Кіріспе

Манхэттендегі батыс-шығыс көшесі, Нью-Йорк

42-ші көше – Нью-Йорк қаласының Манхэттен ауданындағы маңызды көше, Манхэттеннің орталық бөлігінің барлық енін қамтиды, Шығыс өзеніндегі Turtle Bay-ден бастап, батыс жағындағы Хадсон өзеніндегі Hell's Kitchen-ге дейін созылады. Бұл көше Нью-Йорктің ең танымал нысандарына ие, олардың ішінде (шығыстан батысқа қарай) Біріккен Ұлттар Ұйымының штаб-пәтері, Крайслер ғимараты, Гранд Централ вокзалы, Нью-Йорк қалалық кітапханасының бас филиалы, Таймс-сквер және Порт-ауторитет автобус терминалы бар. Көше театрларымен әйгілі, әсіресе Таймс-сквердегі Бродвеймен қиылысатын жерде, сондықтан бұл қиылысқа жақын жердегі театр ауданының (кейде қызыл шам ауданының) аты да осылай аталады.

Ерте тарих

Америка Тәуелсіздік соғысы кезінде 42-ші көше мен Бесінші даңғылдың жанындағы жүгері егістігінде генерал Джордж Вашингтон британдықтардың Кип шығанағына шабуыл жасауынан кейін әскерін қайта жинауға ашуланып тырысты, бұл көптеген американдық жауынгерлерді шашыратты. Вашингтонның бұл әрекеті оны тұтқындалу қаупіне ұшыратты, сондықтан офицерлері оны кетіп қалуға көндіруге мәжбүр болды. Соңында, шатақ-парақ тоқталып, әскерлер ұйымдасқан түрде шегінді. Джон Джейкоб Астор 1803 жылы 42-ші көшеден 46-шы көшеге дейін, Бродвейден батысқа қарай, Гудзон өзеніне дейін созылған ферманы сатып алды.

19 ғасыр

Көше 1811 жылғы Комиссиялар жоспарында Манхэттен көшелер желісінің 30 метр ені бар 15 көшесінің бірі ретінде белгіленді, ал қалған көшелер 18 метр енді деп белгіленді. 1835 жылы қалалық Көше комитеті 14-ші көшеден жоғары жерлерді дамытуға қолжетімділіктің жетіспеуі туралы көптеген шағымдар алғаннан кейін, қала желісінде бұрыннан жоспарланған барлық учаскелерді 42-ші көшеге дейін ашуға шешім қабылдады, осылайша ол бір кезде қаланың солтүстік шекарасы болды. Корнелиус Вандербильт 1869 жылы 42-ші көшедегі Төртінші авенюде өзінің Орталық, Хадсон, Гарлем және Нью-Хейвен қала маңындағы теміржол желілері үшін Grand Central Depot құрылысын бастады, себебі қалалық ережелер 42-ші көшеден төмендегі пойыздарды жылқымен тартуды талап еткен. 1871 жылы ашылған депо 1913 жылы Grand Central Terminal-мен алмастырылды. 1870-ші жылдар мен 1890-шы жылдар аралығында 42-ші көше 23-ші көше маңында басталган негізгі театр ауданының солтүстік шекарасына айналды, себебі Тендерлойн ойын-сауық ауданы біртіндеп солтүстікке жылжыды.

ХХ ғасырдың басында

42-ші көше 14-ші және 23-ші көшелермен, Америка Азамат соғысы кезінде дамыған, және 1890 жылдары танымал болған 57-ші көше сияқты, қаланың басқа көшелерімен салыстырғанда салыстырмалы түрде кеш дамыды. 20-шы ғасырдың басында ғана Таймс-сквер маңында ойын-сауық орындары мен Гранд-Централь терминалының жанында жоғары сапалы кеңселер бой көтерді. 20-шы ғасырдың алғашқы екі онжылдығында Батыс 42-ші көшеде, Жетінші және Сегізінші даңғылдар арасындағы бір блокқа заңды театрлар үшін он бір ғимарат салынды. 42-ші көше мен Бродвейдің қиылысы, Таймс-сквердің оңтүстік-шығыс бұрышында, 1913 жылы жоспарланып, картаға түсірілген және АҚШ-тың алғашқы жолы болған Линкольн тас жолының шығыс нүктесі болып табылады. 1923 жылы Үшінші даңғылдан Гранд-Централь станциясына дейін Шығыс 42-ші көше үстінен өтетін жоғары теміржол желісі жабылды, бұл Лексингтон даңғылының батысында Шанин ғимараты және 110 Шығыс 42-ші көше сияқты құрылыстардың салынуына әкелді. Лексингтон даңғылының шығысындағы көше көбінесе төменгі ғимараттардан тұрды; бұл блоктар Екінші және Үшінші даңғылдардың жоғарылатылған теміржолдарына жақын болғандықтан, ірі құрылыс үшін тартымды емес деп есептелді. 1920-ші жылдары The New York Times газеті Шығыс 42-ші көшедегі Шанин, Линкольн, Крайслер және Daily News ғимараттары мен Тюдор-Сити сияқты бірнеше биік ғимараттардың "ескі уақыт жағдайын түбірінен өзгеретінін" хабарлады. 42-ші көшенің Екінші және Бірінші даңғылдар арасындағы бөлігі бастапқыда кеңдігі 12 метр ғана болатын, Проспект төбесі деп аталатын тік жардан өтетін. Көшенің екі жағында 9 метрлік сервистік жолдар 42-ші көшеден өтіп, Тюдор-Сити Плейске дейін көтерілді. Тюдор-Сити тұрғындарының қарсылығына қарамастан, қалалық шенеуніктер 42-ші көшедегі жоғары көлік қозғалысының көптігіне байланысты, көшені кеңейтудің қажеттігін айтты. Нью-Йорк қалалық жоспарлау комиссиясы 1948 жылдың қыркүйегінде жоспарды мақұлдады, ал Бағалау кеңесі сол жылдың желтоқсанында жобаға 1,848 миллион доллар бөлді. Кеңес 1949 жылдың маусымында көшені кеңейтуге алдын ала рұқсат берді, ал Манхэттен әкімі 1949 жылдың желтоқсанында жұмыстардың жақын арада басталатынын хабарлады. Көшені кеңейту жұмыстары жүріп жатқанда, 42-ші көшенің көршілес бөлігі 1951 жылдың ақпанынан 1952 жылдың қазанына дейін уақытша жабылды.

Қайта жаңғырту

1990 жылдардың басында қалалық әкімдік Таймс-сквер аймағын тазалауға ынталандырды. 1990 жылы қалалық әкімдік 42-ші көшедегі 7-ші және 8-ші авенюлер арасындағы блоктан алты тарихи театрды өз басқаруына алды. «Жаңа 42-ші көше» атты коммерциялық емес ұйым оларды жаңарту мен қайта пайдалануды қадағалау, сондай-ақ жаңа театрлар мен репетициялық алаң құру үшін құрылды. 1993 жылы Disney Theatrical Productions компаниясы «Жаңа Амстердам» театрын сатып алды, ол бірнеше жылдан кейін жаңартылды. 1990 жылдардың ортасынан бастап, бұл блок қайтадан танымал театрлар мен бірнеше көп экранды кинотеатрларға, дүкендерге, мейрамханаларға, қонақүйлерге және Мадам Тюссо балауыз музейі мен «Риплидің сеніңіз бе, сенбеңіз» сияқты көрермендерді жыл сайын миллиондаған адамдарды тартатын орындарға ие болды. Бұл аймақ енді осы өзгерісті көрсету үшін «Жаңа 42-ші көше» деп аталады. 1990 жылдары Бесінші және Алтыншы авенюлер арасындағы Брайант паркінің жаңартылуы, сондай-ақ Таймс-сквер мен Гранд-Централь терминалының жаңартылуы 42-ші көшенің екі бөлігіндегі кеңселердің көбеюіне әкелді.

Автобус

MTA Regional Bus Operations M42 автобусы Хадсон өзеніндегі Circle Line Sightseeing Cruises паром терминалы мен Шығыс өзеніндегі Біріккен Ұлттар Ұйымының бас кеңсесі арасындағы 42-ші көше бойымен қатынайды. Оның бұрынғысы – 42-ші көшедегі Кросстаун желісі трамвайы осы 42-ші көшені пайдаланған. 2019 жылы көше бойында автобусқа арналған жеке жолақтар салынды. 42-ші көшеден сондай-ақ Стейтен-Айленд экспресс автобустары да өтеді.