Кіріспе

975–950 ж.б.э. Эфиопия императоры (Тафари Маканнонның патшалар тізімі бойынша). 954–930 ж.б.э. (Э. А. Уоллис Будж ұсынған басқа да мерзімдер)
Ізашары = Македа
Мұрагері = Ханион немесе Томай (патшалар тізіміне байланысты)
Жұбайы =
Ұрпақтары =
Туған күні = б.з.д. 1000 ж.
Әулеті = Соломон әулеті
Әкесі = Сүлеймен патша
Анасы = Шеба патшайымы

Менелик I (Геэз: ምኒልክ, Мəнилік) – Эфиопияның алғашқы императоры. 14 ғасырлық ұлттық эпос «Кебра Нагаст» бойынша, б.з.д. 10 ғасырында ол Эфиопияның Соломон әулетін құрған, себебі Менелик I ежелгі Израильдің Сүлеймен патшасы мен Шеба патшайымы Македаның ұлы болған.

Өмір

1321 жылы Геʽез тілінде жазылған Кебра Нагаст атты ортағасырлық эфиопиялық кітапқа сәйкес, оның аты Bäynä Ləḥkəm (ابن الحكيم, "дананың ұлы") болған. Ол әкесі Сүлейменнің келіп тұрған анасын, Шеба патшайымын алдап, онымен жақындасуынан туған. Анасы оны өз отанын да еврей дінінде тәрбиеледі, ал ол жиырма жасқа келгенде ғана әкесімен алғаш рет Иерусалимге сапар шекті. Әкесі Менеликті Израильді билеуге қал деп өтінді, бірақ Менелик үйіне қайтуды қалағанын айтты. Сондықтан Сүлеймен көптеген израильдіктерді онымен бірге жіберіп, оларға Киелі кітаптарға сәйкес билік етуге көмектесті, олар мәңгілік жер аударылғанына ренжіді. Бір дерек бойынша, король Сүлеймен Келісім сандығын ұлына сыйлады, ал екіншісі Менелик пен оның израильдік серіктері сандықты өздерімен алып кеткенін айтады, ал Сүлеймен сандықты қайтаруға тырысты, бірақ оның үстіміздік қасиеттері Менеликке көмектескендіктен, ол оны қайтара алмады. Анасы қайтыс болғаннан кейін немесе оның пайдасына тақтан бас тарғаннан кейін Менелик Эфиопия патшасы болды. Эфиопия дәстүріне сәйкес, Менелик Эритреядағы Асмарадан солтүстік-батысқа қарай орналасқан Адди Шмагле ауылының жанындағы Май Белада дүниеге келген.

Династиясы

Аңыз бойынша, Менелик I Эфиопияның Соломон әулетін құрды, ол Эфиопияны үш мың жылға жуық уақыт бойы аз үзілістермен басқарды. Бұл 225 ұрпақтан кейін 1974 жылы император Хайле Селассиенің тақтан түсірілуімен аяқталды. Тарихи деректерде Соломон әулеті 1262 жылы қайта орнатылғаны, дәстүрлі әңгімеге сәйкес, Екуно Амлак, Киелі кітаптағы Сүлеймен мен Шебадан таратынын мәлімдеген, Загве әулетінің соңғы билеушісін құлатып, оларды "Израиль үйінен" (яғни Сүлейменнің ұрпағынан) емес деп есептеді. Ал 1270 жылы Соломон әулеті қайта құрылды. Елшілердің істері 8:26–40-та бірінші ғасырдағы Эфиопия патшайымы Кандакидің евнухінің Иерусалимге қажылыққа барып, Самарияда Әулие Филиппен кездескен оқиғасы суреттеледі.

Танымал мәдениет

Эфиопиядағы көптеген туристік өнерде Менелик I туралы әңгіме 44 көріністен тұратын панельдер сериясында бейнеленген, олардың әрқайсысы төрт қатардың бірін құрайды. Оларда бейнеленген оқиға – ауызша нұсқа (Шеба туралы тарихымен және Сүлейменнен жүкті болған эфиопиялық қызды қоса), ортағасырлық мәтін нұсқасы емес. 2004 жылы Эфиопияда "Менелик I" атты қысқа деректі фильмі түсірілді. Ол Сава патшайымының ұлының тарихын кескіндер мен музыка арқылы баяндайды.

Қабір

Меннелик І-нің қабірі деп белгілі бір орын Аксумнан батысқа қарай 2 километр жерде орналасқан. 1906 жылы неміс экспедициясы сол жерде қабырғалар мен бөлме тапқан. Аксум шіркеуінің қызметкерлері Меннелик І-ге тиесілі деген сүйектерді жинап, Аксум Сион соборына орналастырды.

Келісім сандығы

Эфиопия дәстүріне сәйкес, Келісім сандығын Иерусалимнен қайтқанда Менеликпен бірге келген израильдіктердің аға ұлдары Эфиопияға әкелген. Сандық Аксумда сақталады деп саналады және оған өмір бойы қарауға тағайындалған бір монахтан басқа ешкімге киелі орынға кіруге рұқсат етілмейді, сондай-ақ ол шіркеу ауласынан шығуға да құқықсыз. 10 ғасырда Гудиттің қуғыны мен 16 ғасырдағы Эфиопия-Адал соғысы кезінде Сандық оңтүстікке, Зивей көліне көшіріліп, кейіннен Аксумға қайтарылды.