Кіріспе

Шри-Ланка бақылау миссиясы (SLMM) – 2002 жылдан 2008 жылға дейін Шри-Ланка азаматтық соғысы кезінде Шри-Ланка үкіметі мен Тамил Иламның азат ету жолбарыстары (LTTE, сондай-ақ Тамил жолбарыстары деп белгілі) арасындағы атысты тоқтатуды бақылау мақсатында құрылған көпұлтты ұйым болды.

Құру және тарату

SLMM 2002 жылдың 22 ақпанында атысты тоқтатуды бақылау және атысты тоқтату келісімінің бұзылуы туралы хабарларды тергеу мақсатымен құрылды. Миссия мүшелері көбінесе Норвегия, Швеция, Финляндия, Дания және Исландия сияқты Скандинавия елдерінен таңдалды. Атысты тоқтату келісімі жойылғаннан кейін SLMM 2008 жылдың 16 қаңтарында қызметін тоқтатты.

Ұйым

SLMM штаб-пәтері Коломбода, Шри-Ланканың Солтүстік және Шығысында алты аудандық кеңсесі және ЛТТЭ бекінісі Килиноччидегі байланыс кеңсесі болды. Әскери-теңіздік бақылау топтары Жаффна және Тринкомалиде орналасқан. SLMM сондай-ақ мобильді патрульдік бөлімшелерді де пайдаланды. 2006 жылдың тамыз айының соңына дейін SLMM шамамен 60 қызметкерден тұрды және оны швед генерал-майоры Ульф Хенрикссон басқарды. 2006 жылдың 8 маусымында ЛТТЭ Еуропалық Одақ мемлекеттерінің азаматтарының SLMM жұмысына ресми түрде қатысуына қарсылық білдірді, себебі ЛТТЭ-ны тыйым салған елдердің азаматтары жердегі маңызды мәселелерді шешу үшін жеткілікті бейтарап болатыны күмәнді болды. Осының салдарынан, 2006 жылдың 1 қыркүйегінен бастап шамамен 40 швед, фин және даниялық азамат SLMM құрамынан шығарылды, осылайша қызметкерлер саны шамамен 20 исланд және норвегиялық азаматқа дейін азайтылды және басқару құқығы норвегиялық генерал-майор Ларс Йохан Селвебергке берілді.

Қабылдау

Конфликттің екі жағындағы тараптар Миссияны бейтараптықпен және екінші тарапты жұбатумен айыптады. SLMM өз рөлін атысты тоқтату келісімінің бұзылуын құжаттау, тараптар арасында делдалдық жасау және бейбіт процестің халықаралық демеушілеріне фактілерді жеткізу деп санады. Жұмырланған дипломатиялық хабарламалар SLMM-нің LTTE-нің қару-жарақ тасымалдайтын кемесінің Шри-Ланка Әскери-теңіз күштерінен қашып құтылуына себеп болғанын көрсетті. 2003 жылы Шри-Ланка барлау қызметі LTTE қару-жарақпен қамтамасыз ететін кемені анықтап, оны тоқтатуға дайындық жүргізді. Атысты тоқтату келісіміне сәйкес, SLMM-ге де хабарланды. SLMM дереу "Жорланғандармен" (Tigers) байланысып, олардың қару-жарақпен қамтамасыз ету кемелерінің бірі солтүстік-шығыс жағалауында жүріп, Әскери-теңіз күштерінің кемені тоқтату жоспарын бұза ма деп сұрады. Қару-жарақпен қамтамасыз ету кемесі Шри-Ланка суларынан, Әскери-теңіз күштерінің жете алмайтын жеріне қашып кетті. Осы оқиғадан кейін Шри-Ланка президенті Чандрика Кумаратунга Норвегия үкіметінен SLMM басшысы Триггве Теллефсенді қызметтен босатуды сұрады. SLMM басшысы бұрынғы АҚШ елшісіне SLMM-нің шын мәнінде LTTE-нің Шри-Ланка Әскери-теңіз күштерінен қашып құтылуына мүмкіндік жасаған оқиғаларға себеп болғанын мойындады.