Эфиопия императоры Йостос: Өмір және билік жолы

Кіріспе

1711-1716 жылдар аралығында Эфиопияның императоры Йостос, таққа отырған аты Цехай Сагад (шамамен 1716 жылы қайтыс болды) – 1711 жылдың 14 қазанынан 1716 жылдың 19 ақпанына дейін Эфиопияның императоры және Соломон әулетінің мүшесі. Тевофлос қайтыс болғаннан кейін, ақсүйектер өшпенділік оқиғаларын болдырмау үшін өздерінен біреуін император ретінде таңдады. Йостос билігіне қарсылықтарға тап болғандықтан, өкімет ету кезегінде Гондарда қалып, тек аң аулауға ғана шықты. Саяси жағдай тұрақтанғаннан кейін, ол Гондарда екі шіркеу салды. Йостос оны тақтан түсіруге жасалған қастандыққа тап болды, бірақ оны жоққа шығарды және қастандық жасағандарды жазалады. Ол құлдарды шабуылдау экспедициясын басқарды, балаларды тұтқынға алды және оның сенімді адамы қайтыс болғаннан кейін жорық аяқталды. 1716 жылдың қаңтар айында Йостос ауырып, қоғамдық өмірден шығып, дезинфекция жасау кезінде өрттің шығуына себепкер болды. Оның мұрагері мәселесі бойынша қақтығыстардың ортасында Давит III император деп жарияланды, ал Йостос тірі қалды, бірақ ұмытылды. Соңында Лидета шіркеуінде лайықты жерленді.

Билік

Джеймс Брюстің айтуынша, ол Дельба Иясудың ұлы және император Иясу I-нің қызы болған. Е. А. Уоллис Баджтің мәліметінше, анасы Валатта Хавариат, ханшайым Амлакавиттің қызы және Иоганн I-нің немересі еді. Ричард Панкхерсттің сөзіне қарағанда, Тевофлос қайтыс болғаннан кейін Эфиопияның бас ақсүйектері Сүлеймен әулетінен таңдалған жаңа билеуші бұрынғы екі ханшайымның билігінде болған қарымта алу циклын жалғастыра қоюынан қорқып, өздерінен біреуін таққа отырғызуды жөн көрді. Алайда Йостос өкіметіне көптеген сын-қатерлер туды және ол өзінің билігінің барлық кезеңінде Гондар астанасында қалуға мәжбүр болды, қаладан тек аң аулау үшін шықты. Бірнеше жылдан кейін саяси жағдай тұрақтанып, ол Гондарда екі жаңа шіркеу салды: 1713 жылы «Бейбике Мәриямнің тууы» (Lideta Mariyam) және 1715 жылы «Ата Антон» (Abba Antons). Брюс Йостос таққа отырғаннан кейін көп ұзамай оны биліктен құлатуға жасалған қастандық туралы айтады: ол Гондардан аң аулауға кеткен кезде, үкіметін сеніп тапсырған адамдар тобы оны құлатуды жоспарлаған. Йостос өзімен бірге таңдап алынған сарбаздарымен түнеуде астанасына оралып, оларды кеңес отырысында тосыннан шабуылдады. Оның бас министрі Рас Езекия және үй иесі Гераклид, сондай-ақ тағы бес адамның мұрны мен құлақтары кесіліп, түрмеге тасталды. Алайда, бас қастандықшылардың бірі Беная Базиле Йостостың кенеттен оралуы туралы ескертілгендіктен қашып құтыла алды, бірақ кейін ұсталып, жазаланды. Келесі жылы Йостос өзінің патшалығының батыс шекарасында тұратын, бір кезде Шангала деп аталған халықтардың біріне – Бааса тайпасына қарсы құл шабуылына аттанды. Ол оларды тосыннан шабуылдап, ересектерді өлтіріп, балаларын тұтқынға алды. Йостостың экспедициясы оның сенімді адамы Рас Фаса Крестостың қазасынан кейін аяқталды. 1716 жылдың қаңтар айында Йостос ауырып, өзінің Патшалық жылнамасына сәйкес қоғамдық өмірден шеттеді. Брюс қосымша мәлімет береді: Аба Антон шіркеуінің құрылысын қадағалап отырғанда Йостос «күрт ауырып, сарайында зиянды немесе сиқыршылық бар деп күдіктеніп, пәтерлерін оқпен түтіндеуге бұйрық бергенше шатырын қала сыртында орнатуға бұйырды». Алайда, түтіндеу кезінде сарайдың бір бөлігі өртеніп кетті, бұл «өте жаман белгі» деп есептелді. Денсаулығы жақсармаған Йостос патшалық резиденциясының басқа бөлігіне көшті, бірақ оның ұлы Фасилді таққа мұрагер етпек деген қорқыныш сарай қызметкерлері (ауру императордың мұрагерін жариялауды қалаған) мен императорлық гвардия (Сүлеймен әулетіне адал болған) арасында шайқасқа әкелді. Жеңіске жеткен императорлық гвардия 30 қаңтарда Дауит III-ті император деп жариялады. Ал император Йостос сарайда әлі де тірі болды, ауру төсегінде ұмытылып, қазасына дейін сонда жатты. Ол Лидета шіркеуіне құрметпен жерленді.

According to James Bruce, he was the son of Delba Iyasu and a daughter of Emperor Iyasu I. According to E. A. Wallis Budge, his mother was Walatta Hawaryat, daughter of princess Amlakawit and granddaughter of Yohannes I.—despite it was Yostos who, immediately after the assassination of Emperor Tekle Haymanot travelled to Mount Wehni and brought Tewoflos down. According to Richard Pankhurst, on the death of Tewoflos, the chief nobles of Ethiopia feared that the cycle of vengeance that had characterized the reigns of the previous two rulers would continue if a member of the Solomonic dynasty were picked for the throne, so they selected one of their own to be However Yostos encountered many challenges to his authority, and was forced to remain in the capital of Gondar for his entire reign, leaving the city only to hunt. After a few years, the political situation stabilized enough for him to construct two new churches in Gondar, Lideta Mariyam ("Birth of the Virgin Mary") in 1713, and Abba Antons ("Father Anthony") in 1715. Bruce notes that Yostos faced a conspiracy to depose him shortly after taking the throne: while he was away from Gondar on a hunt, a group of men he had entrusted his government to had planned to overthrow him. Yostos, with a body of picked men, returned to his capital at night and surprised them sitting in council. His chief minister, Ras Hezekias, and his Master of his Household, Heraclides, along with five others, had their nose and ears cut off then thrown into prison. One of the chief conspirators, Benaia Basile, however managed to escape, having been warned of Yostos' sudden return, but was later caught and punished. The following year Yostos led a slave raiding expedition against one of the peoples, once collectively referred to as the Shangalla, who lived along the western border of his kingdom, specifically the people known as the Baasa. These he surprised, slaying the adults and taking their children captive. Yostos had his expedition brought to an end after this first predation when the death of his confidant Ras Fasa Krestos. In January 1716 Yostos grew ill, and according to his Royal Chronicles withdrew from public life. Bruce provides more information: while supervising the work on the Abba Antons church Yostos "was taken suddenly ill, and, suspecting some unwholesomeness or witchcraft in his palace, ordered his tent to be pitched without the town until his apartments should be smoked with gunpowder." However, the fumigation accidentally burned down part of the palace, which was seen as a "very bad omen". Yostos, still unwell, took up residence in another part of the Royal Enclosure, but fear that he would make his son Fasil heir to the throne led to a battle between his courtiers (who wanted the ailing Emperor to proclaim an heir) and the Imperial Guard (who were loyal to the Solomonic dynasty). Victorious, the Imperial Guard proclaimed Dawit III emperor on 30 January. Meanwhile, Emperor Yostos was still alive in the palace, forgotten in his sick bed until his death. He was given a respectful burial in Lideta church.