Кіріспе
Шри-Ланка азаматтық соғысындағы әскери бөлім. Үндістанның бейбітшілік сақтау күштері (IPKF) 1987 және 1990 жылдар аралығында Шри-Ланкада бейбітшілік сақтау операциясын жүргізген Үндістанның әскери контингенті болды. Ол 1987 жылғы Үнді-Шри-Ланка келісіміне сәйкес құрылды, мақсаты – Тамил Иламының азат ету жолбарыстары (LTTE) және Шри-Ланка әскері сияқты Шри-Ланка тамилдерінің әскери топтары арасындағы азаматтық соғысты тоқтату. IPKF-тың басты міндеті – LTTE-ні ғана емес, барлық жанкешті топтарды қарусыздандыру болды. Одан кейін Уақытша әкімшілік кеңесі құрылуы тиіс еді. Бұл міндеттер Үндістанның премьер-министрі Раджив Гандидің тапсырмасымен қол қойылған Үнді-Шри-Ланка келісімінің шарттарына сәйкес келеді. Шри-Ланкадағы қақтығыстың күшеюі және Үндістанға босқындардың көптеп келуіне байланысты Раджив Ганди осы келісімді қабылдау үшін шешуші қадам жасады. IPKF Шри-Ланка президенті Дж. Р. Джейвардененің өтініші бойынша, Үнді-Шри-Ланка келісіміне сәйкес Шри-Ланкаға енгізілді. Бірақ, осы келіспеушіліктер LTTE-нің сингальдықтарға шабуыл жасауына әкелді, сол кезде IPKF LTTE жауынгерлерін қарусыздандыруға, қажет болған жағдайда күш қолдануға шешім қабылдады. Солтүстік Шри-Ланкада болған екі жыл ішінде IPKF LTTE бастаған бүлікшілдікке қарсы бірнеше әскери операциялар жүргізді. Бұл жағдай IPKF мен LTTE арасындағы үздіксіз қақтығысқа ұласты. Қақтығыс кезінде көптеген бейбіт тұрғындар қаза тауып, зорланды. LTTE-нің қолынан IPKF-тың көптеген әскери қызметкерлері қаза тапты.
Indian Peace Keeping Force (IPKF) was the Indian military contingent performing a peacekeeping operation in Sri Lanka between 1987 and 1990. It was formed under the mandate of the 1987 Indo Sri Lankan Accord that aimed to end the Sri Lankan Civil War between Sri Lankan Tamil militant groups such as the Liberation Tigers of Tamil Eelam (LTTE) and the Sri Lankan military. The main task of the IPKF was to disarm the different militant groups, not just the LTTE. It was to be quickly followed by the formation of an Interim Administrative Council. These were the tasks as per the terms of the Indo Sri Lankan Accord, signed at the behest of Indian Prime Minister Rajiv Gandhi. Given the escalation of the conflict in Sri Lanka, and with the pouring of refugees into India, Rajiv Gandhi took the decisive step to push this accord through. The IPKF was inducted into Sri Lanka on the request of Sri Lankan President J. R. Jayewardene under the terms of the Indo Sri Lanka Accord. Soon, these differences led to the LTTE attacking the Sinhalese, at which point the IPKF decided to disarm the LTTE militants, by force if required. In the two years it was in northern Sri Lanka, the IPKF launched a number of combat operations aimed at destroying the LTTE led insurgency. It soon escalated into repeated skirmishes between the IPKF and LTTE. Numerous civilian massacres and rapes were committed by the IPKF during the conflict. Numerous soldiers of IPKF were killed by LTTE.
Мандат
Индо-Шри-Ланка келісімінде қол қойылған шаралардың арасында Шри-Ланка үкіметінің өтініші бойынша Үндістанның әскери көмек көрсетуге, сондай-ақ "жауынгерлік әрекеттерді тоқтатуға кепілдік беруге және оны қамтамасыз етуге" арналған Үндістанның бейбітшілік сақтау күштерін ұсыну міндеттемесі болған.
Жарыс реті
Бастапқыда шағын теңіз және әуе күштерімен нығайтылған дивизия болған IPKF, өзінің ең жоғарғы деңгейінде төрт дивизияны және шамамен 80 000 әскерді, соның ішінде бір тау (4-ші) және үш жаяу әскер дивизиясын (36-шы, 54-ші, 57-ші), сондай-ақ қолдаушы әскер түрлері мен қызметтерді жұмылдырды. Операциялық құрамының ең жоғарғы шегінде IPKF операцияларына ірі үнді жартылай әскери күштері мен үнді арнайы күштері де қатысты. Шындығында, Шри-Ланка үнді әскери-теңіз коммандосының алғашқы активті операциясының аренасы болды. IPKF-тің негізгі орналасуы Солтүстік және Шығыс Шри-Ланкада болды. Шри-Ланкадан шығарылғаннан кейін IPKF 21-ші корпус деп қайта аталды және штаб-пәтері Бхопал қаласының жанында орналастырылып, үнді армиясының жедел әрекет ететін күштеріне айналды.
Шығындар
1999 жылдың желтоқсан айында Қорғаныс министрі Джордж Фернандес IPKF әскерлерінен 1165 адам қаза тапқанын, ал 3009 адам жараланғанын хабарлады. LTTE-нің жоғалғандары туралы мәліметтер белгісіз.
Ақпараттық қателер
Үндістанның барлау қызметтері үнді әскерлеріне үнемі дұрыс ақпарат беруге құлшынбады. Мысалы, Жаффна футбол алаңындағы трагедия. «Еelam Tamils Liberation Tigers» (LTTE) ұйымының дезинформация машинасы Үндістан армиясына LTTE басшысы Велупиллаи Прабахаранның Джаффна университетінің футбол алаңындағы ғимаратта жасырынып отырғаны туралы жалған ақпарат жіберді. Оны тірідей ұстау үшін үнді генералдары кең ауқымды жоспар жасады. Жоспарға командалық жасақтарды әуеден түсіру және стадион мен оның төңірегіндегі ғимараттардан ешкім қашпауы үшін танк колонналарымен аймақты қоршау кірді. Бірақ жоспар орындалғанда, үнді әскерлері LTTE-нің жасырын снайперлерінен күшті шабуылға ұшырады. Жерде қозғалған танктер LTTE жауынгерлері орналастырған танкқа қарсы миналарға түсіп қалды. Бұл үнді тарапына ауыр шығын келтірді. Кейінірек алынған мәліметтерге сәйкес, операция кезінде LTTE басшысы Прабахаран бұл аймақта болған жоқ. IPKF (Indian Peace Keeping Force) түрлі барлау агенттіктерінен операциялық аймақтардың нақты карталарын ала алмағанына шағымданады. Сондай-ақ, IPKF-тың құрылымына түскен Research and Analysis Wing (RAW) агенті қаза тапты. Ол LTTE-мен құпия дипломатиялық келіссөздер мен бейбіт келісімдер жүргізу үшін бұйрық бойынша әрекет етіп жатқан.
Әсері
ИПКФ миссиясы тактикалық табыстарға қол жеткізгенімен, көздеген мақсаттарына жете алмады. ИПКФ-ның басты нәтижесі – Үндістанның бүлікшілдікке қарсы күрес тактикасы мен әскери доктринасын қалыптастыруы болды. Саяси салдарлары, ИПКФ-ның қаза тапқандары, сондай-ақ халықаралық қатынастардың нашарлауы Үндістанның Шри-Ланка қақтығысына қатысты сыртқы саясатына әсер етті.
Ражив Гандидің өлтірілуі
Шри-Ланкаға ИПКФ жіберу туралы шешімді сол кездегі Үндістанның премьер-министрі Ражив Ганди қабылдады, ол 1989 жылға дейін қызмет етті. Ражив Ганди 1991 жылғы 21 мамырда Шриперумбудурдағы митингте, 1991 жылғы Үндістанның жалпы сайлауында қайта сайлану үшін үгіт жүргізіп жатқанда, Дхану атты ЭТТТ жанкешті бомбалаушысының қолынан қаза тапты.
Үндістанның сыртқы саясаты
Шри-Ланкадағы IPKF араласуы Үндістанның саяси кеңістігінде Шри-Ланкадағы жағдай нашарлаған кезде немесе, жалпы алғанда, арал мемлекетте бейбітшілікті қамтамасыз етуде басқа шетелдік елдердің рөлі болу керек деп ойталғанда талқыға түседі. Үндістан LTTE мен Шри-Ланка арасындағы бейбіт келіссөздерге тікелей қатыспаған, бірақ Норвегияның күш-жігерін қолдаған. Осының салдарынан Үндістан мен Шри-Ланка арасындағы қарым-қатынас нашарлап кетті. Үндістан мен Шри-Ланка арасында қорғаныс шарты жасалмаған, бірақ Үндістан Шри-Ланкамен қорғаныс ынтымақтастығын күшейтуге дайын екенін мәлімдеді.
Соғыс қылмыстары
Шри-Ланкадағы қақтығыста IPKF-тың рөлі Шри-Ланка мен Үндістанда сынға алынды. Ол бірқатар адам құқықтарын бұзушылықтар жасады, оның ішінде зорлаулар мен бейбіт азаматтарды жаппай қырғынға ұшырату да болды. Көптеген бейтарап ұйымдар Үндістан армиясының азаматтардың қауіпсіздігіне немқұрайлы қарап, адам құқықтарын бұзғанын көрсетті. Бұл Шри-Ланка мен Үндістанда, әсіресе Тамил Наду штатында, IPKF-ты басып кірген және қанаушы күш ретінде қарауға алып келді, соның салдарынан үлкен наразылық пен ашу туды. Үндістан күштері Шри-Ланканың Солтүстік-Шығыс провинциясында болып тұрған кезеңде көптеген бейбіт тұрғындарды жаппай қырғынға ұшыратты, оларды қастандықпен жоғалтты және зорлады. Тағы бір маңызды оқиға – 1987 жылғы 22 қазанда Жаффна оқу ауруханасында болған қырғын. Аурухана маңында тамилдік содырлармен болған қақтығыстан кейін IPKF күштері аурухана аумағына жылдам кіріп, 70-тен астам бейбіт тұрғынды қырғынға ұшыратты. Олардың арасында науқастар, екі дәрігер, үш медбике және балалар дерматологтары болды, барлығы да униформа киген. Аурухана осы қырғыннан кейін толыққанды қалпына келе алмады. IPKF сингал азаматтарын өлтіруге қатысы бар деген айыптама да болды. Сол кездегі Шри-Ланка үкіметі Тринкомали ауданында орналасқан Мадрас полкін кінәлады, бірақ Үндістан шенеуніктері жауапкершілікті мойындамады және Мадрас полкін Тринкомали ауданынан шығарып алды.
Жыныстық зорлық-зомбылық
1987 жылдың қазан айынан бастап ИПКФ ТТТИ-ға қарсы соғыс бастады, олардың қаруын алып тастау мақсатында. Осы қақтығыс барысында ИПКФ мыңдаған тамил әйелдерін зорлады. ИПКФ-тің бір шенеунігі осы зорлауларды былай деп ақтады: "Зорлаудың қорқынышты қылмыс екенімен келісемін. Бірақ, жаным, барлық соғыста мұндай жағдайлар болады. Оларға психологиялық себептер бар, мысалы, шайқастағы шаршау". 1987 жылдың 12 қарашасында, шамамен сағат 8-де Жаффнада үш ИПКФ сарбазы 30-ға жуық жастағы тамил анасын өз үйінде зорлады. Оның күйеуі сол кезде шетелде жұмыс істеп жатқан. Олар сонымен қатар оның алтын әшекейлерін ұрлап кетті. Жәбірленуші шабуылдан кейін түс көріп мазалады, сарбаздардың бет-әлпеттері мен дауыстарын есінен шығара алмады. Ол әлі де олардың кішкентай көздерін есіне түсіретін. Ол психиатрға барып, оны тыныштандыру үшін дәрілер алды. 1987 жылдың 19 желтоқсанында, сағат 11:30-да Жаффнада екі тамил әйелі ИПКФ сарбаздары тарапынан зорланды. Кіші әйелдің жасы 25-те еді. Екі әйелді екі бөлек бөлмеге алып барып зорлады. ИПКФ сарбаздары көршілер үйге көптеп жиналғанда, иттің қатты ұрсынынан кейін кетіп қалды. 16 жасар тамил ұлы Карунахарен апасымен бірге ИПКФ сарбаздары тоқтатты. Оның апасы сарбаздармен бірге үйге кіргізілді, онда ол оның айқайлағанын естіді. Ол терезеге жүгіріп, апасы зорлана жатқанын, содан кейін ИПКФ сарбаздары оны өлтіргенін көрді. Ол үрейленген күйде үйіне қашты. Кейін ата-анасы оның қауіпсіздігі үшін қорқып, оған Канадаға билет сатып алды. Канадаға жолда келе жатқанда, оны Сиэтлде тоқтатып, ұшақтан түсіріп, Сиэтлден келген қылмыстык топпен бірге ұстау орталығына жатқызды. Ол топтың мүшелері оны ұрып-соғып, топтап зорлады. Жаны ашыған түрме күзетшісі оны Сиэтлде тұратын тамил адвокатына тапсырды.
1988 жыл
1988 жылғы 25 қаңтарда 30 жастағы тамил әйелінің денесі құдықтан табылды. Ол өз үйіне келген ИПКФ сарбаздарының зорлауынан кейін өзін-өзі өлтірді. Денсаулық сақтау органдары жасаған сараптама зорлауды нақты растады, оның кіндігінде жарақаттар, кілегей бездерінде көк дақтар анықталды. Amnesty International халықаралық ұйымы IPKF қызметкерлері тамил әйелдерін зорлағаны туралы күмәндаулардың артып келе жатқанын хабарлады. Ондаған тамил әйелдері сотта IPKF қызметкерлері өздерін зорлағанын мойындады, мысалы, солтүстіктегі Кондавил-Ист және шығыстағы Сатуркоданан мен Мораккаданченай ауылдарында.
Соғыс ескерткіші
Шри-Ланка үкіметі 90-жылдардың басында, президент Премадасаның кезінде бейбітшілік сақтап тұру миссиясы барысында қаза тапқан ИПКФ сарбаздарына арналған соғыс ескерткіші туралы ұсыныс жасаған. Ескерткіш 2008 жылы Коломбоның шетіндегі Шри-Джаяварденапура-Котте қаласында салынды. Қаза болған 1200 сарбаздың есімдері қара мәрмәрге жазылған. Алғашқы ресми еске алу рәсімі 2010 жылдың 15 тамызында өтті, онда Үндістанның Шри-Ланкадағы жоғары комиссары Ашок Канtha қаза тапқандарды құрметтеу үшін гүл шоғын қойды. Соғыста қызмет еткен үндістандық бұрынғы әскери қызметшілер Шри-Ланка үкіметінің өкілінің қатыспағанына сын айтты. Кейін 2014 жылы Үндістан Бхопалда ИПКФ құрметіне соғыс ескерткіші салды. Жаффнаның Палали қаласындағы ИПКФ сарбаздарына арналған жаңартылған ескерткіш 2015 жылдың маусым айында ашылды. 1987-1990 жылдары Солтүстік провинциядағы операцияларда қаза тапқан 33 адамның есімдері ескерткіш алаңындағы қабырғаға жазылған.
Ескертпелер және қосымша оқу
Диксит, Дж. Н. (2003) Коломбоға тапсырма. Виджита Япа баспасы, Коломбо. Адель Баласингем (2003) "Азаттыққа деген ерік" – Тамил қарсылығының ішкі көрінісі. Fairmax Publishing Ltd, 2-ші басылым. Нараян Свами, М. Р. (2002) Ланканың жолбарыстары: жігіттерден партизандарға дейін. Konark Publishers, 3-ші басылым. Жаффна ауруханасындағы қырғынның 18 жылдығы. Tamilnet.com хабарламасы. K. T. Rajasingham-ның Шри-Ланкаға үнді және пәкістандық араласуы туралы Asian Time сериясы. ШРИ-ЛАНКА: АЙТЫЛМАҒАН ТАРИХ 35-тарау: Келісімдік келіспеушілікке ұласты. K. T. Rajasingham.
Adele Balasingham. (2003) The Will to Freedom – An Inside View of Tamil Resistance. Fairmax Publishing Ltd, 2nd ed. Narayan Swamy, M. R. (2002) Tigers of Lanka: from Boys to Guerrillas. Konark Publishers; 3rd ed. 18 anniversary of Jaffna hospital massacre Tamilnet. com report
Asian Time series on Indian Pakistan involvement in Sri Lanka by K. T. Rajasingham
SRI LANKA: THE UNTOLD STORY Chapter 35: Accord turns to discord By K. T. Rajasingham