Кіріспе
Көне заманда Филадельфия (Φιλαδέλφεια, яғни "бауырласын жақсы көретін адамның қаласы") деп құрылған қала, 1390 жылы Османлылар басып алғанға дейін осы атпен белгілі болды. Алашехир Гедиз өзенінің (көне Гермус) кең және құнарлы жазығына үстемдік ететін биік жерде орналасқан, алыстан қарағанда әсерлі көрінеді. Онда шамамен 45 мешіт бар. Кішкентай өнеркәсіптер мен қолжетімді сауда бар. Бір минералды бұлақтан Түркия бойынша танымал, жоғары минералдық құрамы бар су шығады. Түркияда бұл қаланың аты кептірілген Султана жүзімімен байланысты, бірақ соңғы онжылдықтарда кептірілген жеміске қарағанда еңбек талаптары аз жаңа жеміс нарығына арналған өндіріс маңызға ие болды. Филадельфия ретінде Алашехир ерте христиан және Византия кезеңдерінде өте маңызды орталық болды. Ол 20 ғасырдың басына дейін православие христиандығының бекем орталығы болып сақталды және Рим-католик шіркеуінің титулдық орындығы болып табылады.
Атауы
Түрік тіліндегі "Алашәһир" атауы "көп түсті қала" деп аударылады. Бұл қала Пергамон патшасы Аттал II Филадельф тарапынан грекше "Филадельфия" деген атпен негізделген. Нумизматикалық деректерге сәйкес, Филадельфия қаласына Рим императорлары Калигула мен Клавдий тұсында қысқа мерзімге латынша "Неокесария" деген ат берілген. Клавдийден кейін қала бастапқы атауына, Филадельфияға қайта оралды, бірақ император Веспасиан тұсында императорлық үйді құрметтеу мақсатында латынша "Флавия" атауын қолданды (яғни "Флавия Филадельфия"). 1390 жылы Осман империясының басып алуына дейін қала Филадельфия деп белгілі болды.
География
Филадельфия тарихи тұрғыдан Лидияда, Тмолус тауының (қазіргі Боздаг) солтүстік-шығыс етегінде, Гермус өзенінің (қазіргі Гедиз) оңтүстік саласы Когамис өзенінің құнарлы аңғарында орналасқан.
Ежелгі Филадельфия
Алашехир, Филадельфия деген атпен танымал болған ең алғашқы ежелгі қалалардың бірі ретінде пайда болды. Оны б.з.д. 189 жылы Пергамон патшасы Эумен II (б.з.д. 197–160 жж.) құрды. Эумен II қалаға өзінің інісі, болашақ мұрагері Аттал II (б.з.д. 159–138 жж.) құрметіне ат қойды. Інісіне адалдығы үшін Аттал II "Филадельфос" деген лақап атқа ие болды, бұл сөздің мағынасы – "інісін жақсы көретін адам". Қала, ең алдымен, Жаңа өсиет кітабындағы Азияның жеті шіркеуінің бірі ретінде белгілі. Мұрагері болмағандықтан, Пергамон аталидтерінің соңғы патшасы Аттал III Филометр, б.з.д. 133 жылы қайтыс болғанда, өз патшалығын, соның ішінде Филадельфияны римдік одақтастарына сыйлады. Рим б.з.д. 129 жылы Иони және бұрынғы Пергамон патшалығын біріктіріп, Азия провинциясын құрды.
Римдік Филадельфия
Филадельфия Сардис әкімшілік округінде (Плиний, Табиғат тарихы 5.111) орналасқан. 17 жылы қала күшті жер сілкінісінен зардап шекті, ал Рим императоры Тиберий оны салық төлеуден босатты (Тацит, Анналы 2.47, сондай-ақ Страбон 12.8.18, 13.4.10, Иоанн Лид, Айлар туралы 4.115). Жауабында, қала Тиберийге құрмет көрсетті. Монеталардағы деректер Калигула қалаға көмектескенін көрсетеді; Веспасиан тұсында Филадельфия Флавия деген атау алды. Каракалла тұсында Филадельфияда императорлық культ болды. Оның монеталарында Неокорон (сөзбе-сөз "ғибадатхана тазалаушысы", ғибадатхананың қамқоршысы) деген сөз жазылған. Топтепе төбесінің солтүстік жиегінде орналасқан шағын театр – римдік Филадельфиядан қалған жалғыз нәрсе.
Аян кітабындағы Филаделфия
Бірнеше ежелгі қалалар Филадельфия деп аталғанмен, Жаһандану кітабында Иоанн жазған жеті шіркеудің ішіндегі Филадельфия деп санау қабылданған. Филадельфия жеті шіркеудің алтыншысы болып тізілген. Филадельфия шіркеуіне арналған хат (Жаһандану 3:9 (NKJV)) жазылған. Қаланың жер сілкінісі тарихы, шіркеуін "ғибадатханадағы тірек" (Жаһандану 3:12 (NKJV)) ету туралы айтылған сөздің себебі болуы мүмкін. Смирнаға "он күнге созылатын" сынақ туралы ескертілгенімен, Филадельфияға сынақтан толық аман қалу, яғни сақталу уәдесі берілді. Филадельфия Смирнамен бірге, ғисадан мақтаудан басқа ештеңе естімегендігімен ерекшеленеді. Сондықтан, қазіргі протестант шіркеулері кейде жергілікті шіркеудің атына "Филадельфияны" қосып, оның адалдығын көрсетуге тырысады.
(Revelation 3:9 (NKJV)). The city's history of earthquakes may lie behind the reference to making her church "a pillar in the temple" (Revelation 3:12 (NKJV)). Aside from the fact that Smyrna was warned of temptation lasting "ten days", and Philadelphia was promised a total exemption, or preservation, from temptation, Philadelphia shares with Smyrna the distinction of receiving nothing but praise from Christ. That explains why modern Protestant churches sometimes use "Philadelphia" as a component in the local church's name as a way of emphasizing its faithfulness.
Филадельфия патристикалық әдебиетте
Филадельфия Жаңа Өсиет кезеңінен кейін де маңызды христиан орталығы болып қала берді. 2-ші ғасырдың басында Антиохиялық Игнатийдің хаттарының бірі сол қаладағы христиандарға жолданған.
Византиялық Филадельфия
Филадельфия – гүлденген Византия қаласы, 6 ғасырда фестивальдары мен ғибадатханаларының көптігінен оны «кіші Афина» деп атаған. Бұл қалада христиан діні толыққанды қабылдалмаған болуы мүмкін. Алайда, христиан пайғамбарлығындағы Аммия Филадельфия қаласынан шыққан. Шамамен 600 жылы күмбезді Әулие Жохан Базиликасы салынды, оның қалдықтары қазіргі қаладағы ең маңызды археологиялық орын болып табылады. Бір кезде қаланы қоршаған Византия қабырғаларының көбі құлап кеткен. Қаланың солтүстік-шығыс шетінде, автобус аялдамасының жанында оның қалдықтарының бір бөлігі әлі де көрініп тұр. 1074 және 1093–1094 жылдары қала Сәлжұқ түркілерінің шабуылына ұшырады. 1098 жылы Бірінші крест жорығы кезінде Византия императоры Алексий I оны қайтарып алды. 11-15 ғасырларда қала Траксия аймағының дукс (губернаторы) мен стратопедархының (әскери қолбасшы) ордасы болды. Бұл қала биліктегі Византия императорларына қарсы бірнеше көтерілістердің орталығы болды: 1182 жылы Иоанн Комнен Вататз бастаған, ал 1188–1205 немесе 1206 жылдары жергілікті филадельфиялық Теодор Мангафас Исаак II Ангелосқа қарсы көтерілді. Осы кезеңде Филадельфия епископтығы метрополия деңгейіне көтерілді. 14 ғасырда Филадельфия қаласы Константинопольдің грек православиелік патриархы тарапынан Лидияның метрополиясы етіп бекітілді, және ол мәртебесі бүгінгі күнге дейін сақталған. Бұл құрметке қала Осман империясына бағынбағандығы үшін ие болды. Қала, әсіресе 13 және 14 ғасырларда гүлденді: қалада генуялық сауда ошағы болды, сонымен қатар қала былғары бұйымдарын және қызыл түсті жібек матасын өндіруде маңызды рөл атқарды (демек, оның түрікше атауы, «қызыл қала» дегенді білдіруі мүмкін). 14 ғасырға қарай қала Осман әмірліктерімен қоршалған, бірақ Византия императорына номиналдық адалдығын сақтап келді. Қала сауда және стратегиялық орналасуы арқасында өркендеп дамыды. 1390 жылы Баязид I қаланы басып алғанға дейін Филадельфия Родос латын рыцарларының ықпалындағы тәуелсіз бейтарап қала болды. Баязид I жаулап алғанға дейін бұл Кіші Азиядағы Византияның соңғы грек бекінісі еді.
Қазіргі заман
1867 жылдан 1922 жылға дейін Алашер Осман империясының Айдин вилайетінің құрамына кірді. 1890 жылы Виталь Кюине бойынша, қаланың халқы 17 000 мұсылман мен 4 000 гректерден тұрды. Алашерде болған өртте шамамен 3 000 адам қаза болып, 4 500 ғимараттың 4 300-і қирады. Афина маңындағы Неа Филадельфия ("Жаңа Филадельфия") қаласы 1923 жылы Грекия мен Түркия арасындағы халық алмасудан кейін, соғыстан кейін осы жерге қоныстанған Алашерден ("Филадельфия" деп белгілі) келген грек босқындарының құрметіне аталды. 1919 жылы қалада Алашер Конгресі өтті. 1969 жылы 6,7 магнитудалы жер сілкінісі қалаға соқтығып, 53 адамның өмірін қиды.