Брайзах қаласы – Германияның Баден-Вюртемберг аймағындағы Рейн өзені бойында орналасқан шағын қала. Тарихы, географиясы және Рейн өзенінің өзгерісі туралы ақпарат.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Брайсах (бұрынғы Альтбрейзах; Төменгі алеман тілінде: Alt Brisach) – Рейн өзенінің бойында, Рейн аңғарында, Германияның Баден-Вюртемберг жеріндегі Брейсгау-Хохшварцвальд ауданында орналасқан, шамамен 16 500 тұрғыны бар қала. Фрайбург пен Колмардың арасында, шамамен ортасында орналасқан – екеуінен де 20 шақырым қашықтықта, ал Базель қаласынан солтүстікке қарай 60 шақырымдай, Кайзерштуль жанында жатыр. Рейн арқылы Альсасқа қарай Ноф-Бризах қаласына көпір салынған. Оның аты келт тілінен шыққан және «толқынды бұзушы» деген мағынаны білдіреді. «Брейс» түбірін француз тіліндегі «briser» сөзінде де кездестіруге болады, ол «бұзу» дегенді білдіреді. Брайсах қаласы пайда болған төбе, кемінде су тасқыны болған кезде, Рейн өзенінің ортасында орналасқан, дейді. Бірақ 19 ғасырда инженер Иоганн Готфрид Тулла Рейн өзенін түзеткенге дейін, оның ағыны бұзылған.
Breisach (formerly Altbreisach; Low Alemannic: Alt Brisach) is a town with approximately 16,500 inhabitants, situated along the Rhine in the Rhine Valley, in the district Breisgau Hochschwarzwald, Baden Württemberg, Germany, about halfway between Freiburg and Colmar — 20 kilometres away from each — and about 60 kilometres north of Basel near the Kaiserstuhl. A bridge leads over the Rhine to Neuf Brisach, Alsace. Its name is Celtic and means breakwater. The root Breis can also be found in the French word briser meaning to break. The hill on which Breisach came into existence was — at least when there was a flood — in the middle of the Rhine, until the Rhine was straightened by the engineer Johann Gottfried Tulla in the 19th century, thus breaking its surge.
Тарих
Кельт әміршісінің ордасы қазіргі Брайсах қаласы тұрған төбеде орналасқан. Римдіктер Монс Брисиакуста (кельт тіліндегі «Бризгер» сөзі «судың тоқтауы» деген мағынаны білдіреді) көмекші бекініс салған. Штауфер әулеті Брайсахты қазіргі мағынадағы қала ретінде негіздеді, бірақ сол кезде онда шіркеуі бар елді мекен де болған. Сандур қазынасынан Брайсахқа қатысты 11 ғасырға жататын монета табылған. 13 ғасырдың басында Брайсахтың соборы – Санкт-Стефанс-мюнстердің құрылысы басталды. 16 ғасырдың басында Брайсах Киелі Рим империясының маңызды бекінісіне айналды. 1638 жылдың 7 желтоқсанында Франциядан қаржылық қолдау алған Саксония-Веймардың Бернарды қаланы басып алды, оны Фердинанд II және генерал Ханс Генрих IX фон Рейнах жақсы қорғаған, сонымен қатар оны жаңа аумақтың орталығы етуге тырысты. Бернар 1639 жылы қайтыс болғаннан кейін, оның қолбасшысы осы аумақты Францияға өткізді, олар оны өздерінің жаулап алған жерлері деп есептеді. 1648 жылғы Вестфалия бейбіт шартында Брайсах заң жүзінде Францияға берілді. 1670 жылдан бастап Брайсах XIV Людовиктің басшылығымен француз мемлекетінің құрамына енді. 1697 жылғы Рисвик шарты бойынша Брайсах Киелі Рим империясына қайтарылды, бірақ 1703 жылдың 7 қыркүйегінде Испания мұрагерлік соғысының басында маршал Таллард оны қайта басып алды. 1714 жылдың 7 наурызындағы Раштатт шартында Брайсах тағы да империяның құрамына кірді. Осы уақытта Франция Рейннің сол жағалауында өзінің Neuf Brisach («Жаңа Брайсах») бекінісін салған. 1790 жылы Брайсах Алдыңғы Австрияның құрамына кірді. 1793 жылғы Француз революциялық соғыстарында Брайсах ауыр зақымдарға ұшырады, содан кейін 1805 жылы Баденнің Ұлы Герцогтығына қосылды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Одақтас әскерлері Рейнді кесіп өтетін кезде Брайсахтың 85%-ы Одақтас әскерлерінің артиллериясымен қиратылды. Санкт-Стефанс-мюнстер де қирап зақымдалды. 1969 жылы Брайсах атом электр станциясын салу үшін қарастырылды, бірақ оның орнына Вайль таңдалды, алайда жоба кейіннен қарсылықтарға байланысты тоқтатылды. 1936 жылы Оберримсингенге қосылған Грежхаузенмен бірге Хохштеттен (1970), Гюндлинген (1972), Нидерримсинген (1973) және Оберримсинген (1975) қалалары Брайсахқа қосылды.
The seat of a Celtic prince was at the hill on which Breisach is built. The Romans maintained an auxiliary castle on Mons Brisiacus (which came from the Celtic word Brisger, which means waterbreak). The Staufer dynasty founded Breisach as a city in the modern sense, but there had already been a settlement with a church at the time. An 11th century coin from Breisach was found in the Sandur hoard. In the early 13th century, construction on the St. Stephansmünster, Breisach's cathedral, started. In the early 16th century, Breisach was a significant stronghold of the Holy Roman Empire. On December 7, 1638, Bernard of Saxe Weimar, who was subsidized by France, conquered the city, which Ferdinand II and General Hans Heinrich IX. von Reinach had defended well, and tried to make it the centre of a new territory. After Bernard's death in 1639, his general gave the territory to France, which saw it as its own conquest. In the Peace of Westphalia in 1648, Breisach was de jure given to France. From 1670, Breisach was integrated into the French state in the course of the "fr" followed by Louis XIV. In the Treaty of Ryswick in 1697, Breisach was returned to the Holy Roman Empire, but then reconquered on September 7, 1703 by Marshal Tallard at the beginning of the War of the Spanish Succession. At the Treaty of Rastatt on March 7, 1714, Breisach became once again part of the Empire. Meanwhile, France founded its own fortress, Neuf Brisach ("New Breisach"), on the left shore of the Rhine. In 1790, Breisach was part of Further Austria. In the French Revolutionary Wars in 1793, Breisach sustained heavy damage and then, in 1805, was annexed to the Grand Duchy of Baden. During World War II, 85% of Breisach was destroyed by Allied artillery as the Allies crossed the Rhine. The St. Stephansmünster was also heavily damaged. In 1969, Breisach was considered as the construction site for a nuclear power plant, but Wyhl was chosen instead, where the construction project was later abandoned in the face of heavy opposition. The nearby cities of Hochstetten (1970), Gündlingen (1972), Niederrimsingen (1973), and Oberrimsingen (1975) along with Grezhausen, which had been incorporated into Oberrimsingen in 1936, were all incorporated into Breisach.
Көлік
Брайсак станциясы 1945 жылға дейін Фрайбург-Колмар халықаралық теміржол желісінің шекаралық станциясы болды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Рейн өзені арқылы өтетін теміржол көпірі қиратылғандықтан, теміржол қызметі өзеннің неміс жағымен ғана шектелді. Breisgau S Bahn Брайсахты Готтенхайм арқылы Фрайбургқа, Фрайбург-Колмар желісінің қалған бөлігімен қосады, ал Kaiserstuhlbahn Брайсахты Вогцбург және Эндинген арқылы Ригельге байланыстырады. B 31 федералды тас жолы Линдауға жетелейді, ал француз жағындағы N 415 Брайсахты Колмармен байланыстырады.
Breisach station was, until 1945, the frontier station on the Freiburg–Colmar international railway line. Since the railway bridge across the Rhine was destroyed during the Second World War, railway services have been restricted to the German side of the river. The Breisgau S Bahn connects Breisach to Freiburg via Gottenheim over the remaining section of the Freiburg–Colmar line, whilst the Kaiserstuhlbahn connects Breisach to Riegel via Vogtsburg and Endingen. The federal road B 31 leads to Lindau and the N 415 on the French side connects Breisach to Colmar.
Жергілікті кәсіпорындар
Еуропаның ең ірі шарап қоймаларының бірі – Badischer Winzerkeller eG Брайсах қаласында орналасқан. Шарап өндірісі Брайсах және Кайзерштул экономикасы үшін өте маңызды.
One of Europe's largest wine cellars called Badischer Winzerkeller eG is located in Breisach. Viticulture is very important for the economy of both Breisach and the Kaiserstuhl.
Негізгі көрікті жерлер
Муниципалдық тарих мұражайында тас дәуірінен бастап қазіргі уақытқа дейінгі әсерлі коллекция бар. Брайсах қаласындағы романдық стильдегі Санкт-Стефансмюнстер соборында белгілі емес шебердің (H. L. әріптерімен) жасаған кеш готикалық тұғыр және Мартин Шонгауэрдің суреттері сақталған. Ол қаладағы гимназияның атымен аталуымен де танымал.
The museum for municipal history has an impressive collection dating from the Stone Age to the present. The Romanesque St. Stephansmünster, the cathedral in Breisach, has a late Gothic altar by an unknown craftsman (with the initials H. L.) and paintings by Martin Schongauer, who is also the eponym of the Gymnasium in the city.
Яһуди тарихы
Еврейлердің қаладағы алғашқы жазбалары 1301 жылға дейін жетеді. 1349 жылғы Қара өлім кезінде, қаланың құдықтарын улады деп жалған айыптау салдарынан, қалалық еврей қауымы құрылыстан түгелдей жойылды. Погромнан кейін еврейлер 1424 жылға дейін қалаға оралды, бірақ содан кейін қайта қуылды. 1750 жылы қалада 330-ға жуық тоқымашыны жұмысқа алған тоқыма фабрикасы еврейге тиесілі болды. 1758 жылы салынған синагога 1938 жылғы қарашада "Кристалл түнінде" қиратылды, сондай-ақ аман қалғандар мен олардың балаларының жеке басынан өткен оқиғалары да бар. Қала тұрғыны, еврей аман қалған Луи Дрейфус өз өмірбаянынан кейбір деректерді баяндады. Соғысқа дейінгі Брайсах еврей қауымының тарихи құжаттарды сақтайтын веб-сайты бар.
The first documentation of Jews in town dates to 1301. During the Black Death in 1349, the community was annihilated after a false blood libel, accusing the town Jews of poisoning the town wells. After the pogrom, Jews got back to the town until 1424, when they were expelled once again. In 1750, a Jew owned a textile factory in town, employing about 330 weavers. The Synagogue, built in 1758, was destroyed in November 1938, on Kristallnacht. as also personal stories of survivors and their children. A Jewish survivor who lived in town named Louis Dreyfuss, gave a report on his biography on some cases. The Jewish community of pre war Breisach maintains a documentary website.