Кіріспе
1984 жылы Боинг 720 ұшағының апаттық сынағы НАСА мен FAA-ның бірлесіп жүргізген бақылауымен өтті. «Бақыланатын соқтығысу көрсетілімі» (немесе кеңінен танымал «Шөлдегі апат») – НАСА мен Федералды авиация басқармасының (FAA) бірлескен жобасы. Жоба мақсаты – жолаушылар мен экипаждың аман қалуына көмектесетін жаңа технологияларды сынау және деректер алу үшін қашықтан басқарылатын Боинг 720 ұшағын қасақана құлату болды. Апатқа дайындыққа НАСА Ames Research Center, Langley Research Center, Dryden Flight Research Center, FAA және General Electric компаниялары төрт жылдан астам уақыт жұмсады. Көптеген сынақтан кейін, ұшақ 1984 жылдың 1 желтоқсанында құлатылды. Сынақ көбінесе жоспар бойынша өтті, нәтижесінде сөндіруге бір сағаттан астам уақыт кеткен үлкен от шары пайда болды. FAA-ның қорытындысы бойынша, жолаушылардың шамамен төрттен бірі аман қалар еді, ал тұманға қарсы керосин отыны өрт қаупін жеткілікті түрде азайта алмады, сондай-ақ әуе кемесінің жолаушылар салонындағы жабдықтарға бірнеше өзгерістер енгізу қажет болды. НАСА-ның қорытындысы бойынша, бас дисплейі және микротолқынды қону жүйесі ұшқышқа ұшақты қауіпсіз басқаруға көмектесер еді.
The Controlled Impact Demonstration (or colloquially the Crash In the Desert) was a joint project between NASA and the Federal Aviation Administration (FAA) that intentionally crashed a remotely controlled Boeing 720 aircraft to acquire data and test new technologies to aid passenger and crew survival. The crash required more than four years of preparation by NASA Ames Research Center, Langley Research Center, Dryden Flight Research Center, the FAA, and General Electric. After numerous test runs, the plane was crashed on December 1, 1984. The test went generally according to plan, and produced a large fireball that required more than an hour to extinguish. The FAA concluded that about one quarter of the passengers would have survived, that the antimisting kerosene test fuel did not sufficiently reduce the risk of fire, and that several changes to equipment in the passenger compartment of aircraft were needed. NASA concluded that a head up display and microwave landing system would have helped the pilot more safely fly the aircraft.
Негізгі мәліметтер және эксперименттің құрылымы
NASA және Федералды авиация басқармасы (FAA) көлік ұшақтарындағы жолаушылардың апат кезінде аман қалу мүмкіндігін арттыру үшін технологияны сатып алу, демонстрациялау және тексеру мақсатында бірлескен бағдарлама жүргізді. Бұл бағдарлама бақыланатын соқтығысу (CID) сынағы арқылы жүзеге асырылды, онда үлкен, төрт қозғалтқышты, қашықтан басқарылатын көлік ұшағы пайдаланылды. CID бағдарламасы NASA Ames Research Center (Ames Dryden) Dryden Flight Research Facility-де, Калифорния штатының Эдвардс қаласында, қашықтан басқарылатын Boeing 720 көлігі арқылы жүргізілді және 1984 жылдың соңында аяқталды. CID бағдарламасының мақсаты – тұманға қарсы отынды қолдану арқылы апаттан кейінгі өрттің мөлшерін азайтуды көрсету, көлік ұшағының апат кезіндегі құрылымдық деректерін жинау және қазіргі жақсартылған орындық белдіктері мен кабина құрылымдық жүйелерінің тиімділігін демонстрациялау болды. Boeing 720 (күйрік нөмірі N833NA) 20 000 сағаттан астам және 54 000 ұшу-қону циклынан кейін пайдалы өмірін аяқтады. Соқтығысу кезінде отынның сапасы нашарлап, тұтанды, маңызды жылу көзіне айналды. Өрт пен түтінді сөндіруге бір сағаттан астам уақыт кетті. CID соқтығысы оң жақтағы үшінші қозғалтқыштан шыққан үлкен от шары арқасында тамаша көрініс болды, ол ұшақты қоршап, өртеді. AMK тұрғысынан қарағанда, бұл сынақ сәтсіздікке ұшырады. Ал NASA Langley үшін апатқа төзімділік туралы жиналған деректер сәтті және орташа есеппен маңызды деп танылды.
Қорытындылар
Нақты әсер көрсеткендей, сынақтан өткен тұманға қарсы қоспа барлық жағдайларда апаттан кейінгі өрттің алдын алуға жеткіліксіз болды, бірақ бастапқы өрттің қарқындылығының төмендеуі АМК әсеріне байланысты болды. FAA тергеушілері ұшақтағы 113 жолаушының 23-25 пайызы, яғни шамамен 23-28 адам апаттан аман қалуы мүмкін деп есептеді. Алдыңғы кабинадағы түтін толығымен көрінуді жойғанға дейін 5 секунд, артқы кабинада 20 секунд уақыт кетті. Есіктерге жету, ашу және сырғытқышты іске қосуға кеткен уақытты ескере отырып, эвакуациялаудың жалпы уақыты тиісінше 15 және 33 секундты құрады. Тергеушілер тығыз түтіннен қашу мүмкіндігі туралы болжамдарын "өте күмәнді" деп бағалады. Апатты талдау нәтижесінде FAA отырғыштардың тұтанғыштық стандартын жаңартты, онда отты тоқтату қабаттарын қолдану талап етілді, нәтижесінде сынақтан өткен отырғыштардан жақсы нәтижелер алынды. Сонымен қатар, апат кезінде екі түрлі желіммен бекітілген авариялық шамдардың ажыратылуына байланысты, еденге жақын орналасқан шамдарды механикалық түрде бекітуді талап ететін стандарт енгізілді. Федералдық авиациялық ережелердегі ұшу деректерін жазу құрылғысының питч, ролл және үдеу параметрлерін сынау жиілігі жеткіліксіз деп танылды. НАСА соққы кезіндегі басқару міндетінің өте жоғары жүктемеге тап болғанын анықтады, оны жоғары ажыратымдылықтағы дисплей, көбірек міндеттерді автоматтандыру және heads-up дисплейін пайдалану арқылы азайтуға болатындығын мәлімдеді. Сондай-ақ, стандартты аспаптық қону жүйесімен салыстырғанда іздеудің дәлдігін арттыру үшін микротолқынды қону жүйесін пайдалану ұсынылды. Іс жүзінде, осы рөлді Global Positioning System негізіндегі Wide Area Augmentation System жүйесі атқарды.