Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Махаяна буддизмінің Аспан Буддасы – Будда
Celestial Buddha of Mahayana Buddhism
the Buddha
Амитабха (, IPA: ) – Таза Жер Буддизмінің басты Буддасы. Ол сондай-ақ Амитайус деп те аталады, бұл оның құмарлық денесі (Saṃbhogakāya) ретінде түсіндіріледі. Ваджраяна буддизмінде Амитабха ұзақ өмір сүруімен, айқын көру қабілетімен, таза сезінуімен және барлық құбылыстардың мәнізсіздігін терең түсіне отырып, құрастырушы элементтерді тазартуымен белгілі. Амитабха есімі "Шексіз Жарық" дегенді білдіреді, ал Амитайус есімі "Шексіз Өмір" дегенді білдіреді. Екі әлемнің мандаласында Амитабха Алмаз әлемімен байланысты, ал Амитайус жатыр әлемінде көрінеді.
Amitābha (, IPA: ) is the principal Buddha of Pure Land Buddhism. He is also known as Amitāyus, which is understood to be his enjoyment body (Saṃbhogakāya). In Vajrayana Buddhism, Amitābha is known for his longevity, discernment, pure perception, and the purification of aggregates with deep awareness of the emptiness of all phenomena. The name Amitābha means "Infinite Light", and the name Amitāyus means "Infinite Life". In the Mandala of the Two Realms, Amitābha is associated with the Diamond Realm, while Amitāyus appears in the Womb Realm.
Будда болу
Үлкен Сутраға сәйкес, Амитабха өте көне заманда және мүмкін басқа әлемдер жүйесінде Дхармакара есімді монах болған. Сутраның кейбір нұсқаларында Дхармакара буддалық ілімдермен Будда Локешварарья арқылы байланысқа түскен бұрынғы патша ретінде сипатталады. Ол содан кейін Будда болуға және көптеген қасиеттері бар буддахацетраны (сөзбе-сөз "будда өрісі", көбінесе "Таза жер" немесе "Будда елі" деп аталады: қалыпты шындықтан тыс, алғашқы ғаламда өмірге келетін, будданың құрметімен пайда болатын бір әлем) құруға шешім қабылдады. Осы шешімдер оның қырық сегіз антында баяндалған, онда Дхармакараның қандай Таза жерді құруға ұмтылғаны, қандай жағдайларда жандар сол әлемге тууы мүмкін екендігі және олар сол жерде қайта туған кезде қандай болатыны көрсетілген. Қытай, Вьетнам, Корея және Жапонияда кеңінен танымал сутра нұсқаларында Дхармакараның он сегізінші антында, кез келген ғаламдағы кез келген жандар Амитабханың Таза жеріне қайта туғысы келсе және оның есімін шын ниетпен шақыратын болса, тіпті он рет шақырудың өзінде қайта тууына кепілдік беріледі делінген. Оның он тоғызыншы антында, ол бодисattvaларымен және басқа да құрметті буддистермен бірге, өлім кезінде оны шақырғандардың алдына пайда болады деп уәде берген. Осы ашықтық пен барлық жандарды қабылдау, Таза жерлерге сенуді Махаяна буддизміндегі ең маңызды ықпалдардың біріне айналдырды. Таза жер буддизмі алғаш рет Гандарада танымал болған сияқты, содан кейін таоизм мен конфуций философиясымен сіңісіп, Қытайға таралып, Орталық және Шығыс Азияға жеткен. Сутрада Әмитабханың көптеген өмірлер бойы үлкен құрмет жинағаннан кейін, ақыры Буддалық деңгейге жеткені және Сухавати (санскрит: "бақытқа ие") деп аталатын Таза жерді құрғандығы түсіндіріледі. Сухавати біздің әлеміміздің шегінен тыс, батысқа қарай орналасқан. Өзінің анттарының күшімен Амитабха оған шақырушылардың барлығына осы жерге қайта тууға, одан дхармада оның нұсқауларын алуға және ақырында бодхисаттвалар мен буддаларға айналуға (Махаяна буддизмінің соңғы мақсаты) мүмкіндік берді. Содан кейін осы бодхисаттвалар мен буддалар біздің әлемімізге қайта оралып, одан әрі көптеген жандарға көмектеседі, бірақ әлі де Сухавати жерінде тұрады, оның көптеген артықшылықтары мен қуаныштары сипатталған.
According to the Larger Sūtra of Immeasurable Life, Amitābha was, in very ancient times and possibly in another system of worlds, a monk named Dharmākara. In some versions of the sūtra, Dharmākara is described as a former king who, having come into contact with Buddhist teachings through the buddha Lokeśvararāja, renounced his throne. He then resolved to become a Buddha and to create a buddhakṣetra (literally "buddha field", often called a "Pureland" or "Buddha Land": a realm existing in the primordial universe outside of ordinary reality, produced by a buddha's merit) possessed of many perfections. These resolutions were expressed in his forty eight vows, which set out the type of Pureland Dharmākara aspired to create, the conditions under which beings might be born into that world, and what kind of beings they would be when reborn there. In the versions of the sutra widely known in China, Vietnam, Korea and Japan, Dharmākara's eighteenth vow was that any being in any universe desiring to be reborn into Amitābha's pure land and calling upon his name with sincerity, even as few as ten times will be guaranteed rebirth there. His nineteenth vow promises that he, together with his bodhisattvas and other blessed Buddhists, will appear before those who, at the moment of death, call upon him. This openness and acceptance of all kinds of people has made belief in pure lands one of the major influences in Mahāyāna Buddhism. Pure Land Buddhism seems to have first become popular in Gandhara, from where it spread to China infused with Taoists and Confucian philosophy before spreading to Central and East Asia. The sutra goes on to explain that Amitābha, after accumulating great merit over countless lives, finally achieved buddhahood and created a pure land called Sukhāvatī (Sanskrit: "possessing happiness"). Sukhāvatī is situated in the uttermost west, beyond the bounds of our own world. By the power of his vows, Amitābha has made it possible for all who call upon him to be reborn into this land, there to undergo instruction by him in the dharma and ultimately become bodhisattvas and buddhas in their turn (the ultimate goal of Mahāyāna Buddhism). From there, these same bodhisattvas and buddhas return to our world to help yet more people while still residing in his land of Sukhāvatī, whose many virtues and joys are described.
Ваджраяна буддизмі
Амитабха Тибетте, Моңғолияда және Тибет буддизмі тараған басқа да аймақтарда белгілі. Тибет буддизмінің Жоғарғы Йогатантрасында Амитабха бес Дхьяни Будданың бірі саналады (Акшобья, Амогасиддхи, Ратнасамбхава және Вайроканамен бірге), ол батыс жаққа және санджня скандхасына – айырмашылықты (танылуды) анықтау жиынтығына және жеке ерекшеліктердің терең сезіміне байланысты. Оның серігі – Пандаравасини. Оның екі бас шәкірті (Гаутама Будданың санымен бірдей) – бодхисаттвалар Ваджрапани және Авалокитшвара, біріншісі сол жағында, екіншісі оң жағында. Тибет буддизмінде Сухаватиде (Девачен) қайта тууға арналған көптеген танымал дұғалар бар. Олардың бірін Манджушридің тілегі бойынша Чэ Цонкхапа жазған (Тибет дәстүріндегі ең маңызды дұғалар туралы талқылау мен аударма үшін Халкиасқа қараңыз). Панчен-ламалар мен Шамарпалар Амитабханың эманациялары саналады. Тибетте ол көбінесе Амитабха ретінде, әсіресе пхова практикаларында, немесе Амитайус ретінде, әсіресе ұзақ өмір сүру және ерте қайтыстан сақтану практикаларында шақырылады. Шингон буддизмінде Амитабха – тәлімгерлер құрмет көрсете алатын он үш Будданың бірі. Шингон, Тибет буддизмі сияқты, Амитабхаға арналған ерекше құлшылық мантраларын қолданады, бірақ қолданылатын мантралар өзгеше. Амитабха – Шингон практикаларында қолданылатын Жатыр Әлемі Мандаласында бейнеленген Буддалардың бірі және батысқа қарай орналасқан, осы жерде Амитабханың Таза Жері орналасқан деп есептеледі.
Amitābha is also known in Tibet, Mongolia, and other regions where Tibetan Buddhism is practiced. In the Highest Yogatantra of Tibetan Buddhism, Amitābha is considered one of the Five Dhyāni Buddhas (together with Akṣobhya, Amoghasiddhi, Ratnasambhava, and Vairocana), who is associated with the western direction and the skandha of saṃjñā, the aggregate of distinguishing (recognition) and the deep awareness of individualities. His consort is Pāṇḍaravāsinī. His two main disciples (the same number as Gautama Buddha) are the bodhisattvas Vajrapani and Avalokiteśvara, the former to his left and the latter to his right. In Tibetan Buddhism, there exist a number of famous prayers for taking rebirth in Sukhāvatī (Dewachen). One of these was written by Je Tsongkhapa on the request of Manjushri (For a discussion and translation of the most important prayers in the Tibetan tradition see Halkias). The Panchen Lamas and Shamarpas are considered to be emanations of Amitābha. He is frequently invoked in Tibet either as Amitābha – especially in the phowa practices or as Amitāyus – especially in practices relating to longevity and preventing an untimely death. In Shingon Buddhism, Amitābha is seen as one of the thirteen Buddhas to whom practitioners can pay homage. Shingon, like Tibetan Buddhism, also uses special devotional mantras for Amitābha, though the mantras used differ. Amitābha is also one of the Buddhas featured in the Womb Realm Mandala used in Shingon practices, and sits to the west, which is where the Pure Land of Amitābha is said to dwell.
Мантралар
Амитабха Ваджраяна практикаларындағы көптеген мантралардың орталығы болып табылады. Амитабха мантрасының санскрит тіліндегі түрі ॐ अमिताभ ह्रीः (деванагари: oṃ amitābha hrīḥ), жапон тілінде Namu Amida Butsu деп айтылады, ал тибет тіліндегі нұсқасы Om ami dewa hri (санскрит: oṃ amideva hrīḥ) болып келеді. Оның Сингон буддизміндегі мантрасы – Ом амирита теизи кара ум (жапонша: オン・アミリタ・テイゼイ・カラ・ウン), ол түпкілікті үнді түрін – оṃ amṛta teje hara hūṃ – көрсетеді. Жоғарыда аталған мантраларды пайдаланумен қатар, көптеген буддалық мектептер Амитабханың есімін қытай тілінде нианфо (念佛) және жапон тілінде нембуцу деп аталатын практикада жасайды.
Amitābha is the center of a number of mantras in Vajrayana practices. The Sanskrit form of the mantra of Amitābha is ॐ अमिताभ ह्रीः (Devanagari: oṃ amitābha hrīḥ), which is pronounced in Japanese as Namu Amida Butsu and in its Tibetan version as Om ami dewa hri (Sanskrit: oṃ amideva hrīḥ). His mantra in Shingon Buddhism is Om amirita teizei kara um (Japanese: オン・アミリタ・テイゼイ・カラ・ウン), which represents the underlying Indic form oṃ amṛta teje hara hūṃ. In addition to using the mantras listed above, many Buddhist schools invoke Amitābha's name in a practice known as nianfo (念佛) in Chinese and nembutsu in Japanese.
Иконография
Төмен түсіп тұрған күйде Әмитабха көбінесе сол қолын жалаңаш, бас бармағы мен көрсеткіш саусағымен төмен созылған, ал оң қолы сыртқа қарай бағытталған, бас бармағы мен көрсеткіш саусағы біріккен күйде бейнеленеді. Бұл мудраның мәні – даналық (көтерілген қолмен көрсетілген) тіпті ең төменгі жандарға да қол жетімді, ал созылған қол Әмитабханың осы жандарға деген қайырымдылығын көрсетеді, олар өздерін өздері құтқара алмайды. Әмитабха жалғыз бейнеленбеген жағдайда, көбінесе екі көмекші бодхисаттвамен бірге суреттеледі, әдетте оң жақта Авалокитешвара, сол жақта Махастхамапрапта болады. Бұл иконография Әмитабха үштігі деп аталады және қытай, жапон және корей өнерінде кеңінен таралған. Әмитабханың көптеген ізгіліктері мен ерекше белгілері бар, олардың саны 84 мыңға жетеді. Әмитабханы көбінесе мудрасы арқылы тануға болады: ол отырған күйде бейнеленгенде, медитация мудрасын (бас бармақтары мен саусақтары біріккен) көрсетеді, мысалы, Котокудегі Камакураның Ұлы Буддасы (鎌倉大仏) немесе экспозиция мудрасын көрсетеді, ал жерге тиетін мудра (оң қолы оң аяқ үстінде, алақаны ішке қарай) тек отырған Гаутама Буддаға ғана тән. Ол медитация мудрасын көрсете отырып, қолында лотос ұстаған күйде де бейнеленуі мүмкін. Амитайус пен Әмитабха арасында айырмашылық бар. Амитайус – Шеңберсіз Өмір Буддасы, ал Әмитабха – Шеңберсіз Нұр Буддасы, олар бір-бірінің көрінісі болғандықтан, мәні жағынан бірдей. Гаутама Будданың Сухавати, Таза Жерлердің қасиеттерін баяндаған сутраларында, кейде Будданы Әмитабха, кейде Амитайус деп атайды. Амитайус ретінде бейнеленгенде ол әдемі киімдер мен зергерлік бұйымдармен, ал Әмитабха ретінде қарапайым монах киімімен суреттеледі. Қытай және жапон дәстүрінде оларды жай ғана Амида деп те атайды. Мақаладағы алтын түсті мүсін Амитайусқа жатады, себебі ол бес ұшты тәж киген, осы арқылы оларды бір-бірінен ажырату оңай. Амитайус – Әмитабханың эманациясы. Әмитабха – Лотос отбасының басшысы. Ваджраянада Әмитабха – Дхьяни Буддаларының ең ежелгісі. Оның түсі қызыл, ол қызыл тұқымдық әріпі hrīḥ-тан туындаған. Ол «Санжана» (аты) ғаламдық элементін білдіреді. Оның көлігі – таусықай. Ол екі алақанын бетіне қарай бүгіп, бірін екіншісінің үстіне қойып, тізесінде жатқан Самадхи мудрасын көрсетеді. Лотос – оның белгісі. Ступада бейнеленгенде ол әрқашан батысқа қарай бет бұрады. Оған құтқарылуға қол жеткізу ниетімен ғибадат етеді.
When in the descending standing position, Amitābha is often shown with left arm bare and extended downward with thumb and forefinger touching, with the right hand facing outward also with thumb and forefinger touching. The meaning of this mudra is that wisdom (symbolized by the raised hand) is accessible to even the lowest beings, while the outstretched hand shows that Amitābha's compassion is directed at the lowest beings, who cannot save themselves. When not depicted alone, Amitābha is often portrayed with two assistant bodhisattvas, usually Avalokiteśvara on the right and Mahāsthāmaprāpta on the left. This iconography is known as an Amitabha triad, and is especially common in Chinese, Japanese, and Korean art. Amitābha is said to display 84,000 auspicious and distinguishing marks reflecting his many virtues. Amitābha can often be distinguished by his mudrā: Amitābha is often depicted, when shown seated, displaying the meditation mudrā (thumbs touching and fingers together as in the Great Buddha of Kamakura (鎌倉大仏) at Kōtoku in or the exposition mudrā, while the earth touching mudrā (right hand pointed downward over the right leg, palm inward) is reserved for a seated Gautama Buddha alone. He can also be seen holding a lotus in his hands while displaying the meditation mudrā. There is a difference between Amitāyus and Amitābha. Amitāyus—the Buddha of Infinite Life—and Amitābha—the Buddha of Infinite Light—are essentially identical, being reflective images of one another. Sutras in which Gautama Buddha expounds the glories of Sukhavati, the Pure Lands, speak of the presiding Buddha sometimes as Amitābha and sometimes as Amitāyus. When depicted as Amitāyus he is depicted in fine clothes and jewels and as Amitābha in simple monk's clothing. They are also simply known as Amida in the Chinese and Japanese tradition. The image of the gold colored statue in the article is of Amitāyus as he is wearing a five pointed crown, which is the easiest way to distinguish them. Amitāyus is an emanation of Amitābha. Amitābha is the head of the Lotus family. In Vajrayana, Amitābha is the most ancient of the Dhyani Buddhas. He is of red color originating from the red seed syllable hrīḥ. He represents the cosmic element of "Sanjana" (name). His vehicle is the peacock. He exhibits Samadhi Mudra his two palms folded face up, one on top of the other, lying on his lap. The lotus is his sign. When represented on the stupa, he always faces toward west. He is worshiped thinking that one can have salvation.
Археологиялық шығу тегі
Әмитабхаға қатысты алғашқы эпиграфикалық дәлел – Пәкістанның Говинднагар қаласынан табылған мүсіннің төменгі бөлігі, қазір Матурадағы Үкіметтік мұражайда сақталуда. Мүсін "Хувишканың билігінің 26-шы жылы" деп мерзімделген, яғни Кушан империясы кезеңінде екінші ғасырдың екінші жартысында жасалған, және, көрінетін нәрсе, саудагерлер отбасы "Амитабха Буддаға" арнаған. Амитабханы есімдерімен атаған алғашқы сутра – Кушан монахы Локаксэманың шамамен 180 жылы қытай тіліне аударған "Пратютпанна Самадхи Сутрасы". Бұл еңбек Қытайдағы таза ел практикаларының бастауы деп есептеледі және бұрыннан қалыптасқан даосизм мен конфуцийшілдік принциптерімен үйлесіп, оларға ықпал еткен. Екінші ғасырдың соңында мұндай әдебиеттер мен мүсіндердің пайда болуы Амитабханың ілімі бірінші және екінші ғасырларда дамыған болуы мүмкін екенін көрсетеді. Сонымен қатар, бірінші ғасырдың Гандара дәуірінен Амитабханың дхьяни мудрасындағы мүсіндері, сондай-ақ Амитабханың абхая мудрасындағы қоладан жасалған мүсіндері сақталған, бұл сол кезде Амитабханың кең танымал екенін көрсетеді. Амитабханың соңғы дұғалық бейнелерінің бірі Пала империясының танымал қара тасынан жасалған, ол – Үндістанның соңғы буддалық империясы.
The first known epigraphic evidence for Amitābha is the bottom part of a statue found in Govindnagar, Pakistan and now located at Government Museum, Mathura. The statue is dated to "the 26th year of the reign of Huviṣka" i. e., sometime in the latter half of the second century during the Kushan Empire, and was apparently dedicated to "Amitābha Buddha" by a family of merchants. The first known sutra mentioning Amitābha is the translation into Chinese of the Pratyutpanna Samādhi Sūtra by the Kushan monk Lokakṣema around 180. This work is said to be at the origin of pure land practices in China and was integrated with and influenced by the already established Taoist and Confucian principles and practices. The appearance of such literature and sculptural remains at the end of the second century suggests that the doctrine of Amitābha probably developed during the first and second centuries. Furthermore, there are sculptures of Amitabha in dhyani mudras as well as bronzes of Amitābha in abhaya mudra from the Gandhara era of the first century, suggesting the popularity of Amitābha during that time. One of the last prayer busts of Amitābha can be found in the trademark black stone of the Pala Empire, which was the last Buddhist empire of India.