Кіріспе
Күрделі жүйенің моделі толыққан сайын, оны түсіну қиындай түседі. Стэнфорд бизнес профессоры Чарльз Бонини есімімен аталатын Бонинидің парадоксы, күрделі жүйелердің (мысалы, адам миының) жұмысын толыққанды бейнелейтін модельдерді немесе симуляцияларды құрудың қиындығын түсіндіреді. Зерттеушілер бұл парадокс арқылы адам миы мен ойлау процестерінің толыққанды модельдері неге жасалмағанын және олардың жасалуының жылдар бойы қиын боларын түсіндіре алады. Осы парадокс бұрын ақын-философ Поль Валеридің (1871–1945) мына сөзінде де көрінген: «Ce qui est simple est toujours faux. Ce qui ne l’est pas est inutilisable». («Егер нәрсе қарапайым болса, онда ол әрқашан жалған. Егер ол солай болмаса, оны пайдалануға болмайды»). Ричард Левинс та «Популяциялық биологияда модель құру стратегиясы» атты классикалық эссесінде осы мәселеге тоқталып, күрделі модельдерде «өлшеуге тым көп параметрлер болады, бұл біздің компьютерлердің мүмкіндігінен асып түсетін аналитикалық шешімі жоқ теңдеулерге алып келеді, ал оларды шеше алғанның өзінде нәтижелер біз үшін мағынасыз болар еді» деген пікір білдірген.
Bonini's paradox, named after Stanford business professor Charles Bonini, explains the difficulty in constructing models or simulations that fully capture the workings of complex systems (such as the human brain). This paradox may be used by researchers to explain why complete models of the human brain and thinking processes have not been created and will undoubtedly remain difficult for years to come. This same paradox was observed earlier from a quote by philosopher poet Paul Valéry (1871–1945): "Ce qui est simple est toujours faux. Ce qui ne l’est pas est inutilisable". ("If it's simple, it's always false. If it's not, it's unusable.") Also, the same topic has been discussed by Richard Levins in his classic essay "The Strategy of Model Building in Population Biology", in stating that complex models have 'too many parameters to measure, leading to analytically insoluble equations that would exceed the capacity of our computers, but the results would have no meaning for us even if they could be solved.
Қатысушы мәселелер
Бонини парадоксын карта-аумақ қатынасының бір мысалы ретінде қарастыруға болады: қарапайым карталар аумақтың дәл емес болғанымен, көбірек пайдасы бар бейнесін береді. Оның ең шекті жағдайы Исаак Азимовтың "Сильвия мен Бруно аяқталды" және "Ғылымдағы нақтылық туралы" атты көркем әңгімелерінде бейнеленген, онда 1:1 масштабтағы карта (аумақпен бірдей өлшемде) суреттеледі, ол өте дәл, бірақ қолдануға жарамсыз, Бонини парадоксының бір шетін көрсетеді. Азимовтың "Қор" сериясындағы "Психотарих" атты ойдан шығарылған ғылымы да осы мәселеге тап болады; Азимов тіпті өз психотарихшыларының біреуіне осы парадокс туралы әңгімелеуге мүмкіндік берген.