бөлімшесі, Марада 3/400 деп аталған, Франжие және Дуайхи рулары арасындағы ұзаққа созылған қақтығыс кезінде Баха Дуайхи мен Руманос Дуайхиді өлтіру үшін құрылған тұзаққа түсірді. 2005-2008 жылдар аралығында көптеген шабуылдар Ливан күштерінің мүшелерін нысанаға алып, олардың өліміне әкелді. Олардың арасында: Батрундағы Риад Аби Хатер, Бсармадағы Пьер Ишак және Дахр-эль-Айндағы Тони Исса.

Шабуылдар

Марада жасағы грек православты депутат Фуад Гонның Кура ауданындағы Кусба қаласындағы үйін 1982 жылғы Ливан президенттік сайлауында Башир Джемайелге дауыс бергені үшін қиратты. Марада жақтастары Слейман Франгие 2005 жылғы сайлауда жеңілгендігіне байланысты, жаңадан сайланған депутат Самир Франгиедің үйін өртеді.