Кіріспе

Манхэттендегі солтүстік-оңтүстік даңғыл, Нью-Йорк. Бірінші даңғыл – Нью-Йорк қаласының Манхэттен ауданындағы шығыс жағындағы солтүстік-оңтүстік бағытты магистраль. Ол Хьюстон көшесінен басталып, солтүстікке қарай 127-ші көшеге дейін созылады. 125-ші көшеде көлік ағынының көп бөлігі Харлем өзені арқылы өтетін Уиллис даңғылы көпіріне бұрылып, Бронксқа қарай жалғасады. Хьюстон көшесінен оңтүстікке қарай жол Аллен көшесі арқылы Дивизион көшесіне дейін созылады. Бірінші даңғыл бойынша қозғалыс тек солтүстік бағытта (қала орталығына қарай) жүзеге асырылады.

Тарих

Манхэттеннің негізгі солтүстік-оңтүстік даңғылдарының көпшілігі сияқты, Бірінші даңғыл да 1811 жылғы Манхэттен комиссарларының жоспарының бір бөлігі ретінде ұсынылды, ол аралдың бойымен өтетін 12 кең солтүстік-оңтүстік даңғылды белгіледі. Жоспар қабылданғаннан кейін көп ұзамай даңғылдың оңтүстік бөліктері қазылып, жоспарланды. Аралдың солтүстікке қарай даму қажеттілігіне байланысты 19 ғасыр бойында даңғылдың солтүстік бөліктері әртүрлі кезеңдерде тегістеліп, қазылатын болды. IRT Second Avenue Line Хьюстон көшесінен 23-ші көшеге дейін Бірінші даңғыл арқылы өтті, содан кейін 23-ші көшеде батысқа бұрылып, Екінші даңғылға қарай солтүстікке бет бұрды. Бұл эстакадалық жол 1942 жылы бұзылды. Бірінші даңғыл 1951 жылдың 4 маусымынан бері бір бағытты қозғалыс жүзеге асырып келеді. Біріккен Ұлттар Ұйымының бас штабының батыс жағына жақын орналасқан Бірінші даңғылдағы туннель 1953 жылдың 3 сәуірінде қозғалысқа ашылды. Бұл автокөліктік туннель транзиттік көлік ағынын айналып өту үшін салынды, туннель үстіндегі көшедегі қозғалыс көлемін азайтуға, ал ол Біріккен Ұлттар Ұйымының кешені мен Бірінші даңғылдың батыс жағындағы үйлерге жергілікті қызмет көрсету жолы ретінде қызмет етуге арналған. 420 метрлік туннель 42-ші және 47-ші көшелердегі кіреберістер арасында өтеді. Туннель әрқашан солтүстік бағытта бір бағытты қозғалыспен жұмыс істесе де, бастапқыда солтүстік және оңтүстік бағыттары үшін жеке жолақтарды қарастыруға арналған, өйткені туннель құрылысы басталғанға дейін Бірінші даңғыл екі бағытты көше болған. 2011 жылы 50-ші көшеден оңтүстікке қарай даңғылдың сол жағында қорғалған велосипед жолағы құрылды.

Сипаттама

Бірінші даңғыл әртүрлі аудандардан өтеді. Оңтүстікте Хьюстон көшесінен басталатын Бірінші даңғыл Шығыс ауылы арқылы өтеді, бұрын негізінен неміс және еврейлер тұратын аудан, қазір көбінесе хипстерлер мен йупилер мекендейтін жаңартылған аймақ. Содан кейін Бірінші даңғыл екі ірі қалалық жобаның – Стюивесант Таун мен Питер Купер Виллидждің жанынан өтеді. Бұл екі орташа табысты тұрғын үй кешені бұрын өнеркәсіптік аймақ болған Газхаус ауданының орнында салынған. Олар 14-ші мен 23-ші көшелер аралығында даңғылдың шығыс жағын толтырады. Бұл бөлігінде даңғыл өте кең және медианамен бөлінген. Нью-Йорк ардагерлер медициналық орталығы, Беллвью ауруханасы және Нью-Йорк университетінің Лангоне денсаулық сақтау орталығы 34-ші көшеге дейінгі блоктарды алып жатыр. 42-ші және 48-ші көшелер арасында даңғыл Біріккен Ұлттар Ұйымының штаб-квартирасынан өтеді. Осы жерде жергілікті айналма жол – Біріккен Ұлттар Плазасы негізгі жолдан бөлініп, Бірінші даңғыл туннелі арқылы өтеді және 49-шы көшеде қайта қосылады. Квинсборо көпірінен өтіп, Жоғарғы Шығыс жағына кіргенде, Бірінші даңғыл бірнеше тұрғын аудандардан өтеді. Ол Йорквилл ауданының негізгі сауда көшелерінің бірі болып табылады, бұл аудан тарихи тұрғыдан жұмысшы табының неміс және венгр халқының мекені болған, ал бүгінде жоғарғы сыныптың бай анклавына айналған. Осы ауданда Бірінші даңғыл жақын жерде орналасқан көптеген ауруханалардың арқасында "Бедпан аллеясы" ( "Tin Pan Alley" ойыны) деп те аталады. 96-шы көшенің ар жағынан өтіп, Бірінші даңғыл тарихи Пуэрто-Рико халқының көптеп қоныстанған Испандық Гарлемі арқылы өтеді. 1950 жылдарда Пуэрто-Рикодан көшіп келгенге дейін, бұл ауданның көп бөлігін итальяндықтар мекендеген және ол "Итальян Гарлемі" деп белгілі болған. Итальян Гарлеміндегі Бірінші даңғыл 19-шы ғасырдың соңы мен 20-шы ғасырдың басында ашық аспандағы ірі сауда орындарына танымал болған. Шығыс Гарлемнің Плезант-Вэлли ауданында, 114-ші мен 120-шы көшелер арасында әлі де шағын итальяндық анклав сақталған. Бірінші даңғылдың солтүстік бөлігінде, шамамен 110-шы көшеден солтүстікке қарай мексикалық тұрғындардың саны едәуір артқан. Содан кейін Бірінші даңғыл 125-ші көшеде Гарлем өзенін кесіп өтетін және Бронкстағы Уиллис даңғылына жалғасатын Уиллис даңғылы көпірімен жалғасады.

Көлік

M15/M15+ Select автобусы 125-ші көше мен Хьюстон көшесі арасындағы Бірінші және Екінші даңғылдардың бір бағытты жұптарында жүреді. Солтүстікке қарай M9 20-шы көше мен 29-шы көше аралығында жүреді және 26-шы көшедегі Беллвью ауруханасында тоқталады. M31, M50, M57, M86+ Select Bus және M116 автобустары Бірінші даңғылдың қысқа бөліктерінде қызмет көрсетеді. BMT Canarsie желісінде 14-ші көшеде станция бар.

Танымал мәдениетте

"Адам аулаушылар II" фильмінің бастапқы көрінісі Бірінші даңғыл мен 77-ші көше қиылысында түсірілген. "Сейнфелд" телесериалында Крамер Бірінші даңғыл мен 1-ші көше қиылысын "әлемнің ортасы" деп сипаттаған. Осыдан сол жерде Nexus Lounge деп аталатын түнгі клуб атын алған.