Кіріспе

Клешалар (; килеса; нён монгс), буддизмде, сананы бұлттаған және зиянды іс-әрекеттерге алып келетін сана жағдайлары. Клешаларға уайым, қорқу, ашу, қызғаныш, құштарлық, депрессия сияқты сана күйлері кіреді. Қазіргі заманғы аудармашылар клеша терминін аудару үшін түрлі ағылшын сөздерін қолданады, мысалы: азаптар, ластанулар, құрылысшы эмоциялар, мазасыздық тудыратын эмоциялар, теріс эмоциялар, сана улары және невроздар. Қазіргі Махаяна және Тхеравада буддалық дәстүрлерінде білімсіздік, байланыс және қарсылықтың үш клешасы барлық басқа клешалардың тамыры немесе көзі ретінде қарастырылады. Махаяна дәстүрінде бұлар үш у немесе Тхеравада дәстүрінде үш зиянды түбір деп аталады. Пали канонының ерте буддалық мәтіндері үш түбір клешаны нақты тізбелемесе де, үш у (және жалпы клешалар) самсараның тамыры ретінде есептелді.

Пали әдебиеті

Пали канонындағы сутталар кілесаны дене және сананы ластайтын түрлі құштарлықтармен байланыстырады. Пали канонындағы Абхидхамма және каноннан кейінгі пали әдебиетінде он ластану анықталады, олардың алғашқы үшеуі – ашкөздік, ашу, жаңылыс – азаптың "түбірі" деп есептеледі.

Үш улы зат

Надандық, тілеу және жек көрудің үш клешасы Махаяна дәстүрінде "үш у" (санскрит: тривиша) деп, ал Тхеравада дәстүрінде "үш зиянды тамыр" (пали: акусала мула; санскрит: акушала мула) деп аталады. Осы үш у (немесе зиянды тамырлар) барлық басқа клешалардың бастауы деп есептеледі.

Махапаринирвана сүті

Махаяна Махапаринирвана Сутрасында шамамен 50 клешя тізімі келтірілген, оның ішінде тілеу, жек көру, ақымақтық, қызғаныш, мақтандылық, немқұрайлылық, жоғары мінезділік, қастық, ұрыс-дау, адал емес көрініс, алдау, жаман достармен байланыс, ләззатқа, ұйқыға, тамаққа және еңсеуге берілу; көп сөйлеуге және жалған айтуға, сондай-ақ зиян келтіру ойларына құмарлық.

Екі көлеңкелеу

Махаяна әдебиетінде "екі кедергі" (Wylie: sgrib gnyis), "жанжалды сезімдердің кедергісі" (Санскрит: kleśa avaraṇa, Wylie: nyon mongs pa'i sgrib ma) және "танылатын нәрсеге қатысты кедергі" (Санскрит: jñeya avaraṇa, Wylie: shes bya'i sgrib ma) жиі кездеседі.

Клешаларды жеңу

Барлық будда мектептері тыныштық (самата) медитациясы арқылы килесалар басылады, бірақ жойылмайды, ал Insight (випасана) арқылы килесалардың және сананың нағыз мәні түсініледі. Өзіңнің және сананың бос екендігі толық түсінілгенде, мазасыздық тудыратын сезімдерге тамыр қалмайды, соның салдарынан мазасыздық тудыратын сезімдер сананы шатыстыру қабілетін жояды.