Кіріспе

Неміс-американдық дәрігер Антон Казимир Дилгер (13 ақпан 1884 – 17 қазан 1918) – неміс-американдық дәрігер және Бірінші дүниежүзілік соғыс кезіндегі неміс биологиялық қару-жарақ саботаж бағдарламасының негізгі атқарушысы. Оның әкесі Хьюберт Дилгер Америка Құрама Штаттары Армиясының капитаны болған, ол Америка Азамат соғысының Канселорсвилл шайқасында (1863) артиллерист ретіндегі қызметі үшін Құрмет медалімен марапатталған. Дилгер соңында Мадридке қашып кетіп, 1918 жылғы тұмау пандемиясы кезінде қайтыс болды.

Ерте өмір және мансап

Дилгер Вирджиния штатының Фронт-Рояль қаласында дүниеге келді, оның ата-анасы Америка Азамат соғысынан кейінгі онжылдықтарда Огайодан көшіп келген. Ол тоғыз жасында Германияға барып білім алды. Бенсхайм гимназиясында оқыды және Хайдельберг пен Мюнхенде дәрігерлік білім алды. Кейіннен докторлық диссертациясын зерттеп жазғанда Хайдельберг университетінің хирургиялық клиникасында жұмыс істеді. Оның диссертациясы жануарлар жасушаларын ұлпада өсірумен айналысты, бірақ ол сәттілікке жете алмады. 1912 жылы summa cum laude атағымен докторлық диссертациясын қорғады. Дилгер Хайдельберг университетінің Анатомия институтының директоры болған анатомист Фридрих Тидеманның (1781–1861) немересі болды. Дилгер сонымен қатар 118-ші жаяу әскер дивизиясының қолбасшысы генерал-майор Хуберт Ламейдің (1896–1981) және 20-шы армия корпусының қолбасшысы генерал дер кавалерия Карл Эрик Кёхлердің (1895–1958) туысы еді. Балқан соғыстары (1912–1913 жж.) кезінде Дильгер болгар армиясында хирург болып қызмет еткен, АҚШ Армиясының медициналық корпусында қызмет еткен, Императорлық неміс армиясының медициналық корпусында полковник шеніне ие болған және неміс Қызыл Кресінің ауруханаларын басқарған деген хабарлар бар. Алайда, бұл хабарлардың ешқайсысы расталмаған.

Бірінші дүниежүзілік соғыс

Бірінші дүниежүзілік соғыс басталғанда Дилгер Германияда болған, бірақ 1915 жылы Германия үкіметінің биологиялық саботаж офицері Рудольф Надольныйдың тапсырмасымен биологиялық саботаж жасау ниетімен сиыр көкжәнті мен гландерс бактерияларын АҚШ-қа әкелді. АҚШ әлі де бейтарап болғанмен, Германия бейтарап елдердің одақтас әскерлерді малмен жабдықтауына бөгет қоймақшы еді, ал Дилгердің 1908 жылдан бері АҚШ паспорты болғаны оған АҚШ-қа еркін кіру мен шығуға мүмкіндік берді. Дилгер ағасы Карлмен бірге Вашингтондан солтүстікке қарайғы Шеви Чейс ауданында зертхана құрды, онда сиыр көкжәнті мен гландерстің (Bacillus anthracis және Burkholderia mallei) қоздырғыштары өндірілді. 1941 жылғы мәліметтерге сәйкес, бактерияларды жылқылардың мұрын тесігіне жағу жоспарланған. АҚШ-та Балтимор портының жұмысшылары, бастапқыда неміс офицерлерімен кемелер мен порстарға өртке қарсы құрылғыларды орнату үшін тартылған, кейін Ван Кортланд паркі маңында жылқыларды жұқтыру туралы бұйрықпен сұйық бактериялардың бөтелкелерін алды. Порт жұмысшылары резеңке қолғаптар мен инелерді пайдаланып, жұмысты орындағанын мәлімдеді. АҚШ-тың биологиялық саботаж бағдарламасы 1916 жылдың соңында тоқтатылған деп есептеледі, содан кейін Антон Германияға қайтып оралды. АҚШ-қа оралғаннан кейін Дилгер Федералдық тергеу бюросының күдігіне ілігіп, Мексикаға қашып кетті, онда ол "Делмар" деген тегін пайдаланды.

Саботаждық бағдарлама

АҚШ Дилгер жеке сапарлаған неміс биологиялық саботажын бағытталған жалғыз ел болды, бірақ Румыния, Норвегия, Испания және Оңтүстік Америка соғыс кезінде бағдарламаның нысаналары болды. Дилгер Германияда бағдарламаны басқаруға қажетті медициналық білімі бар жалғыз адам болды, тіпті ол әр елде тікелей қатыспаса да. Соғыс барысында малға инфекция жұқтыру әдістері жетілдіріліп, қарапайым инелерден бастап бактериялық культурадан жасалған капиллярлық түтіктер қант құймаларының ішіне жасырылып қолданылатын болды. Германияның одақтас елдердің бейтараптығын саботаждау әрекеттерінің салдары әлі белгісіз. Мал арасында ауру ошақтары туралы хабарлар болғандықтан, қолданылған культуралардың патогендік қасиеттері немесе тірі қалу мүмкіндігі белгісіз. Әрине, АҚШ докерлері аттарды жұқтырғанда қолданған қарапайым әдіс жазатайым оқиғаларға әкелуі мүмкін еді, бірақ ешқандай оқиға тіркелмеген. Бұл фактінің өзі қолданылған культураларға қатысты зерттеушілердің күдігін тудырады. Расында, Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін жасалған келісімдерде биологиялық соғысты тыйымдау туралы ешқандай нақты шаралар қарастырылмады; шенеуніктер неміс әрекеттерінен хабардар болмаған немесе оны қауіпті деп санамаған болуы мүмкін. Оның туысы Юрген Шёфер, Ph.D., қазір ғылыми журналдарда биологиялық қауіпсіздік туралы жазады.