2004 жылғы Үнді мұхитындағы жер сілкінісінен кейінгі Шри-Ланкадағы цунами апатты жағдайы

Кіріспе

2004 жылғы 26 желтоқсанда Үнді мұхитында болған жер сілкінісінен туындаған цунамиге ұшыраған елдердің бірі – Шри-Ланка болды. 2005 жылғы 3 қаңтарда Шри-Ланка билігі 30 000-нан астам адамның қаза болғанын хабарлады. Қаза тапқандардың көп бөлігі ересектер мен қарт адамдар еді. Оңтүстік және шығыс жағалаулары ең көп зардап шекті. Бір жарым миллион адам үйлерінен қоныс аударды. Жұқпалы аурулардың қаупі шындыққа айналғандықтан, өлім саны арта берді, дәрігерлер холераның алғашқы жағдайларын растады.

Цунами және оның тікелей әсерлері

Шри-Ланканың шығысындағы Ампара ауданында ғана 10 000-нан астам адам қаза тапты. "Теңіз патшайымы" атты пойыз Коломбо мен Галле арасында жүріп бара жатқанда Телуват ауылының жанында цунамиге ұшырады, ол бортында кем дегенде 1700 жолаушысымен саяхаттап, олардың көбісі қаза тапты. Тамиль жолбарысының бақылауында болған солтүстік-шығыс аймақта тағы 8 мың адамның қаза болғаны анықталды. Солтүстік-шығыстағы Тринкомалиде, цунами 2 км-ден астам жерге жеткен жерде, 1000-нан астам адамның қазасы расталды. Батикалоаның шығысында 3000-нан астам адам қаза тапқандығы хабарланды. Тринкомалидегі теңіз базасы су астында қалғандығы айтылды. Ауыл шаруашылығы саласы ауыр зардап шекті. Солтүстік, шығыс, оңтүстік және батыс жағалау аймақтарында 259 км² егістік жерлер жойылды. Сонымен қатар, егістік жерлердің тұздануы оларды күріш өсіруге жарамсыз етті. Егістік жерлерге қоқыстар да жиналды. Көптеген ауыл шаруашылығы машиналары мен құралдары қирады, каналдар мен дренаждар бітелді. Жер асты су көздері тұзды сумен ластанды. Аралдың барлық жерінде барлық мүлкін жоғалтқандарға көмек жиналды. Үн таратқыштары бар көліктер айналып, адамдарды ақша, киім, су, күріш және бұршақ беруге шақырды. Тұрғын үйлерден басқа, көптеген қонақ үйлер мен дүкендер де зардап шекті. Оңтүстік жағалаудағы қонақ үйлер шетелдік туристермен де, шри-ланкалықтармен де толы болды. Үкімет бақылауындағы аймақтарда 20 мың әскер көмек көрсету және тонаудың алдын алып, құқық тәртібін сақтау үшін орналастырылды. Кейбір аймақтарда тонауды тоқтату үшін коменданттық сағат енгізілді. Екі онжылдық азаматтық соғыстан кейін қалған қытайдың жеңіл Т-72А атқыштарға қарсы миналарының су тасқынынан шайылып, таралып кеткен деген қауіп болды. Норвегиялық халықтық көмек көрсету ұйымы жағдайды бағалау үшін мина іздеушілер тобын құрды. Галледегі тестілік матчтарды өткізетін Галле халықаралық стадионы қирады.

In the eastern Sri Lankan Ampara District alone, more than 10,000 people died. A holiday train, the "Queen of the Sea", was struck by the tsunami near the village of Telwatta as it travelled between Colombo and Galle carrying at least 1,700 passengers, killing all but a handful on board. About 8,000 more dead were counted in the northeast region, which was controlled by the Tamil Tiger. At Trincomalee in the northeast, where the tsunami reached more than 2 km (1.25 mi) inland, over 1,000 were confirmed dead. More than 3,000 dead were reported at Batticaloa in the east. The naval base at Trincomalee was reported to be submerged. The agricultural sector was affected seriously. 259 km² of paddy land was destroyed in the northern, eastern, southern and western coastal belts. In addition, the extensive salinization of paddy lands rendered them unsuitable for paddy cultivation. Rubbish was also deposited on paddy lands. A large number of agricultural vehicles and equipment were destroyed and canals and drains were blocked. Underground sources of water were salinated. Across the island, collections were taken for those who had lost everything. Vans with PA systems drove around calling on people to give whatever they could – money, clothes, bottles of water and bags of rice and lentils. Apart from homes, many hotels as well as shops were reported to have been damaged. Hotels along the south coast were full of both foreign tourists and Sri Lankans. Twenty thousand soldiers were deployed in government controlled areas to assist in relief operations and maintain law and order after sporadic looting. Curfews had been imposed in some areas to curb looting. Chinese light T 72A anti personnel mines, left after the two decade civil war, were feared to have been washed up and spread by the surge of water. The Norwegian Peoples' Aid Organization assembled a team of mine sweepers to assess the situation. Galle International Stadium, the test match cricket ground at Galle, was devastated.

Салдары

Шри-Ланканың оңтүстігіндегі негізгі жағалау автожолы цунамиден кейін жабылды, бұл көмек жеткізуді кешіктірді. Көмек жеткізуге алғашқы күш-жігерді көптеген жеке тұлғалар өздерінің фургондары мен пикаптарын азық-түлікпен, киіммен және бөтелкедегі сумен толтырып, зардап шеккен аймақтарға бару арқылы жасады. Қызылша мен диарея туралы хабарлар билік органдарына жеткенде, өлімге әкелетін індет қаупіне байланысты алаңдаушылық қайтадан күшейді. Көмек көрсету жұмыстары Коломбо қаласында шоғырланды. 2004 жылдың 30 желтоқсанындағы бейсенбі күні таңертең Үндістан үкіметі халыққа не істеу керектігін білу үшін тағы да цунами болуы мүмкін екендігі туралы ескертті. Дегенмен, жалған дабыл көмек лагерьлерінде жалпы дүрбелең тудырып, жағалауға қарай баратын жолдарда көлік кептелісін тудырды. Ғылыми фантастика жазушысы және суға батушы сэр Артур Кларк, Коломбо елордасында тұратын, Шри-Ланканың "оқиғаның салдарын жеңуге қажетті ресурстар мен мүмкіндіктері жетіспейді" деген мәлімдеме жасады. Кларк өзінің отбасы мен қызметкерлерінің қауіпсіз екенін, "біреулері қатты қорқып, оқиға туралы қорқынышты куәліктер айтса да", ал оның суға бату мектебі (Артур Кларк суға бату мектебі) "Су асты сафарилері" Хиккадуада қирағандығын хабарлады. Шри-Ланканың ең танымал спорты - крикет, ал Австралия, Бангладеш, Англия және Оңтүстік Африканың крикет командалары Шри-Ланка мен Азияның басқа елдеріндегі гуманитарлық көмекке қаржылай көмек көрсететіндерін жариялады. Үндістанның крикет командасы оңтүстік Үндістандағы гуманитарлық көмекке қаржы бөлуге уәде берді. Қосымша қаражат жинау үшін екі бір күндік матч өткізу жоспарланған.

Халықаралық көмек

Үндістан әскери-теңіз күштерінің медициналық тобы цунамиден кейін бірнеше сағат ішінде Коломбоға жетті. Соңында Үндістан Шри-Ланкаға 14 кеме, 1000-ға жуық әскери қызметкер және бірнеше ондаған тікұшақ пен ұшақ жіберді. Диего-Гарсиядан Шри-Ланкаға 2000 АҚШ теңіз жаяу әскерін тасымалдаған үш кемелік флот жіберілді. Теңіз жаяу әскері қаңтардағы сайлауға көмектесу үшін Иракқа бағытталған, бірақ флот құрамында оншақты ауыр көтергіш тікұшақтар мен хирургиялық госпитальдер болды, екеуі де Шри-Ланкада үлкен қажеттілікте болды. 2005 жылдың 6 қаңтарында Канаданың апатқа қарсы ден қойу тобының (DART) 150 мүшесі, Канада қарулы күштерінің бір бөлімі, Шри-Ланкаға келді. Топ төрт су тазарту құрылысын алып келді және медициналық, инженерлік және байланыс қызметтерін ұсынды. 8 қаңтарда тағы 50 мүше халыққа көмектесу үшін келді.

Көмек көрсетуге ауыр муссон жаңбыры кедергі келтірді, ол жолдарды шайып, тұщы су тасқынына әкеп соқты. Үндістанның көп бөлігінде қысқы солтүстік-шығыс муссоны салыстырмалы түрде құрғақ, бірақ Шри-Ланка мен Тамил Надуда ол Бирмадан Бенгал шығанағы арқылы соғып, теңізден ылғалды жинайды.